Công bằng về cơ hội phát triển và tiếp cận nguồn lực giữa các thành phần kinh tế trong thời kỳ đổi mới ở Việt Nam

13

CHUYÊN MỤC

KINH TẾ HỌC

CÔNG BẰNG VỀ CƠ HỘI PHÁT TRIỂN VÀ TIẾP CẬN

NGUỒN LỰC GIỮA CÁC THÀNH PHẦN KINH TẾ

TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM

HỒ TRẦN HÙNG^*

Thực hiện công bằng giữa các thành phần kinh tế là một vấn đề có ý nghĩa cấp

bách cả về lý luận lẫn thực tiễn trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định

hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay. Có nhiều tiêu chí khi xem xét về

công bằng giữa các thành phần kinh tế như: cơ hội phát triển; chính sách và

pháp luật; tiếp cận các nguồn lực; và phân phối. Bài viết phân tích, đánh giá

những kết quả chủ yếu đạt được trong thực hiện công bằng về cơ hội phát triển

và tiếp cận các nguồn lực, đảm bảo công bằng trên hai phương diện này là tiền

đề thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển.

Từ khóa: thành phần kinh tế, công bằng, cơ hội, tiếp cận nguồn lực

Nhận bài ngày: 9/1/2021; đưa vào biên tập: 10/1/2021; phản biện: 11/1/2021; duyệt

đăng: 27/1/2021

Nam, 2011: 73-75).

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần

thứ XI đã khẳng định: Việt Nam thực

hiện nhất quán chính sách phát triển

nền kinh tế nhiều thành phần; phát

triển và nâng cao hiệu quả của các

thành phần kinh tế trong nền kinh tế

thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa, trong đó kinh tế nhà nước đóng

vai trò chủ đạo (Đảng Cộng sản Việt

Trong mỗi bước đi của thời kỳ đổi

mới phát triển kinh tế - xã hội, Đảng

Cộng sản Việt Nam luôn nhấn mạnh:

“Thực hiện tiến bộ và công bằng xã

hội ngay trong từng bước và từng

chính sách phát triển: tăng trưởng

kinh tế đi đôi với phát triển văn hóa, y

tế, giáo dục.., giải quyết tốt các vấn

đề xã hội vì mục tiêu phát triển con

người” (Đảng Cộng sản Việt Nam,

2006: 77-78), “Công bằng vì con

người là động lực mạnh mẽ phát huy

^*Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ

Chí Minh.

14

HỒ TRẦN HÙNG – CÔNG BẰNG VỀ CƠ HỘI PHÁT TRIỂN…

mọi năng lực sáng tạo của nhân dân kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở

trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Việt Nam

Tổ quốc” (Đảng Cộng sản Việt Nam,

2011: 79-80). Có thể thấy, trong chủ

trương thực hiện công bằng xã hội ở

từng bước phát triển nói trên của

Đảng trong các lĩnh vực, đặc biệt là

trong kinh tế và cả thành phần kinh tế

(TPKT). Đại hội XII (2016) của Đảng

xác định: “Nền KTTT định hướng xã

hội chủ nghĩa Việt Nam có quan hệ

sản xuất tiến bộ phù hợp với trình độ

phát triển của lực lượng sản xuất; có

nhiều hình thức sở hữu, nhiều TPKT;

các chủ thể thuộc các TPKT bình

đẳng, hợp tác và cạnh tranh theo

pháp luật... Nhà nước đóng vai trò

định hướng, xây dựng và hoàn thiện

thể chế kinh tế, tạo môi trường cạnh

tranh bình đẳng, minh bạch và lành

mạnh” (Đảng Cộng sản Việt Nam,

2012: 102-103).

Từ Đại hội VI của Đảng (1986), Đảng

Cộng sản Việt Nam luôn khẳng định

chính sách kinh tế nhiều thành phần là

chiến lược lâu dài, nhất quán trong

phát triển kinh tế - xã hội. Quan hệ sở

hữu tư liệu sản xuất là cơ sở quan

trọng để phân định các TPKT. Về mặt

lý luận, sở hữu tư liệu sản xuất luôn là

nhân tố cốt lõi của quan hệ sản xuất,

đồng thời là xuất phát điểm để xem

xét các vấn đề kinh tế - xã hội. Bởi vì,

quan hệ sở hữu vừa phản ánh bản

chất kinh tế trong quan hệ giữa người

với người, vừa gắn bó mật thiết với lợi

ích kinh tế, với động lực phát triển

kinh tế - xã hội.

Mỗi TPKT dựa trên cơ sở một quan

hệ sở hữu, là sự thống nhất biện

chứng giữa một kiểu quan hệ sở hữu

với một lực lượng sản xuất nhất định.

Trong nền kinh tế thị trường (KTTT)

định hướng XHCN ở Việt Nam hiện

nay, Đảng xác định “Trên cơ sở ba

chế độ sở hữu (toàn dân, tập thể, tư

nhân), hình thành nhiều hình thức sở

hữu và nhiều TPKT: Kinh tế nhà nước,

kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân (cá thể,

tiểu chủ, tư bản tư nhân), kinh tế tư

bản nhà nước, kinh tế có vốn đầu tư

nước ngoài” (Đảng Cộng sản Việt

Nam, 2010: 354).

Đảm bảo công bằng giữa các TPKT

được xem xét từ nhiều phương diện

như: cơ hội phát triển; chính sách,

pháp luật; tiếp cận các nguồn lực; và

phân phối. ài viết tập trung phân tích

một số kết quả đã đạt được về công

bằng giữa các TPKT trên hai phương

diện: cơ hội phát triển và tiếp cận các

nguồn lực. Đây là hai phương diện cơ

bản, mang tính quyết định đối với các

phương diện khác trong hơn 30 năm

đổi mới phát triển kinh tế nhiều thành

phần của Việt Nam.

