Bàn về nhà nước kiến tạo trên thế giới và hàm ý với Việt Nam
Bàn về nhà nước kiến tạo trên thế giới
và hàm ý với Việt Nam1
Nguyễn Đức Chiện(*)
Tóm tắt: Nhà nước kiến tạo phát triển là một mô hình đã được thể nghiệm thành công ở
nhiều nước trên thế giới. Là một quốc gia đang chuyển đổi mô hình phát triển, Việt Nam
đang nỗ lực kiếm tìm mô hình nhà nước phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa. Dựa vào nguồn tài liệu thứ cấp, bài viết làm rõ nguồn gốc, nội hàm khái
niệm, các mô hình nhà nước kiến tạo phát triển trên thế giới, từ đó gợi mở một số hàm ý
đối với thực tiễn Việt Nam.
Từ khóa: Nhà nước kiến tạo phát triển, Mô hình phát triển, Kinh nghiệm thế giới
Abstract: The developmental state is a model that has been successfully tested in many
countries around the world. Vietnam is transforming its development model, striving
to find a state model accorded with the socialist-oriented market economy. Based on
secondary literature, the paper clarifies the origins, conceptual connotations, and models
of the developmental state in the world, thereby giving some suggestions in accordance
with Vietnamese practice.
Keywords: Developmental State, Developmental Model, International Experience
1
2(*)
1. Mở đầu
tế phục vụ sự nghiệp phát triển quốc gia.
“Nhà nước kiến tạo phát triển” Mô hình này chính thức được nhắc đến đầu
(Developmental state) hay còn được gọi tiên ở các nước Đông Á vào những thập
là “Chính phủ kiến tạo phát triển” là một niên cuối thế kỷ XX. Trên cơ sở thực tiễn
trong số các mô hình mà nhà nước đóng ở một số quốc gia Đông Á, nhất là trường
vai trò tích cực trong việc định hướng, hợp Nhật Bản, C.A. Johnson (1982) - học
xây dựng kế hoạch và điều hành nền kinh giả người Hoa Kỳ - đã khởi thảo thuật ngữ
“nhà nước kiến tạo” với ý nghĩa nhà nước
tập trung cho phát triển kinh tế và thực hiện
các biện pháp, chính sách kinh tế cần thiết
1 Bài viết thuộc Đề tài khoa học cấp Quốc gia
“Nghiên cứu mối quan hệ giữa nhà nước, thị trường
để đạt được mục tiêu phát triển. Trên thực
tế, mô hình nhà nước này cũng đã được
thể nghiệm ở Hồng Kông, Singapore, các
nước Bắc Âu, thậm chí đã từng tồn tại ở
Hoa Kỳ. Điểm nổi bật là, nhà nước kiến tạo
phát triển đã tạo điều kiện để các quốc gia
và xã hội trong quản lý phát triển xã hội ở Việt
Nam”, mã số KX.01.50/16-20 do TS. Nguyễn Chí
Hiếu chủ nhiệm, Tạp chí Cộng sản chủ trì (thuộc
Chương trình Khoa học và Công nghệ trọng điểm
cấp Quốc gia, mã số KX.01/16-20).
(*) PGS.TS., Viện Xã hội học, Viện Hàn lâm Khoa
Bàn về nhà nước…
15
đi theo mô hình này tiến hành cải cách, đi giới khoa học và chính trị thế giới. Sau đó,
đến phát triển nhanh chóng. Điển hình cho thuật ngữ này đã trở thành một khái niệm
sự thành công này chính là sự phát triển phổ biến thường xuyên được giới nghiên
thần kỳ của Nhật Bản, Hàn Quốc, chỉ trong cứu đề cập đến khi phân tích chính sách
vài thập niên đã trở thành các nước công kinh tế của các quốc gia trên thế giới trong
nghiệp phát triển.
thời kỳ công nghiệp hiện đại, và được sử
Theo chúng tôi, nhà nước kiến tạo phát dụng thường xuyên trong nhiều báo cáo
triển là mẫu hình có thể nghiên cứu tham của các tổ chức quốc tế, đặc biệt là Liên
khảo đối với việc tìm kiếm, xây dựng mô Hợp Quốc1.
hình phát triển cho Việt Nam, nhưng cần
Johson (1999) nêu ra 4 đặc trưng cơ bản
chọn lọc điểm thích hợp của các mô hình của mô hình nhà nước kiến tạo phát triển ở
này vào thực tiễn định hướng phát triển Nhật Bản, đó là: 1) Một bộ máy hành chính
đất nước.
