Công tác xã hội với trẻ em trong các gia đình sau ly hôn tại huyện Tân Phú Đông, tỉnh Tiền Giang
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP
Tap chí Khoa hoc so 38 (06-2019)
CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI TRẺ EM TRONG CÁC GIA ĐÌNH SAU LY HÔN
TẠI HUYỆN TÂN PHÚ ĐÔNG, TỈNH TIỀN GIANG
y Nguyễn Duy Khánh(*)
Tóm tắt
Cha mẹ ly hôn ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống, sự phát triển tâm lý của trẻ, sự biến đổi, phát
triển bền vững của xã hội. Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra bảng hỏi, phỏng vấn sâu, tổng hợp
phân tích tài liệu, xử lý SPSS với mục đích tìm hiểu thực trạng, chỉ ra những tác động của sự gia tăng
trẻ em trong các gia đình sau ly hôn tại huyện Tân Phú Đông, tỉnh Tiền Giang và phân tích ảnh hưởng
của nó đến sự phát triển của trẻ, của xã hội cũng như như đưa ra một số giải pháp can thiệp phù hợp.
Từ khóa: Công tác xã hội, trẻ em, gia đình, ly hôn.
1. Đặt vấn đề
tâm, thậm chí bỏ mặc con trẻ. Mức độ quan tâm
của cha sau ly hôn với trẻ thấp hơn nhiều so với
người mẹ nếu ở người mẹ tỉ lệ này là 75% thì
người cha chỉ có 25%.
Gia đình có mối quan hệ gắn bó, mật thiết
đến sự phát triển của trẻ, khi các chức năng nuôi
dưỡng, giáo dục, chức năng thỏa mãn tình cảm giữa
các thành viên trong gia đình được đảm bảo sẽ góp
phần tạo nên sự phát triển ổn định cho trẻ. Ngược
lại nếu gia đình nảy sinh mâu thuẫn dẫn đến đổ vỡ
sẽ ảnh hưởng rất lớn đến đời sống, sự phát triển
của trẻ, của xã hội. Nghiên cứu cho thấy trẻ em là
nạn nhân chủ yếu trong các gia đình sau ly hôn,
không ít trẻ sống với ông, bà, chú, bác nội, ngoại,
dì ghẻ, bố dượng, nhiều em rơi vào hoàn cảnh khó
khăn, lao động sớm, sử dụng, rượu, bia, thuốc lá,
ma túy, nghiện game, mạng xã hội thậm chí bị dụ
dỗ, lôi kéo sa vào tệ nạn.
Theo số liệu tòa án nhân dân huyện Tân Phú
Đông cung cấp tình trạng ly hôn trên địa bàn huyện
những năm trở lại đây có xu hướng tăng kéo theo
số trẻ em trong các gia đình sau ly hôn tăng lên.
Năm 2013 chỉ 87 trẻ đến năm 2017 là 811 trẻ tăng
gần 2,6 lần.
Phân tích hồ sơ ly hôn của tòa án nhân dân
huyện năm 2017 cho thấy trẻ em quyết định sống
với mẹ sau khi ly hôn là xu hướng phổ biến, chiếm
65,8%, người cha nhận nuôi chiếm 22,08%, chia
sẻ quyền nuôi chiếm 12,12% chủ yếu ở các cặp
vợ chồng có từ hai con trở lên. Việt Nam duy trì
cách tiếp cận truyền thống trao quyền nuôi con
cho một người và cấp quyền thăm hỏi cho người
kia. Tòa án khuyến khích các phụ huynh không
sống cùng trẻ tham gia nuôi dạy con cái. Tuy nhiên
sau khi rời khỏi gia đình nhiều bậc cha mẹ ít quan
Mỗi năm có hàng trăm gia đình ly hôn ở huyện
là chừng ấy hoàn cảnh éo le của đứa trẻ, là trăm
ngã rẽ cuộc đời. Không ít trẻ sau khi cha mẹ ly
hôn có cuộc sống khó khăn, thất học, bị bạo hành
bởi cha dượng, mẹ kế, bị dụ dỗ lôi kéo vào tệ nạn
xã hội. Bài nghiên cứu này sẽ giúp bạn đọc có cái
nhìn tổng quát về thực trạng này.
2. Phần lược khảo tài liệu
Để có cái nhìn tổng quan đề tài trẻ em trong
các gia đình sau ly hôn, ảnh hưởng của ly hôn ở
cha mẹ đến các mặt đời sống, sự phát triển của trẻ,
mối quan hệ giữa gia tăng trẻ em trong gia đình ly
hôn với các vấn đề xã hội khác, dưới đây một số
nghiên cứu, bài viết xoay quanh vấn đề này.