Kinh tế nhà nước được cấu thành từ

hai bộ phận: một là bộ phận doanh

nghiệp (DN), gồm các DN mà nhà

nước sở hữu 100% vốn điều lệ và

những DN mà nhà nước nắm phần

vốn chi phối (bao gồm cả DN đã cho

2. CÁC THÀNH PHẦN KINH TẾ VÀ

CÔNG BẰNG GIỮA CÁC THÀNH

PHẦN KINH TẾ

2.1. Các thành phần kinh tế trong thời

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 2 (270) 2021

15

thuê, khoán nhưng vẫn thuộc sở hữu cấu trúc doanh nghiệp nhà nước

nhà nước và các DN liên doanh với (DNNN).

nước ngoài nhưng nhà nước nắm cổ

phần chi phối); hai là bộ phận phi DN,

gồm các tài sản thuộc sở hữu nhà

nước, bao gồm cả đất đai, rừng, tài

nguyên thiên nhiên, các nguồn lợi ở

vùng trời, vùng biển, tư liệu sản xuất,

dự trữ quốc gia, ngân sách nhà

nước...

Thành phần kinh tế có vốn đầu tư

nước ngoài bao gồm các DN 100%

vốn nước ngoài và các liên doanh với

DN trong nước mà DN nước ngoài

chiếm tỷ trọng vốn chi phối. Đại hội IX

của Đảng (2001), kinh tế có vốn đầu

tư nước ngoài được xem là một TPKT,

bộ phận cấu thành quan trọng của

nền KTTT định hướng XHCN.

Kinh tế tập thể là TPKT bao gồm các

tổ chức kinh tế được thành lập theo

Luật Hợp tác xã trên cơ sở tự nguyện

góp vốn của những người sản xuất

kinh doanh, tiêu dùng, quyền sở hữu

vốn thuộc về tập thể các thành viên

tham gia góp vốn.

Nội dung các TPKT được xác định

ngay từ Đại hội Đảng lần VI năm 1986

(Đảng Cộng sản Việt Nam, 2006: 737-

743) và tiếp tục khẳng định làm rõ

thêm tại các kỳ đại hội tiếp theo cho

đến nay.

Kinh tế tư nhân vốn được cấu thành

từ hai TPKT trước đây là kinh tế cá

thể và kinh tế tư bản tư nhân. Kinh tế

cá thể, tiểu chủ gồm các cá nhân, hộ

gia đình kinh doanh, sản xuất nhỏ

nhưng chưa thành lập DN. Đây là loại

hình kinh tế tồn tại như một tất yếu

mang tính đặc thù của nền kinh tế nhỏ

lẻ, đang phát triển ở trình độ thấp.

Kinh tế tư bản tư nhân bao gồm

những DN do các nhà đầu tư trong

nước bỏ vốn thành lập, thuê mướn

lao động và thu hưởng lợi nhuận.

Trong nền KTTT định hướng XHCN ở

Việt Nam, các TPKT vận động, phát

triển trong mối quan hệ tác động qua

lại, vừa hợp tác, bổ sung cho nhau, lại

vừa cạnh tranh với nhau trong trong

cơ cấu kinh tế quốc dân thống nhất và

bình đẳng trước pháp luật.

Trong bài viết này, chúng tôi chủ yếu

tập trung phân tích, đánh giá việc thực

hiện công bằng giữa các DNNN (loại

hình doanh nghiệp thuộc thành phần

kinh tế nhà nước) và doanh nghiệp

dân doanh (thuộc thành phần kinh tế

ngoài nhà nước) và doanh nghiệp vốn

đầu tư nước ngoài (FDI).

Kinh tế tư bản nhà nước là TPKT

dựa trên hình thức sở hữu hỗn hợp,

gồm các liên doanh giữa kinh tế nhà

nước (KTNN) và tư bản tư nhân

trong nước và liên doanh giữa KTNN

với tư bản tư nhân nước ngoài. Kinh

tế tư bản nhà nước ra đời là kết quả

2.2. Công bằng giữa các thành

phần kinh tế

Công bằng là một phạm trù triết học -

kinh tế. Có nhiều quan điểm khác

của xu hướng mở cửa nền kinh tế nhau về công bằng, tuy nhiên theo

Việt Nam ra thế giới và quá trình tái chúng tôi, nội hàm phạm trù công

16

HỒ TRẦN HÙNG – CÔNG BẰNG VỀ CƠ HỘI PHÁT TRIỂN…

bằng đòi hỏi sự phù hợp, tương xứng Từ phân tích trên, trong bài viết này

giữa vai trò và địa vị xã hội của các cá công bằng giữa các TPKT được hiểu

nhân hay nhóm xã hội, giữa quyền và là sự ngang bằng nhau (bình đẳng)

nghĩa vụ, giữa đóng góp và hưởng thụ, giữa các TPKT về phương diện phân

giữa lao động và sự trả công, giữa phối lợi ích theo nguyên tắc phù hợp

công lao và sự thừa nhận của xã hội. giữa cống hiến và hưởng thụ, giữa

Nội dung cơ bản của công bằng là sự nghĩa vụ và quyền lợi, giữa thưởng và

ngang bằng nhau trong mối quan hệ phạt, giữa hiệu quả kinh tế - xã hội mà

giữa người và người về phân phối lợi TPKT đó mang lại với sự thụ hưởng

ích theo nguyên tắc về sự phù hợp những thành quả, kết quả tương xứng

giữa cống hiến và hưởng thụ, giữa với đóng góp đó.

nghĩa vụ và quyền lợi...

Nội dung công bằng giữa các TPKT

Tuy nhiên, khác với công bằng xã hội có thể tập trung vào những phương

nói chung, công bằng giữa các TPKT diện cơ bản sau:

là công bằng trong lĩnh vực kinh tế

Thứ nhất, công bằng về cơ hội phát

được thực hiện giữa các chủ thể kinh

triển giữa các TPKT. Trong lĩnh vực

tế cụ thể, vì thế nó vừa mang tính chất

kinh tế, thực chất đó là quyền tiếp cận

chung, vừa chịu sự chi phối bởi

các cơ hội trong các hoạt động kinh tế

những đặc tính riêng.

(sản xuất, kinh doanh) của các chủ

Trong các TPKT, doanh nghiệp là chủ thể kinh tế. Công bằng về cơ hội là

thể hoạt động đại diện, nên thực chất việc các chủ thể kinh tế thuộc các

công bằng giữa các TPKT là công

bằng đối với các DN thuộc mọi TPKT

trong quá trình hoạt động.