2. Nguồn gốc và các mô hình nhà nước định và lựa chọn các ngành công nghiệp để
kiến tạo phát triển trên thế giới phát triển (chính sách cấu trúc công nghiệp)
gọn nhẹ nhưng hiệu quả, có nhiệm vụ xác
Ý tưởng về mô hình nhà nước có vai và những cách thức tốt nhất để phát triển
trò can thiệp và định hướng phát triển nền nhanh chóng các ngành công nghiệp đã
kinh tế đã hình thành từ cuối thế kỷ XVIII chọn (chính sách hợp lý hóa công nghiệp),
- đầu thế kỷ XIX, gắn liền với các quan đồng thời giám sát sự cạnh tranh trong các
điểm lý thuyết của chủ nghĩa trọng thương, ngành chiến lược đã thiết kế nhằm đảm bảo
chủ nghĩa tiền tệ và an ninh quốc gia trong hiệu năng của nền kinh tế; 2) Một hệ thống
phát triển (Jessop, 2016). Tuy nhiên, như chính trị mà nền hành chính được trao năng
đã nêu, thuật ngữ “nhà nước kiến tạo phát lực đầy đủ để đưa ra những sáng kiến và
triển” lần đầu tiên được nêu ra bởi Johnson vận hành một cách hiệu quả, điều đó cũng
năm 1982, với nội dung là một mô hình
1 Về mặt ngữ pháp đơn thuần, “nhà nước kiến tạo
phát triển” không có từ gốc hoàn toàn khớp trong
tiếng Anh, mà nó được sử dụng để chuyển dịch
ý nghĩa của “developmental state” (đôi khi được
dùng là “developmental goverment”), được giới
học thuật quốc tế sử dụng phổ biến trong mấy thập
niên gần đây để chỉ một mô hình phát triển nhà
nước mang đặc thù của một số quốc gia Đông Á
(Nhật Bản, Hàn Quốc...). Nếu tách rời bối cảnh thì
“developmental state” chỉ là “nhà nước phát triển”
(không có từ “kiến tạo”), một thuật ngữ không rõ
nội hàm và có thể bị hiểu nhầm với một thuật ngữ
khác thường được dùng trong chính trị quốc tế là
“developed countries” (các quốc gia phát triển).
Tuy nhiên, khi đặt trong bối cảnh mô hình phát
triển của các quốc gia Đông Á trong những thập
niên sau của thế kỷ XX, mà đặc trưng cơ bản là
nhà nước đóng vai trò kiến tạo sự phát triển kinh tế
của quốc gia, thì việc chuyển ngữ “developmental
state” thành “nhà nước kiến tạo phát triển” có vẻ
hợp lý hơn về mặt diễn ngôn.
quản lý trong đó nhà nước đề ra các chính
sách mang tính định hướng phát triển, tạo
môi trường và điều kiện cho các thành
phần kinh tế phát huy mọi tiềm năng; tăng
cường giám sát để phát hiện các mất cân
đối có thể xảy ra, bảo đảm ổn định kinh
tế vĩ mô (Johnson, 1982). Khi phân tích
những yếu tố dẫn đến “Sự thần kỳ Nhật
Bản” - đặc biệt thể hiện trong quá trình
khôi phục, phát triển kinh tế rất thành công
của nước này từ đống tro tàn sau Thế chiến
II, Johnson đã sử dụng thuật ngữ nhà nước
kiến tạo phát triển để chỉ mô hình phát triển
mà nhà nước này đã áp dụng trong giai
đoạn đó (và kể cả trong thời kỳ Minh Trị)
(Xem: Johnson, 1982). Những phân tích
này của ông đã gây tiếng vang lớn trong
Thông tin Khoa học xã hội, số 9.2020
16
có nghĩa là các bộ phận lập pháp cần phải cận đều nhấn mạnh nhà nước với ý thức hệ
bị giới hạn chỉ ở mức giữ chức năng như chủ đạo hướng đến sự phát triển, sắp xếp
những chiếc “van an toàn”; 3) Nhà nước thể chế với các nguyên tắc và tiêu chuẩn
có các biện pháp can thiệp phù hợp vào thị có thể hỗ trợ tối đa cho quá trình phát triển.