Trong bài viết tiếng Anh nghiên cứu về ảnh
hưởng tâm lý của trẻ em trong gia đình ly hôn
đăng trên báo điện tử Morin (2018) viết những
năm đầu cha mẹ ly hôn là thời gian khó khăn nhất
đối với trẻ, chỉ một số trẻ thích nghi trở nên thoải
mái, phần lớn phải vật lộn và phải trải qua đau
khổ, tức giận, lo lắng, hoài nghi với cuộc ly hôn
của cha mẹ. Trẻ nhỏ thường đấu tranh để hiểu
tại sao chúng phải đi giữa hai nhà. Trẻ đi học
lo lắng rằng ly hôn là lỗi của trẻ, chúng sợ làm
sai điều gì đó. Thanh thiếu niên trở nên tức giận
chúng có thể đổ lỗi cho phụ huynh hoặc phẫn nộ
với cha mẹ vì những biến động gia đình. Ngoài
ra ly hôn của cha mẹ còn gây những ảnh hưởng
xấu đối với trẻ như: gặp khó khăn trong thiết lập
mối quan hệ với những người xung quanh, khó
(*) Họcviêncaohọc,TrườngĐạihọcThủDầuMột, BìnhDương.
59
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP
Tap chí Khoa hoc so 38 (06-2019)
khăn về tài chính, học tập sa sút, rối loạn hành
Như vậy, đề tài trẻ em trong các gia đình ly
vi, dễ sa vào tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật... hôn được nhiều nhà khoa học, nhiều nhà nghiên
Bài viết đã gợi mở cho những người quan tâm cứu quan tâm ở các khía cạnh khác nhau. Hầu hết
thấy trẻ em trong các gia đình sau ly hôn bị ảnh các công trình nghiên cứu đều khẳng định vai trò
hưởng nhiều mặt đời sống xã hội nếu không có quan trọng của gia đình đối với trẻ, sự đổ vỡ gia
biện pháp can thiệp đúng đắn dễ dẫn đến sự phát đình ảnh hưởng rất lớn đến các mặt đời sống của
triển lệch lạc ở đứa trẻ.
trẻ, của xã hội, nhiều công trình nghiên cứu đã
tìm hiểu, đưa ra các giải pháp bảo vệ trẻ sau khi
cha mẹ ly hôn. Tuy nhiên hầu hết các nghiên cứu
đều dừng lại góc độ tìm hiểu, giúp trẻ đảm bảo
quyền lợi mặt vật chất trong cuộc ly hôn giữa cha
và mẹ, chưa đi sâu khảo sát, tìm hiểu đời sống tinh
thần và các nhu cầu khác, chưa phát huy được các
nguồn lực, cũng như giúp thân chủ tăng năng lực
của bản thân.
3. Phươngpháp, địabàn, sốmẫu, xửlýsốliệu
Với phương pháp điều tra định lượng bằng
bảng hỏi, dung lượng mẫu khảo sát là 200. Mẫu
được chọn ngẫu nhiên, 100 đơn vị mẫu khảo sát
đối tượng người nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ. 100
mẫu khảo sát trực tiếp trẻ em nạn nhân trong các
gia đình sau ly hôn. Độ tuổi trung bình trẻ em là
Đề tài “Bảo vệ quyền lợi của con khi cha mẹ
ly hôn thực tiễn xét xử tại các tòa án thuộc tỉnh
Thừa Thiên - Huế” của thạc sĩ Nguyễn Thị Liên,
Khoa Luật Trường Đại học Quốc gia Hà Nội, với
các phương pháp điều tra bảng hỏi, phân tích các
quy định pháp luật hiện hành, phương pháp thống
kê, so sánh các dữ liệu thu thập, tác giải đã chỉ
ra những mất mát, thiệt thòi của trẻ trong các gia
đình sau ly hôn, từ đời sống vật chất, tinh thần đến
quyền lợi từ đó đề xuất các giải pháp can thiệp dựa
trên quyền của trẻ được pháp luật công nhận nhằm
đem lại cuộc sống tốt nhất cho trẻ. Tuy nhiên đề tài
chưa đi sâu tìm hiểu phát huy các nguồn lực khác
vì vậy trẻ dễ rơi vào hoàn cảnh khó khăn khi cha
mẹ không thực hiện nghĩa vụ sau ly hôn.