TPKT được tạo cơ hội phù hợp để

thực hiện các hoạt động kinh tế; bao

gồm cả cơ hội về việc làm, cơ hội

tham gia vào thị trường, cơ hội lựa

chọn, quyết định lĩnh vực, hình thức

sản xuất, kinh doanh phù hợp với khả

năng và quy định của pháp luật mà

không bị kìm hãm hay thậm chí bị

tước đoạt cơ hội bởi “đặc quyền đặc

lợi”, hay bởi các “nhóm lợi ích” trong

xã hội.

Tất nhiên, công bằng giữa các TPKT

không đồng nghĩa với yêu cầu mọi

TPKT, mọi DN đều có quyền thụ

hưởng và nghĩa vụ đóng góp như

nhau trong mọi trường hợp, mà ở đây

chỉ đòi hỏi các DN được đối xử như

nhau trong những điều kiện giống

nhau. Với thực tế luôn tồn tại những

điều kiện khác nhau ở khả năng đóng

góp cũng như những tác động đến đời

sống kinh tế - xã hội, thì công bằng

giữa các TPKT chính là yêu cầu về sự

tương xứng giữa quyền lợi và nghĩa

vụ, giữa thụ hưởng và cống hiến của

các TPKT mà DN là chủ thể đại diện.

Thứ hai, công bằng trên phương diện

chính sách, pháp luật của Nhà nước

đối với các TPKT. Cụ thể, các chủ thể

kinh tế thuộc các TPKT đều phải được

bình đẳng trước pháp luật về cơ hội

tồn tại và phát triển của mình, được

pháp luật bảo vệ. Pháp luật phải tạo

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 2 (270) 2021

17

ra và giúp thực thi sự bình đẳng giữa chia, phân bổ hệ thống các nguồn lực

các chủ thể kinh tế trong việc tiếp cận kinh tế - xã hội để các TPKT thực hiện

với các điều kiện và nguồn lực phát quá trình sản xuất kinh doanh. Trong

triển như cơ sở hạ tầng xã hội, các nội dung này, hai vấn đề cần được

dịch vụ xã hội, các loại thị trường, tài quan tâm là nội dung phân phối (phân

nguyên... Pháp luật còn phải tạo ra phối cái gì) và hình thức phân phối

“sân chơi”, “luật chơi” bình đẳng cho (các nguyên tắc phân phối). Về nội

các chủ thể, nói cách khác là tạo môi dung phân phối bao gồm toàn bộ mọi

trường kinh doanh thông thoáng, lành nguồn lực kinh tế hay còn gọi là tư

mạnh, ổn định, ở đó có sự cạnh tranh liệu sản xuất như: đất đai, tài nguyên,

công bằng, minh bạch, không thiên vị vốn, lao động, khoa học - công nghệ,

cho chủ thể kinh tế nào.

cơ sở hạ tầng… để trực tiếp hoặc

gián tiếp phục vụ quá trình sản xuất,

kinh doanh. Nhà nước với chức năng

điều tiết phải phân phối (dưới dạng

phân bổ) các nguồn lực kinh tế ấy một

cách công bằng (ngang bằng giữa

cống hiến và hưởng thụ) cho các chủ

thể thuộc mọi TPKT. Về hình thức

(nguyên tắc) phân phối, theo lý thuyết

có rất nhiều nguyên tắc phân phối,

nhưng trong nghiên cứu này, nguyên

tắc phân phối được áp dụng chủ yếu

là nguyên tắc tương xứng giữa đóng

góp và hưởng thụ. Nghĩa là các TPKT

được phân phối các nguồn lực kinh tế

tương xứng, phù hợp với mức đóng

góp.

Thứ ba, công bằng trong tiếp cận các

nguồn lực, mà thực chất là quyền bình

đẳng giữa các chủ thể kinh tế trong

việc tiếp cận các nguồn lực để phát

triển. Công bằng giữa các TPKT trong

tiếp cận các nguồn lực ở đây chính là

việc các TPKT được đối xử bình

đẳng, không có sự phân biệt về quyền

được tiếp cận các nguồn lực phát

triển. Nói cách khác, tất cả các chủ

thể kinh tế đều có quyền ngang nhau

trong việc tiếp cận tư liệu sản xuất,

điều kiện sản xuất, kinh doanh (như

quyền được phân bổ và sử dụng đất

đai, tài nguyên, quyền tiếp cận nguồn

vốn, quyền chuyển nhượng, quyền

thế chấp, quyền được bảo hộ sản

xuất…) phù hợp với nhu cầu, khả

năng phát triển sản xuất kinh doanh

của mỗi chủ thể kinh tế; không phân

biệt đối xử về nghĩa vụ và quyền lợi

3. MỘT SỐ KẾT QUẢ TRONG THỰC

HIỆN CÔNG BẰNG VỀ CƠ HỘI

PHÁT TRIỂN VÀ TIẾP CẬN NGUỒN

LỰC GIỮA CÁC THÀNH PHẦN KINH

TẾ Ở VIỆT NAM THỜI KỲ ĐỔI MỚI

giữa các TPKT trong quá trình hoạt 3.1. Công bằng về cơ hội phát triển

động kinh tế.

Những thành tựu trong việc thực hiện

công bằng về cơ hội phát triển giữa

các TPKT thời gian qua thể hiện trước

hết trong sự thay đổi về nhận thức

Thứ tư, công bằng trong phân phối,

hay phân phối các lợi ích một cách

công bằng giữa các TPKT. Thực chất

của vấn đề phân phối chính là phân của Đảng và Nhà nước đối với các

18

HỒ TRẦN HÙNG – CÔNG BẰNG VỀ CƠ HỘI PHÁT TRIỂN…

TPKT “ngoài nhà nước”, đặc biệt là điểm mới trong chủ trương cổ phần

hóa các DNNN (đã được nêu từ Đại

hội trước), Đảng đã thể hiện rõ tư duy

mới về công bằng, bình đẳng kinh tế

ở phương diện cốt yếu nhất – phương

diện sở hữu. “Đẩy mạnh cổ phần hóa,

bán vốn tại những DN mà Nhà nước

không cần nắm hoặc không cần giữ

cổ phần chi phối, kể cả những DN

đang kinh doanh có hiệu quả. Hoàn

thiện thể chế định giá đất đai, tài sản

hữu hình và tài sản vô hình (tài sản trí

tuệ, thương hiệu,...) trong cổ phần

hóa theo nguyên tắc thị trường” (Đảng

Cộng sản Việt Nam, 2012: 106). Đến

nay, cổ phần hóa DNNN không nhất

thiết nhà nước phải nắm ít nhất 51%

cổ phần như trước đây.