trường thông qua các thiết chế tài chính
* Mô hình nhà nước kiến tạo phát triển
(chủ yếu mang tính định hướng về tiền tệ ở Đông Á
và thuế) và các hướng dẫn hành chính (để
Mô hình nhà nước kiến tạo phát triển
tránh phải ban hành các luật quá chi tiết có có những nét khác biệt giữa các quốc gia
thể trói buộc nền hành chính sáng tạo); 4) Đông Á. Mô hình Nhật Bản (nhất là giai
Có một cơ cấu tổ chức (Bộ Công thương đoạn 1950-1980) đặc trưng bởi sự vận hành
và Thương mại quốc tế - MITI) để kiểm của MITI - cơ chế hành chính kiểu một siêu
soát chính sách công nghiệp. Cơ quan này bộ điều phối định hướng đầu tư phát triển.
tinh gọn về quy mô, không trực tiếp kiểm Còn Hàn Quốc gần đây đã dịch chuyển
soát nguồn ngân sách mà chỉ có chức năng theo hướng mô hình tân tự do, Nhà nước
“tư vấn”, song có thẩm quyền quản lý theo chỉ mang tính điều tiết (giảm can thiệp hơn
chiều dọc việc thực hiện các chính sách so với thời kỳ 1960-1980) với 3 công cụ
công nghiệp ở cấp độ vi mô.
chính: các chính sách đột phá (lựa chọn một
Mô hình nhà nước kiến tạo phát triển ở vài ngành công nghiệp mũi nhọn), cơ quan
Nhật Bản thành công khiến nhiều học giả điều phối siêu bộ (EPB - Ủy ban Kế hoạch
và tổ chức quốc tế quan tâm thảo luận. Có Kinh tế) và sở hữu nhà nước trong toàn bộ
quan điểm nhấn mạnh, nhà nước kiến tạo khối ngân hàng có vai trò rất quan trọng
có năng lực thiết kế và thực thi các mục chi phối sự phát triển (Chang, 2010). Trong
tiêu phát triển theo cách thức một “nhà khi ở Đài Loan, Nhà nước không có sự chủ
nước cứng rắn” can thiệp vào hoạt động động định hướng, do khu vực tư nhân của
kinh tế, không chỉ điều chỉnh, hướng dẫn vùng lãnh thổ này nhỏ, không có các tập
mà còn giám sát và kiểm soát nền kinh tế đoàn tư nhân như Nhật Bản và Hàn Quốc.
(Schmiz, 2005). Tương tự, có quan điểm Tính chủ động dẫn dắt ở Đài Loan được
cho rằng đây là một nhà nước đặt ưu tiên thể hiện chủ yếu ở doanh nghiệp nhà nước.
hàng đầu cho phát triển kinh tế; để đạt được Trường hợp Singapore cũng là mô hình nhà
mục tiêu đó, nhà nước tích cực can thiệp nước kiến tạo phát triển khác biệt với sự kết
vào thị trường, thông qua việc định hướng, hợp cả thương mại và đầu tư tự do với khu
đặt ra quy tắc, điều phối, phân bổ nguồn vực doanh nghiệp nhà nước lớn mạnh. Như
lực và sử dụng chính sách đa dạng hóa vậy, mô hình nhà nước kiến tạo phát triển ở
(Wang, 2002). Một số quan điểm khác còn một số quốc gia Đông Á không hoàn toàn
luận giải nhà nước kiến tạo phát triển giống giống nhau. Thực tiễn này cũng là cơ sở gợi
như cấu tạo của máy vi tính: ý thức hệ/tư ý đối với mô hình Việt Nam hiện nay.
tưởng về sự phát triển có thể được xem như
* Mô hình nhà nước kiến tạo phát triển
là “phần mềm”; còn cấu trúc, sắp xếp thể ở các nước Scandinavia
chế với các nguyên tắc được xem như là
Tổng quan tài liệu cho thấy, sự phát
phần cứng (UNDP Ethiopia, 2012). Có thể triển ở các nước vùng Scandinavia (ngoại
nhận thấy, mỗi quan điểm có cách diễn đạt trừ Phần Lan) những năm 1970 đều có đặc
khác nhau, nhưng nhìn chung hướng tiếp điểm của nhà nước kiến tạo phát triển, chủ
Bàn về nhà nước…
17
động định hướng chính sách phát triển các đối với đường sắt, nông nghiệp, giao thông
ngành công nghiệp, cho dù không ở phạm đường thủy,… (Chang, 2002).