TPKT tư nhân. Đại hội đại biểu toàn

quốc lần thứ VI (1986), đặc biệt là Hội

nghị Trung ương 6, khóa VI đã nhấn

mạnh chính sách nhất quán của Đảng

là phát triển kinh tế nhiều thành phần,

đồng thời khẳng định kinh tế tư nhân

(KTTN) được phát triển không hạn

chế về địa bàn, quy mô trong các

ngành nghề mà pháp luật không cấm.

Từ Đại hội VII (1991), KTTN bắt đầu

được coi trọng và khuyến khích, tạo

điều kiện để phát triển. Đặc biệt, đến

Đại hội XII (2016), Đảng ta đã chính

thức khẳng định vai trò “động lực

quan trọng” của KTTN trong nền kinh

tế: “Nền KTTT định hướng XHCN Việt

Nam có quan hệ sản xuất tiến bộ phù

hợp với trình độ phát triển của lực

lượng sản xuất; có nhiều hình thức sở

hữu, nhiều TPKT, trong đó KTNN giữ

vai trò chủ đạo, KTTN là một động lực

quan trọng của nền kinh tế; các chủ

thể thuộc các TPKT bình đẳng, hợp

tác và cạnh tranh theo pháp luật”

(Đảng Cộng sản Việt Nam, 2016: 20).

Trên phương diện thực tiễn, những

chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, đặc

biệt là sự ra đời các Nghị quyết số

19/NQ-CP về cải thiện môi trường

kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh

tranh quốc gia được ban hành hàng

năm (kể từ năm 2014 đến nay); Nghị

quyết 02/NQ-CP về tiếp tục thực hiện

những nhiệm vụ, giải pháp, chủ yếu

cải thiện mội trường kinh doanh, năng

lực cạnh tranh quốc gia năm 2019 và

định hướng đến năm 2021; Nghị

quyết số 35/NQ-CP năm 2016 về hỗ

trợ phát triển DN đến năm 2020, cùng

nỗ lực mạnh mẽ của chính quyền các

địa phương đã tạo ra sự chuyển biến

tích cực trong việc tạo lập môi trường

kinh doanh công bằng giữa các TPKT,

thể hiện rõ qua kết quả đánh giá của

cộng đồng DN. Điều tra chỉ số năng

lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) những

Thành tựu công bằng về cơ hội giữa

các TPKT còn thể hiện trong nhận

thức về sự bình đẳng cần phải có

giữa các TPKT, mà trước hết và quan

trọng nhất là việc xác lập quyền bình

đẳng trong sở hữu và quyền được

định đoạt tài sản của mình đối với các

TPKT. Khẳng định quyền bình đẳng,

tự do giữa các TPKT, tại Đại hội XII,

Đảng chỉ rõ nhiệm vụ, chức năng, vai

trò cũng như phạm vi và phương thức

hoạt động của khu vực doanh nghiệp

nhà nước (DNNN), trong đó với nhiều

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 2 (270) 2021

19

năm qua ghi nhận các doanh nghiệp tình với với nhận định đó. Tương tự,

dân doanh đã có những đánh giá tích có 80% doanh nghiệp đồng ý với nhận

cực hơn về mức độ bình đẳng của định “Ủy ban nhân dân tỉnh/thành phố

môi trường kinh doanh so với những linh hoạt trong khuôn khổ pháp luật

năm trước. Điều này thể hiện khá rõ nhằm tạo môi trường kinh doanh

thuận lợi cho các doanh nghiệp tư

nhân” và 65,8% DN nhận thấy “Ủy

ban nhân dân tỉnh/thành phố năng

động và sáng tạo trong việc giải quyết

các vấn đề mới phát sinh”, đây là mức

cao nhất trong vòng 15 năm qua. Liên

tiếp các năm 2017, 2018, 2019 có

tương ứng 67%, 68% và 74,1% DN

cho biết các khó khăn, vướng mắc

được tháo gỡ kịp thời qua các cuộc

đối thoại, tiếp xúc DN tại tỉnh. Báo cáo

PCI cũng cho thấy các dịch vụ hỗ trợ

DN như tìm kiếm thông tin thị trường,

tư vấn pháp luật và tìm kiếm đối tác

đang dần được cải thiện về chất

lượng lẫn số lượng. Cải thiện môi

trường kinh doanh hướng đến công

bằng cho các DN còn phải kể đến

những cải cách trong chính sách thuế

theo hướng hỗ trợ DN và hiện đại hóa

quản lý thu thuế. Thuế thu nhập DN

đã được điều chỉnh giảm dần qua các

năm, với mức từ 32% năm 1999

xuống 25% năm 2009, năm 2019 là

20%. Các thủ tục hành chính thuế

cũng dần được chuẩn hóa và đơn

giản hóa. Tính đến cuối năm 2019, hệ

thống khai thuế điện tử đã triển khai

tại tất cả tỉnh, thành phố trên cả nước

và 100% chi cục thuế trực thuộc (Ban

Mai, 2021).

trong những đánh giá về mức độ ưu ái

của chính quyền địa phương đối với

các doanh nghiệp có vốn nhà nước và

doanh nghiệp FDI. Thực tế cho thấy,

với tiêu chí “các doanh nghiệp có

phần vốn nhà nước thường dễ dàng

hơn trong việc có được hợp đồng từ

cơ quan nhà nước”, tỷ lệ DN đồng ý

với nhận định này năm 2019 là 21%,

giảm đáng kể so với con số 27% của

năm 2015. Năm 2015, có 23% doanh

nghiệp dân doanh đồng ý với nhận

định các doanh nghiệp có phần vốn

nhà nước được thực hiện “thủ tục

hành chính nhanh chóng và đơn giản

hơn” thì năm 2019 chỉ còn 19,1% DN

đồng tình với nhận định này (Malesky,

2019: 53-54). Trong nhiều nỗ lực

nhằm cắt giảm chi phí cho DN, nhiều

địa phương trong cả nước đã xây

dựng trung tâm hành chính công tập

trung, nhờ đó các thủ tục hành chính

được thực hiện nhanh gọn và được

giám sát chặt chẽ, minh bạch, hiệu

quả. Kết quả điều tra PCI cũng cho

thấy các DN đã có cảm nhận tích cực

hơn về sự năng động, sáng tạo của

chính quyền các tỉnh, thành phố trong

việc tạo thuận lợi cho sự phát triển

của khu vực KTTN. Nếu như năm

2015, chỉ có 35,1% cho biết thái độ

của chính quyền địa phương đối với

khu vực KTTN là tích cực thì năm

2019 có 54,1% doanh nghiệp đồng

Thành tựu về tạo cơ hội bình đẳng

giữa các TPKT còn phải nhắc đến quá

trình tái cơ cấu nền kinh tế của Việt

20

HỒ TRẦN HÙNG – CÔNG BẰNG VỀ CƠ HỘI PHÁT TRIỂN…

Nam đã diễn ra trong suốt những năm tâm lớn của các nhà đầu tư trong và

đổi mới vừa qua, đặc biệt trong ngoài nước (Tạp chí Tài chính, 2018).

khoảng 20 năm trở lại đây. Trên thực

tế, tái cơ cấu kinh tế của Việt Nam liên

quan đến việc đảm bảo sự bình đẳng

giữa các TPKT tập trung vào việc

giảm bớt các DNNN, đa dạng hóa các

loại hình DN thông qua cổ phần hóa

mạnh mẽ các DNNN. Sau khoảng 20

năm sắp xếp, đổi mới, DNNN đã giảm

mạnh về số lượng, đặc biệt là những

DN có quy mô nhỏ, DN kém hiệu quả,

DN ở các lĩnh vực nhà nước không

Những giải pháp cải cách cụ thể của

Chính phủ nhằm cải thiện chất lượng

môi trường đầu tư, kinh doanh, tạo cơ

hội phát triển bình đẳng cho DN thuộc

mọi TPKT đã đạt được nhiều kết quả

tích cực. Môi trường đầu tư và kinh

doanh của nước ta đang được cải

thiện rõ rệt từng ngày, tinh thần sáng

tạo khởi nghiệp trong nước lên cao,

thu hút ngày càng nhiều vốn đầu tư

nước ngoài. Năm 2019, tổng vốn đầu

cần nắm giữ. Nếu như năm 1986, cả tư nước ngoài đăng ký đạt hơn 38 tỷ

USD, vốn giải ngân của các dự án FDI

đạt 20,4 tỷ USD, cao nhất từ trước

đến nay. Đáng chú ý, theo xếp hạng

của Ngân hàng Thế giới, năm 2018,

môi trường kinh doanh của Việt Nam

được xếp thứ 69/190 nền kinh tế, tăng

21 bậc so với ba năm trước (2015)

(Chí Hiếu, 2020).

nước có khoảng 12.000 DNNN; năm

2001, còn khoảng 6.000 DNNN; năm

2011 còn 1.369 DNNN (Thông tấn xã

Việt Nam, 2018) thì đến cuối năm

2018 cả nước chỉ còn 490 doanh

nghiệp nhà nước sở hữu 100% vốn

(Bạch Huệ, 2019). Nếu thời điểm năm

2001, DNNN dàn trải trên 60 ngành,

lĩnh vực thì đến nay chỉ còn tập trung

Bên cạnh những thành quả đạt được,

vào một số ít ngành, lĩnh vực trọng cơ hội phát triển cho các TPKT vẫn

yếu; đại đa số có quy mô vừa và lớn. cần tiếp tục được cải thiện và tạo điều

kiện đảm bảo sự bình đẳng. Dù quyền

tự do kinh doanh của doanh nhân, DN,

cũng như sự bình đẳng giữa các loại

hình DN đã được quy định trong Hiến

pháp và pháp luật, nhưng theo phản

ánh của cộng đồng DN, trên thực tế

sự phân biệt đối xử vẫn còn khá lớn;

một bộ phận lớn các doanh nghiệp

dân doanh là các doanh nghiệp nhỏ

và vừa (DNNVV) chưa thực sự được

đối xử bình đẳng với khối DNNN,

doanh nghiệp FDI.

Diễn đàn Thúc đẩy quá trình đổi mới

và nâng cao hiệu quả DNNN tổ chức

ngày 6/11/2018 tại Hà Nội đã thông tin

“từ năm 2016 đến hết tháng 10/2018,

cả nước đã phê duyệt phương án cổ

phần hóa 136 DNNN, trong đó, đã tiến

hành cổ phần hóa nhiều DN quy mô

rất lớn như: Tập đoàn Cao su Việt

Nam, các Tổng công ty Phát điện 3,

Điện lực Dầu khí, Lọc Hóa dầu Bình

Sơn…”. Sau khi cổ phần hóa, số

lượng cổ phiếu IPO (phát hành ra

công chúng lần đầu) của các DN này

Kết quả điều tra PCI giai đoạn 2006-

đều bán hết và nhận được sự quan 2019 cho thấy vẫn tồn tại một “sân

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 2 (270) 2021

21

chơi” chưa thật sự bình đẳng giữa hợp với năng lực phát triển của từng

các loại hình DN, mà thiệt thòi nhất

vẫn là nhóm doanh nghiệp dân doanh

nhỏ và vừa dù nhóm này đang chiếm

số lượng không nhỏ trong nền kinh tế.

Dù đã giảm so với các năm trước,

nhưng vẫn còn 21% DN cho rằng

“các doanh nghiệp có phần vốn nhà

nước thường dễ dàng hơn trong việc

có được hợp đồng từ cơ quan nhà

nước”.