vi rộng như các nước Đông Á. Ở Thụy
Sau Thế chiến II, Hoa Kỳ nắm giữ các
Điển, Nhà nước với vai trò dẫn dắt khối địa vị thống trị và bắt đầu kêu gọi “tự do
doanh nghiệp tư nhân đã tập trung đột phá hóa thương mại và đầu tư”, tuy nhiên con
vào các ngành như luyện kim, đường sắt, đường phát triển của Hoa Kỳ thời gian này
thủy điện, theo đuổi chính sách bảo vệ các ẩn giấu đặc điểm mô hình nhà nước kiến tạo
ngành công nghiệp nặng (Chang, 2002). theo cách đặc biệt. Chính phủ rất chủ động
Đan Mạch cũng can thiệp và có các chính với chính sách thu hút chất xám, lập mạng
sách ưu tiên định hướng cho sự phát triển lưới giữa các chuyên gia trong và ngoài
xuất khẩu nông sản. Các nước Scandinavia nước, thu hút làn sóng di cư giới tinh hoa trí
chủ động đầu tư cho các hướng nghiên tuệ đến làm việc nhằm áp dụng các thành
cứu phát triển, lấy đó làm nền tảng cho các tựu khoa học - công nghệ mới vào kinh tế
ngành công nghiệp ưu tiên phát triển. Chính một cách nhanh chóng và có lợi nhất cho sự
vì vậy, các viện, trung tâm nghiên cứu và thịnh vượng của chính thể. Một số học giả
phát triển lớn đa phần là của nhà nước. Các gọi đây là mô hình “nhà nước mạng lưới
chính sách phúc lợi cũng được định hướng phát triển”, khác biệt với “nhà nước hành
để thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chính phát triển” ở khu vực Đông Á. Với
do nhà nước chủ động dẫn dắt. Như vậy, có mô hình nhà nước mạng lưới phát triển này,
thể thấy mô hình ở các nước Scandinavia các hướng phát triển được lan tỏa rộng, kể
không quá nhấn mạnh vai trò thống trị của cả đối với các lĩnh vực quốc phòng, y tế
nhà nước như các mô hình ở Đông Á, và nhà cộng đồng. Điều đáng quan tâm là, các kết
nước kiến tạo có thể được thực hiện thông quả đầu tư này cho ra đời các sản phẩm
qua nhiều công cụ khác nhau tùy thuộc vào khoa học có giá trị, nổi bật là công nghiệp
bối cảnh chính trị - xã hội và điều kiện phát máy tính điện tử, dược phẩm, công nghệ
triển của mỗi nước. Điều này cũng gợi ra gen… được thương mại hóa ra thị trường
một số hàm ý với Việt Nam hiện nay.
bên ngoài; đây là hướng đi giúp Hoa Kỳ
* Mô hình nhà nước kiến tạo phát triển chiếm ưu thế ở các lĩnh vực này trên thị
(từng tồn tại) ở Hoa Kỳ
trường thế giới cho đến ngày nay.
Hoa Kỳ được xem là đối cực của mô
Một vài dẫn chứng trên cho thấy, những
hình nhà nước kiến tạo phát triển hiện nay, mẫu hình và công cụ chính sách đa dạng mà
nhưng trong lịch sử cũng là nơi phát kiến các nhà nước đã sử dụng để chủ động dẫn
các ý tưởng và thực hiện các chính sách của dắt và kiến tạo năng lực cạnh tranh cũng
nhà nước kiến tạo phát triển. Một trong các như định hướng phát triển trong nền kinh
ý tưởng cốt lõi của nhà nước kiến tạo - ý tế quốc gia. Điều này phản ánh rằng, không
tưởng về bảo vệ các “ngành công nghiệp có một mẫu hình nhà nước kiến tạo phát
non trẻ”, là của Bộ trưởng Bộ Tài chính đầu triển chung ở mỗi châu lục và mỗi quốc gia.