chủ thể kinh tế. Có thể kể đến một số

quyền quan trọng như: quyền vay vốn,

quyền chuyển nhượng, thế chấp tài

sản, quyền sử dụng đất, quyền được

bảo hộ sản xuất... Để thực hiện mục

tiêu đó, Nhà nước đã xây dựng và

thực hiện chính sách phát triển các

loại thị trường, từng bước đồng bộ

hóa các loại thị trường này. Nhà nước

cũng chú ý đến sự thống nhất hữu cơ

và mối quan hệ lẫn nhau của các loại

thị trường, đặc biệt là các thị trường

cung ứng tư liệu sản xuất đầu vào cho

Nghị quyết 02/NQCP ngày 1/1/2019,

Chính phủ đã đánh giá rất thẳng thắn

về tình hình thực hiện các nhiệm vụ,

giải pháp cải thiện môi trường kinh nền kinh tế, như: thị trường lao động,

doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh thị trường vốn, thị trường khoa học và

quốc gia, khi cho rằng “một số hành

động cải cách chưa thực chất, còn

hình thức” và “không ít nơi, ít lúc

doanh nghiệp, người dân vẫn bị gây

khó khăn, nhũng nhiễu bởi những quy

định còn nặng tính cục bộ của một số

cơ quan công quyền và một bộ phận

công chức, viên chức” (Nghị quyết,

1/1/2019). Điều tra PCI những năm

qua cho thấy một số lĩnh vực thủ tục

hành chính được DN đánh giá là “còn

nhiều phiền hà”, như đất đai (35%),

thuế, phí (25%), bảo hiểm xã hội (23%)

(Malesky, 2019: 63).

công nghệ-thông tin, thị trường bất

động sản… Trong đó, các thị trường

quan trọng: sức lao động, tiền tệ, bất

động sản đã được nhà nước đặc biệt

quan tâm, ban hành nhiều chính sách

điều chỉnh, định hướng phát triển theo

hướng lành mạnh hóa, chống độc

quyền và theo quy luật của KTTT.

Nghiên cứu của Phòng Thương mại

và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) năm

2011 về 16 luật và khoảng 200 văn

bản hướng dẫn của Chính phủ đang

có hiệu lực, liên quan nhiều nhất và có

nhiều vướng mắc đến thời điểm đó,

trên cơ sở tổng hợp kết quả nghiên

cứu, rà soát từng nội dung, quy định

cụ thể, các chuyên gia đã chỉ ra 8 “cái

được” của các luật này, trong đó quan

trọng nhất là các quy định hiện hành

3.2. Công bằng trong tiếp cận các

nguồn lực

Trong những năm qua, Đảng và Nhà

nước đã tạo mọi điều kiện thuận lợi

để tất cả các chủ thể kinh tế trong nền

KTTT đều có quyền ngang nhau trong đã tạo điều kiện cho các DN được tiếp

cận thị trường, tiếp cận các nguồn lực:

đất đai, vốn, nhân lực… (Nguyễn Thị

Lan Hương, 2016: 102-103).

việc tiếp cận với tư liệu sản xuất và

những điều kiện sản xuất, kinh doanh

dưới nhiều hình thức khác nhau, phù

22

HỒ TRẦN HÙNG – CÔNG BẰNG VỀ CƠ HỘI PHÁT TRIỂN…

Thứ nhất, nguồn lực đất đai. Các nước ngoài; quy định cụ thể điều kiện

TPKT từng bước được xác định

quyền bình đẳng, quyền tiếp cận,

quyền được nhà nước giao đất, cho

thuê đất để thực hiện dự án đầu tư,

làm mặt bằng sản xuất kinh doanh và

nộp tiền sử dụng đất, tiền thuê đất.

Luật Đất đai qua nhiều lần được sửa

đổi đã quy định quyền sử dụng đất lâu

dài của cá nhân, các TPKT, đồng thời

có sự điều chỉnh cho phù hợp với tình

hình thực tiễn. DN thuộc các TPKT

khác nhau được bình đẳng trong

quyền sở hữu, sử dụng đất lâu dài.

Không những thế, các DNNVV, phần

lớn thuộc TPKT tư nhân, không

những không bị phân biệt đối xử mà

còn được trợ giúp phát triển.

được Nhà nước giao đất, cho thuê đất

để thực hiện dự án đầu tư nhằm lựa

chọn được nhà đầu tư có năng lực

thực hiện dự án…

Thứ hai, là nguồn lực vốn, một nguồn

lực đặc biệt quan trọng mang tính

sống còn của DN. Trong khoảng hơn

10 năm trở lại đây, Nhà nước đã ban

hành rất nhiều chính sách hỗ trợ cho

các DN, đặc biệt là các DNNVV (chủ

yếu thuộc khu vực dân doanh). Để hỗ

trợ các DNNVV, Chính phủ đã nỗ lực

thực hiện nhiều giải pháp, trong đó tập

trung vào giải pháp về nguồn vốn.

Quỹ phát triển DNNVV được đưa vào

hoạt động (từ năm 2014), là một trong

những biện pháp quan trọng giúp

DNNVV tiếp cận nguồn vốn phục vụ

sản xuất, kinh doanh. Đối tượng được

hỗ trợ là các DN có tiềm năng phát

triển tốt, có dự án, phương án kinh

doanh khả thi và những DN nằm trong

diện ưu tiên, như DN phụ trợ, DN chế

biến nông sản, DN xuất khẩu... Thông

tư số 39/2016/NHNN của Ngân hàng

Nhà nước nhằm hỗ trợ cho các

DNNVV có dự án, phương án sản

xuất - kinh doanh khả thi thuộc lĩnh

vực ưu tiên, khuyến khích của Nhà

nước, nhằm nâng cao khả năng cạnh

tranh của doanh nghiệp, góp phần làm

tăng thu nhập, tạo việc làm cho người

lao động. Theo đánh giá của cộng

Luật Đất đai bổ sung (2013) quy định

cụ thể, rõ ràng từ nguyên tắc đến nội

dung việc mở rộng dân chủ, công khai

trong quá trình lập quy hoạch, kế

hoạch sử dụng đất. Luật đã dành một

chương để quy định về việc xây dựng

hệ thống thông tin đất đai, cơ sở dữ

liệu đất đai, hệ thống giám sát, theo

dõi, đánh giá đối với quản lý và sử

dụng đất đai được công khai, minh

bạch và đảm bảo dân chủ trong điều

kiện đất đai thuộc sở hữu toàn dân và

đảm bảo quyền tiếp cận thông tin đất

đai của mọi người dân. Công dân có

quyền tự mình hoặc thông qua các tổ

chức đại diện thực hiện quyền giám

sát và phản ánh các sai phạm trong đồng DN, các chính sách này bước

quản lý và sử dụng đất đai. Ngoài ra, đầu đã phát huy hiệu quả nhất định

Luật Đất đai mới đã thiết lập sự bình trong việc giải bài toán khó về thiếu

vốn cho các doanh nghiệp dân doanh,

đặc biệt là DNNVV.

đẳng hơn trong quyền được tiếp cận

đất đai giữa nhà đầu tư trong nước và

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 2 (270) 2021

23

Thứ ba, là việc phân bổ nguồn nhân đều được cải thiện nhiều so với thời

lực. Có thể nói, việc chuyển dịch cơ điểm bắt đầu (năm 2009) khảo sát. Đó

là những tín hiệu đáng mừng trong nỗ

lực của Chính phủ và các địa phương

nhằm từng bước tạo lập quyền bình

đẳng trong tiếp cận các nguồn lực

phục vụ sản xuất, kinh doanh của các

DN khu vực kinh tế ngoài nhà nước.

cấu hợp lý của nền kinh tế trong thời

gian qua đã tác động tích cực đến sự

hình thành một cơ chế phân bổ nguồn

nhân lực có hiệu quả, theo hướng

hình thành các quan hệ thị trường lao

động. Sự chuyển dịch cơ cấu lao

động theo khu vực kinh tế là chuyển

biến quan trọng trong phân bố nguồn

lực lao động để khai thác tốt tiềm

năng của các khu vực kinh tế trong

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả

tích cực ấy, vẫn còn những bất cập

trong thực hiện công bằng, bình đẳng

trong tiếp cận nguồn lực đối với các

nền KTTT hiện nay. Kết quả của sự TPKT. Các DN khu vực ngoài nhà

chuyển dịch đó là tỷ trọng lao động nước khi được khảo sát vẫn đánh giá

họ chưa thực sự được đối xử công

bằng (so với DNNN). Trong khi doanh

nghiệp dân doanh phải “gồng mình”

đấu tranh để sinh tồn: tự bỏ vốn, tự tổ

chức, tự chủ trong kinh doanh và tự

bù lỗ, thì DNNN thường là những DN

lớn được ưu tiên về đất đai, tín dụng,

thuế, tiếp cận khoa học kỹ thuật, hợp

đồng mua sắm, tiêu thụ sản phẩm…

thậm chí không sợ phá sản cho dù

thua lỗ kéo dài, luôn tận dụng được

“cơ chế xin - cho” trong phân phối và

tiếp cận các nguồn lực …

của khu vực ngoài nhà nước (doanh

nghiệp dân doanh và doanh nghiệp

FDI) tăng mạnh trong thời gian qua, từ

56,4% giai đoạn 2001-2005 lên 76,8%

giai đoạn 2006-2010 và đến hết năm

2018, là 92,4%, trong đó khu vực

doanh nghiệp ngoài nhà nước chiếm

60,6%; khu vực doanh nghiệp FDI

chiếm 31,8% (Bộ Kế hoạch và Đầu tư,

2020: 43). Nếu thời điểm 2006, số

lượng lao động làm việc cho các DN

khu vực ngoài nhà nước chỉ khoảng

hơn 3 triệu, năm 2014 tăng hơn 10,5

triệu, đến cuối 2018 là 13,7 triệu, ngay

cả trong những giai đoạn lạm phát và

suy thoái kinh tế, số lượng lao động ở

khu vực này thực tế vẫn không giảm.

Mặt khác, so sánh tương quan về hiệu

quả đầu tư của hai khu vực này cũng

cho thấy sự chưa phù hợp nhất định

giữa nghĩa vụ và quyền lợi, giữa cống

hiến và hưởng thụ nếu xét trên tiêu

chí của “công bằng”. Số liệu nghiên

cứu về tác động của đầu tư đối với

tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai

đoạn 2012-2017 cho thấy, nếu tăng

Ở tiêu chí “Dịch vụ hỗ trợ DN”, khảo

sát PCI 5 nhóm dịch vụ gồm: (i) Cung

cấp thông tin thị trường, (ii) Tư vấn

thông tin pháp luật, (iii) Hỗ trợ tìm

kiếm đối tác kinh doanh, (iv) Xúc tiến

thương mại và hội chợ/triển lãm, (v) 1% tỷ lệ vốn đầu tư so với GDP từ

Công nghệ và các dịch vụ liên quan

thì chất lượng cung cấp ở cả 5 dịch vụ

khu vực DNNN làm tăng 0,37% GDP;

từ khu vực DN ngoài nhà nước, hộ cá

24

HỒ TRẦN HÙNG – CÔNG BẰNG VỀ CƠ HỘI PHÁT TRIỂN…

thể và hộ dân cư làm tăng 0,80%... góp của người sử dụng lao động;

(Đinh Trọng Thắng, 2019). Như vậy, giảm giá thuê đất, giảm mức thu phí,

xét trên hiệu quả đầu tư (riêng góc độ một số loại phí, lệ phí; đồng thời được

kinh tế), thì khu vực ngoài nhà nước bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp trong

vẫn đang phát huy hiệu quả tốt hơn hoạt động sản xuất kinh doanh. Ngoài

khu vực KTNN. Phó Chủ nhiệm Ủy ra, chính sách thuế; chính sách ưu đãi

ban Tài chính - Ngân sách của Quốc đầu tư; giải quyết các vấn đề của sau

hội cho rằng: a trụ cột của nền kinh cổ phẩn hóa… cũng cần được tiếp tục

tế, gồm DNNN, DN tư nhân và DN điều chỉnh, bổ sung và cụ thể hóa

FDI đang phát triển tương đối đồng trong các luật như Luật Đầu tư, Luật

đều, xét ở quy mô đóng góp vào GDP.