tiên của Hoa Kỳ - ông Alexander Hamilton Do những đặc thù xã hội mà nhà nước kiến
- vào năm 1791. Suốt từ năm 1830 cho đến tạo phát triển ở một số nước Đông Á khác
Thế chiến II, Hoa Kỳ là nước có chính sách với các nước Scandinavia và Hoa Kỳ. Hiện
bảo hộ mậu dịch mạnh mẽ nhất. Sự bảo hộ nay, khái niệm nhà nước kiến tạo phát triển
này có định hướng của Nhà nước, đặc biệt đã được giới học thuật và chính trị thừa
Thông tin Khoa học xã hội, số 9.2020
18
nhận và là diễn ngôn thường được nhắc cho là mô hình có thể giúp thoát khỏi đói
đến trên các diễn đàn khoa học và chính trị nghèo, xây dựng quốc gia giàu mạnh và
trên thế giới. Tuy nhiên, ở giai đoạn khởi không nhất thiết phải đi theo con đường của
thảo khái niệm, Johnson đã phải đối mặt chủ nghĩa tân tự do. Sức hấp dẫn của mô
với phản ứng gay gắt của giới chính trị, học hình này tiếp tục được sự hậu thuẫn mạnh
thuật phương Tây do họ lo ngại nếu phát mẽ của nhiều học giả và các tổ chức quốc
triển mô hình này thì sẽ dẫn đến xa rời chủ tế lớn trong thời gian gần đây. Mô hình nhà
nghĩa tư bản và tiếp cận với chủ nghĩa xã nước kiến tạo phát triển đã trở thành một
hội. Johnson (1985) cho rằng, phản ứng này tiến trình làm thay đổi cán cân quyền lực
chủ yếu là do ý thức hệ của thời kỳ Chiến toàn cầu, trung tâm của tăng trưởng nhanh
tranh Lạnh, các quốc gia phương Tây có ý và biến đổi xã hội ở mọi quốc gia (Johnson,
thức hệ then chốt là hệ thống thị trường tự 1999). Ngày nay, bất kỳ quốc gia nghèo đói
do với vai trò trọng tài của nhà nước trong nào nếu muốn chuyển đổi nhanh chóng sẽ
nền kinh tế; trong khi ở hệ thống kế hoạch không thể bỏ qua mô hình nhà nước kiến
hóa tập trung của khối các nước xã hội chủ tạo phát triển (Leftwich, 1995).
nghĩa ở Đông Âu và một số quốc gia châu
Á, nhà nước có vai trò can thiệp toàn diện triển có phải là con đường duy nhất có tính
trong nền kinh tế. khả thi với tất cả các quốc gia muốn chuyển
Tuy nhiên, liệu nhà nước kiến tạo phát
Theo Jonhson (1985), các cấu phần đổi “cất cánh” thành công hay không? Đây
của nhà nước kiến tạo phát triển gồm: 1) vẫn là câu hỏi còn bỏ ngỏ với các học giả
Có các quy tắc quản trị ổn định được giới trên thế giới. Cuộc khủng hoảng kinh tế, tài
tinh hoa chính trị thiết lập, tạo vị thế tự chính ở châu Á năm 1997 đã làm giảm tầm
chủ của nhà nước trước các sức ép chính vóc của các nhà nước kiến tạo phát triển
trị từ xã hội có thể gây trở ngại đến việc từng mang đến sự giàu có và thịnh vượng
thực hiện các chính sách kinh tế; 2) Có sự cho một số nước Đông Á. Nói cách khác,
hợp tác chặt chẽ giữa khu vực công và tư bản thân mô hình này cũng phải đối mặt với
(nhà nước và doanh nghiệp), đảm bảo và những thách thức ngay chính tại các quốc
giám sát thực hiện bởi một cơ quan chuyên gia này. Có học giả cho rằng, kỷ nguyên
trách; 3) Nhà nước đầu tư mạnh vào giáo của mô hình nhà nước kiến tạo phát triển đã
dục, y tế và thực hiện các chính sách nhằm kết thúc cùng cuộc khủng hoảng tài chính
đảm bảo công bằng xã hội; 4) Có một chính châu Á và buộc các quốc gia Đông Á phải
phủ mạnh, thậm chí chuyên chế, song nắm tiến hành các cải tổ kinh tế theo xu hướng
rõ và vận dụng tốt các quy luật của kinh tế tự do (Eul-Soo Pang, 2000).
thị trường.