Doanh nghiệp, Luật Cạnh tranh trong

Nhưng hiệu quả sử dụng nguồn lực thời gian tới… (Đức Dũng, 2020).

của xã hội và hiệu quả hoạt động thì

4. KẾT LUẬN

khác nhau. Cụ thể, hiện nay, DNNN

Với quyết tâm cải cách mạnh mẽ nền

đóng góp gần 40% vào GDP, 60%

kinh tế trong bối cảnh hội nhập quốc

còn lại của GDP là đóng góp từ DN tư

tế sâu rộng, Đảng và Nhà nước ta đã

nhân và DN FDI, mỗi bên gần 30%.

chú trọng việc thực hiện công bằng

Nhưng về sử dụng nguồn lực xã hội,

đối với các TPKT trên cả phương diện

khoảng 60% nguồn lực đang tập trung

lý luận lẫn thực tiễn, từ những thay đổi

cho DNNN. Tức là trong 100 đồng tín

trong nhận thức của Đảng, đến những

dụng cho vay, DNNN vay 60 đồng

hoạch định, thực thi chính sách, điều

song chỉ làm ra 40% GDP, các thành

hành của Nhà nước đã thu được

phần còn lại vay 40 đồng, làm ra 60%

nhiều kết quả tích cực. Kinh tế nhà

GDP. Con số này cho thấy khu vực

nước ngày càng thể hiện tốt hơn vai

DNNN sử dụng vốn chưa hiệu quả

trò đầu tàu, “chủ đạo”, dẫn dắt nền

(Báo Nhân dân, ngày 29/6/2019). Bên

cạnh đó, còn gặp khó khăn về mặt

bằng sản xuất kinh doanh, thủ tục

hành chính liên quan đến đất đai hay

rủi ro bị thu hồi đất kinh doanh. Đây

cũng là một nguyên nhân khiến DN

không tự tin mở rộng đầu tư và xây

dựng chiến lược kinh doanh dài hạn,

đặc biệt là các DN FDI. Cả DN trong

nước mà các DN FDI đều bày tỏ

mong muốn được giảm thiểu thủ tục

kinh theo định hướng XHCN; kinh tế

ngoài nhà nước, kinh tế có vốn đầu tư

nước ngoài có những phát triển vượt

bậc, để lại dấu ấn quan trọng trong

những năm qua, góp phần nâng cao

năng lực và sức cạnh tranh của nền

kinh tế. Bên cạnh những thành tựu đã

đạt được, quá trình thực hiện công

bằng giữa các TPKT ở nước ta còn

tồn tại bất cập, hạn chế cần khắc phục

để phát triển bền vững. Bởi thực hiện

hành chính và chi phí kinh doanh cho tốt công bằng trong kinh tế không chỉ

là động lực thúc đẩy tăng trưởng, phát

triển kinh tế mà còn là cơ sở cho việc

doanh nghiệp, đảm bảo mặt bằng lãi

suất phù hợp; giảm bớt các mức đóng

TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 2 (270) 2021

25

thực hiện công bằng xã hội nói chung, thành mục tiêu dân giàu, nước mạnh,

góp phần sớm đưa đất nước hoàn công bằng, dân chủ, văn minh. 

TÀI LIỆU TRÍCH DẪN

1. Bạch Huệ. 2019. “ ức tranh doanh nghiệp nhà nước 2018”. http://vneconomy.vn/buc-

tranh-doanh-nghiep-nha-nuoc-2018-doanh-thu-193510-ty-lai-26425-ty-

20190417110733606.htm, truy cập ngày 18/01/2021.

2. an Mai. 2021. “Ngành thuế không để tình trạng “trên nóng, dưới

lạnh”. https://thanhtra.com.vn/chinh-tri/doi-noi/nganh-thue-khong-de-tinh-trang-tren-nong-

duoi-lanh-176521.html, truy cập ngày 25/1/2021.

3. Báo Nhân dân. 2019. “Tìm lại sức mạnh cho doanh nghiệp nhà nước”. https://nhan

dan.com.vn/tin-tuc-kinh-te/tim-lai-suc-manh-cho-doanh-nghiep-nha-nuoc-362749, truy cập

ngày 19/01/2021.

4. Bộ Kế hoạch và Đầu tư. 2020. Sách trắng doanh nghiệp Việt Nam năm 2020. Hà Nội:

Nxb. Thống kê.

5. Chí Hiếu. 2020. “Cần công bằng, minh bạch trong tiếp cận nguồn lực”. https://thanh

nien.vn/tai-chinh-kinh-doanh/can-cong-bang-minh-bach-trong-tiep-can-nguon-luc-

1170635.html, truy cập ngày 18/1/2021.

6. Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Nghị quyết số 02/NQ-CP ngày 1/1/2019

về tiếp tục thực hiện những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh,

nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia năm 2019 và định hướng đến năm 2021.

7. Đảng Cộng sản Việt Nam. 2006. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X. Hà Nội:

Nxb. Chính trị Quốc gia.

8. Đảng Cộng sản Việt Nam. 2006. Văn kiện Đảng toàn tập - tập 47. Hà Nội: Nxb. Chính

trị Quốc gia.

9. Đảng Cộng sản Việt Nam. 2012. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI. Hà Nội:

Nxb. Chính trị Quốc gia.

10. Đảng Cộng sản Việt Nam. 2016. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII. Văn

phòng Trung ương Đảng. Hà Nội.

11. Đinh Trọng Thắng. 2019. “Quan hệ giữa đầu tư công và đầu tư tư nhân trong phát

triển kinh tế”. http://tapchitaichinh.vn/nghien-cuu-trao-doi/quan-he-giua-dau-tu-cong-va-

dau-tu-tu-nhan-trong-phat-trien-kinh-te-305137.html, truy cập ngày 25/1/2021.

12. Đức Dũng. 2020. “Doanh nghiệp kỳ vọng bình đẳng tiếp cận các nguồn lực”.

http://tapchitaichinh.vn/su-kien-noi-bat/doanh-nghiep-ky-vong-binh-dang-tiep-can-cac-

nguon-luc-318395.html, truy cập ngày 18/1/2021.

13. Malesky, E.J. 2019. Báo cáo chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2019.

Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).

14. Nguyễn Thị Lan Hương (chủ biên). 2016. Thực hiện công bằng xã hội đối với các

thành phần kinh tế ở Việt Nam hiện nay. Hà Nội: Nxb. Khoa học Xã hội.

15. Tạp chí Tài chính. 2018. “Đến năm 2020, cả nước chỉ còn khoảng hơn 100 doanh

nghiệp nhà nước”. http://tapchitaichinh.vn/nghien-cuu-trao-doi/den-nam-2020-ca-nuoc-

chi-con-khoang-hon-100-doanh-nghiep-nha-nuoc-145833.html, truy cập ngày 19/1/2021.

16. Thông tấn xã Việt Nam. 2018. “Số lượng doanh nghiệp nhà nước giảm mạnh”.

https://baodautu.vn/infographic-so-luong-doanh-nghiep-nha-nuoc-giam-manh-

d76783.html, truy cập ngày 19/1/2021.