3. Một số hàm ý về xây dựng mô hình nhà vấn đề đang đặt ra đối với mô hình nhà nước
nước kiến tạo phát triển ở Việt Nam kiến tạo phát triển cần được thảo luận làm
Nhìn đại cục toàn cầu có thể thấy nhiều
Có thể nói, bản chất của các nhà nước rõ: 1) Quá trình toàn cầu hóa, tự do thương
kiến tạo phát triển trên thế giới đều phản mại, công nghệ thông tin... đang phát triển
ánh khát vọng của giới lãnh đạo cũng như như vũ bão với sự mở rộng môi trường kinh
của người dân mỗi quốc gia về việc bắt kịp doanh và cạnh tranh tự do trong hoạt động
các quốc gia phát triển, nâng tầm vị thế đất kinh tế liệu có thách thức vai trò chỉ huy của
nước. Nhà nước kiến tạo phát triển được các nhà nước theo mô hình kiến tạo phát
Bàn về nhà nước…
19
triển hay không?; 2) Dân chủ hóa trong đời và tích cực của các chủ thể xã hội trong quá
sống xã hội ngày càng đẩy mạnh trên toàn trình phát triển kinh tế - xã hội.
thế giới kể từ sau Chiến tranh Lạnh và sự
Để Việt Nam có thể phát triển nhanh
phát triển của mạng xã hội toàn cầu liệu có và bền vững trong những thập niên tới,
mâu thuẫn với tính chất quan liêu của bộ Nhà nước kiến tạo phát triển ở Việt Nam
máy kỹ trị theo kiểu các nhà nước kiến tạo cần quan tâm đến các khía cạnh sau: 1) Việt
phát triển hay không?; 3) Nhà nước kiến Nam cần đầu tư cho các nghiên cứu liên
tạo phát triển kiểu Nhật Bản đã tạo được sự ngành và chuyên sâu nhằm nhận thức đầy
phát triển thần kỳ về kinh tế nhưng mặt trái đủ hơn về các mô hình nhà nước kiến tạo
của xã hội với tỷ lệ tự tử cao, lối sống độc trên thế giới, trên cơ sở đó xây dựng một
thân, già hóa dân số… ở quốc gia này gia nhà nước kiến tạo phát triển phù hợp với
tăng đang đặt ra nhiều câu hỏi. Có lẽ tính đặc thù quốc gia và bối cảnh thế giới đương
thuyết phục của mô hình nhà nước kiến tạo đại; 2) Phát huy vai trò, chức năng của lập
phát triển về cả khía cạnh kinh tế lẫn xã hội pháp, hành pháp và tư pháp trong đời sống
cần tiếp tục được làm rõ ở cả chiều cạnh lý xã hội; nhanh chóng hoàn thiện hệ thống
luận và thực tiễn để đi đến vận dụng hữu hành chính tinh gọn, hoạt động hiệu quả;
ích vào mô hình phát triển ở mỗi nước.
3) Tiếp tục nghiên cứu thiết kế thí điểm mô
Ở Việt Nam, thuật ngữ nhà nước kiến hình ngành mũi nhọn, xác định cơ quan
tạo phát triển được Thủ tướng Chính phủ kiểm soát chính sách và kết hợp trong việc
đưa ra lần đầu vào năm 2011 và được coi là lập kế hoạch sản xuất trong nước, gắn với
một định hướng chiến lược trong việc hoàn thương mại, tài chính quốc tế, Cách mạng
thiện hệ thống chính trị. Là quốc gia trải Công nghiệp lần thứ tư,…; 4) Khi lựa chọn
qua một thời kỳ dài phát triển nền kinh tế các ngành, lĩnh vực phát triển ưu tiên, cần
kế hoạch hóa tập trung, từ khi bắt đầu tiến xác định phương án khả dĩ nhất, huy động
hành công cuộc Đổi mới (năm 1986) Việt và tối ưu hóa các nguồn lực, nguồn vốn
Nam đã thực hiện nhiều cải cách theo mô phát triển để nhanh chóng phát triển bứt
hình kinh tế thị trường định hướng xã hội phá các ngành, lĩnh vực có thế mạnh; bên
chủ nghĩa, mang lại nhiều thành quả lớn. cạnh đó cần phát huy hiệu quả vai trò của
Điều đó cho thấy sự chuyển hướng vận nhà nước, thị trường và xã hội trong quản
hành nền kinh tế theo cơ chế thị trường lý phát triển.
là phù hợp với thực tiễn phát triển đất 4. Kết luận
nước trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên,
Việc kế thừa thành tựu và rút kinh
mô hình phát triển kinh tế thị trường định nghiệm từ các mô hình phát triển khác nhau
hướng xã hội chủ nghĩa mà Việt Nam đang trên thế giới, trong đó có mô hình nhà nước
theo đuổi vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện. kiến tạo phát triển ở các quốc gia khu vực
Vai trò của nhà nước trong kiến tạo phát Đông Á (các quốc gia có nhiều điểm tương
triển là hết sức quan trọng, nhằm kích thích đồng về xã hội và văn hóa với Việt Nam) là
tính sáng tạo, phát huy tính năng động của rất hữu ích đối với việc xây dựng Nhà nước
các chủ thể, đảm bảo minh bạch, bình đẳng kiến tạo phát triển Việt Nam hiện nay. Tuy
và lành mạnh hóa xã hội. Đồng thời cần sự nhiên, như đã phân tích, Việt Nam là nước
vận hành của thị trường một cách hiệu quả đi sau, với những sự khác biệt cơ bản về hệ
và lành mạnh, cùng sự tham gia chủ động thống kiến trúc thượng tầng, cơ sở hạ tầng
Thông tin Khoa học xã hội, số 9.2020
20
và yếu tố lịch sử đất nước nên việc tìm hiểu 3. Eul-Soo Pang (2000), “The financial
các mô hình nhà nước kiến tạo phát triển
trên thế giới để vận dụng vào Việt Nam có
thể sẽ gặp không ít thách thức. Đây được
crisis of 1997-1998 and the end of
the Asian developmental state”,
Contemporary South Easia, 22 (3).
xem là vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu 4. Johnson, Chalmers Ashby (1982), MITI
làm rõ.
Trong quá trình phát triển nền kinh tế
thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa,
and the Japanese miracle: The Growth
of industrial policy, 1925-975, Stanford
University Press.
Việt Nam cần nghiên cứu kỹ điểm mạnh, 5. Jonhson, Chalmers. Ashby (1985),
hạn chế, khiếm khuyết và hệ lụy kinh tế, xã
hội của mô hình nhà nước kiến tạo phát triển
mà các nước đi trước đã gặp phải. Trong
bối cảnh thế giới biến đổi không ngừng,
mỗi hình thái phát triển có những ưu việt
nhưng cũng không tránh khỏi những mặt
trái trong quá trình phát triển. Việc quan
tâm tham khảo mô hình nhà nước kiến tạo
“Political institutions and economic
performance: The government-business
relationship in Japan, South Korea
and Taiwan”, in: Asian economic
development: Present and future, eds.
Robert Scalapino, Seizaburo Sato, and
Jusuf Wanandi, University of California
Press.
để hoàn thiện hệ thống chính trị và bộ máy 6. Johnson, Chalmers Ashby (1999),
quản trị xã hội vận hành hiệu quả, thích
ứng với bối cảnh mới hiện nay là cần thiết
nhằm hướng đến giải pháp phát triển phù
hợp, khai thác hiệu quả các nguồn lực phát
The Developmental state, Cornell
br/Terceiros/Cursos/09.Woo-Cumings,
truy cập ngày 21/4/2019.
triển theo định hướng phát triển đất nước, 7. Jessop, Bob (2016), The developmental
góp phần vào sự thịnh vượng và phát triển
bền vững Việt Nam trong bối cảnh hội nhập
và Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư
state in an era of finance-dominated
accumulation, Yin-Wah Chueds, http://
socweb.hkbu.edu.hk/devState2013/
abstracts/JESSOP_Bob.pdf, truy cập
ngày 21/4/2019.
Tài liệu tham khảo
1. Chang, Ha Joon (2002), Kicking away 8. Leftwich, Andrian (1995), “Bringing
the ladder: Development strategy in
historical perspective, Anthem books,
London.
politics back in: Towards a model of
the Developmental State”, The Journal
of Developmental Studies, Volume 31,
Issue3.
2. Chang, Ha Joon (2010), “How to
do a developmental state: Political, 9. UNDP Ethiopia(2012), Democratization
organizational, and human resource
requirement for the developmental
state”, in: South Africa - potentials and
challenges, Human Science Research
Council Press, Cape Town.
in a developmental state: The Case
of Ethiopia - Issues, Challenges, and
Prospects, http://www.google.com.vn/
swarch?q=Democratization, truy cập
ngày 21/4/2019.
7 trang
26180
Free
Bạn đang xem tài liệu "Bàn về nhà nước kiến tạo trên thế giới và hàm ý với Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- ban_ve_nha_nuoc_kien_tao_tren_the_gioi_va_ham_y_voi_viet_nam.pdf