Cuối cùng bài viết “Sáu vấn đề thường gặp ở nạn nhân trong các gia đình sau ly hôn là 12 tuổi,
trẻ có cha mẹ ly hôn” đăng trên Tạp chí Thế giới trẻ lớn nhất 16 tuổi, nhỏ nhất 6 tuổi, tập trung nhiều ở
số ra ngày 23/11/2017 của tác giả Nguyễn Tuyết, nhóm 10 tuổi và 16 tuổi. Độ tuổi trung bình mẫu
bằng các dẫn chứng cụ thể tác giả chỉ ra sáu vấn khảo sát người nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ là 46 tuổi,
đề lớn trẻ em phải đối mặt sau khi cha mẹ ly hôn. cao nhất 79 tuổi, thấp nhất 24 tuổi. Mẫu được chọn
Thứ nhất, trẻ hút thuốc sớm hơn trẻ bình thường theo nguyên tắc đảm bảo phân bố đều ở 6 xã Phú
48% ở nam và 39% ở nữ. Thứ hai, học tập bị sa Tân, Phú Đông, Phú Thạnh, Tân Phú, Tân Thới,
sút, kết giao xã hội kém do những tổn thương khi Tân Thạnh của huyện Tân Phú Đông. Ngoài thu
bố mẹ ly hôn có thể ảnh hưởng trực tiếp tới tinh thập thông tin định lượng bằng bảng hỏi, nghiên
thần, khiến đứa trẻ không còn tập trung học hành, cứu còn thu thập thông tin định tính để tìm hiểu
không có cảm hứng vui đùa như bình thường. Thứ sâu thực trạng trẻ em trong các gia đình sau ly hôn,
ba, trẻ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với những tác động của cuộc ly hôn ở cha mẹ đến cuộc sống,
đứa trẻ khác. Thứ tư, tăng nguy cơ bỏ học, những việc tiếp cận giáo dục, y tế, các chính sách của nhà
biến cố ảnh hưởng tới tinh thần, làm cho việc học nước, sự phát triển tâm, sinh lý trẻ, sự phát triển
bị sa sút hoặc sinh ra tâm lý chán nản tự ti có thể bền vững của toàn xã hội, từ đó đề xuất các giải
khiến trẻ chán học. Thứ năm, không vượt qua được pháp can thiệp cụ thể. Đề tài còn sử dụng phương
cú sốc tâm lý, bố mẹ lại ít quan tâm rất dễ khiến trẻ pháp tổng hợp phân tích tài liệu. Phương pháp này
sa ngã và trở thành tội phạm. Cuối cùng, tác giả chỉ để tổng hợp các tài liệu liên quan đến đề tài nhằm
ra trẻ em trong các gia đình sau ly hôn dễ lặp lại làm cơ sở lý luận cho đề tài trong quá trình tiến
hành động ly hôn của cha mẹ, kết quả nghiên cứu hành nghiên cứu thông qua thu thập tài liệu từ sách,
cho thấy ở những cặp vợ chồng có một người xuất báo, luận văn, tạp chí và các thông tin chính thống
thân từ gia đình tan vỡ thì tỷ lệ ly hôn tăng gấp 2 đăng trên Internet. Cuối cùng các kết quả thu được
lần và nếu cả hai cùng chung hoàn cảnh, nguy cơ sẽ phân tích, xử lý thông qua phần mềm hỗ trợ xử
này gia tăng gấp 3 lần.
lý kết quả nghiên cứu SPSS. Mục đích nhằm xử lý
60
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP
Tap chí Khoa hoc so 38 (06-2019)
nhanh, chính xác các thông tin thu thập thông qua động bán hoặc toàn thời gian, một số trẻ tăng ca
hệ thống bảng, biểu, số liệu, phần mềm SPSS làm dài đến 12 giờ làm việc trên ngày để có thu nhập
cho bài nghiên cứu thêm sâu sắc, phản ánh nhiều cao, tuy nhiên tiền công người sử dụng lao động
chiều của nghiên cứu.
trả các em thấp hơn rất nhiều so với những lao
động bình thường. Hầu hết trẻ trả lời cảm thấy mệt
mỏi sau những giờ lao động vất, 20,6% trả lời bị
lạm dụng sức lao động. Điều này cho thấy sự khó
khăn của trẻ sau ly hôn gắn liền với ý thức trách
nhiệm của các bậc cha mẹ.
4. Kết quả nghiên cứu
4.1. Hoàn cảnh kinh tế của trẻ em trong
gia đình ly hôn
Sau khi cha mẹ ly hôn con cái ngoài thiếu tình
thương, sự quan tâm, trẻ còn đối mặt với cuộc sống
khó khăn bởi tranh cãi về tài sản và trách nhiệm
nuôi con của cha mẹ. Không ít bậc cha mẹ không
cấp dưỡng đối với con cái sau ly hôn. Kết quả
nghiên cứu chỉ ra có đến 48% trẻ cho biết không
được cấp dưỡng, chỉ 31% qua khảo sát được cấp
dưỡng, không thuộc trường hợp cấp dưỡng 21%.
Một số bậc cha mẹ cấp dưỡng cũng thực hiện không
thường xuyên, chỉ có 3% thường xuyên cấp dưỡng,
67% thỉnh thoảng cấp dưỡng, ít cấp dưỡng 30%.
Hầu hết người nuôi dưỡng chăm sóc trẻ cho rằng
cuộc sống của trẻ bị ảnh hưởng khi cha mẹ không
cấp dưỡng.
4.2. Đời sống tâm lý của trẻ
Cha mẹ ly hôn không những ảnh hưởng đến
cuộc sống còn ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý
của trẻ. 67 % trẻ cho biết cảm thấy buồn, chán đối
với cuộc sống hiện tại, thấy cuộc sống bế tắc. 52%
bị hụt hẫng, suy nghĩ bi quan về tương lai, bị stress.
26% sợ lập gia đình, 13% tính tình trở nên nóng
nảy, dễ cáu gắt, chỉ có 25% trường hợp trẻ em trong
các gia đình sau ly hôn trả lời tâm lý không bị ảnh
hưởng sau khi cha mẹ ly hôn, chủ yếu là những trẻ
có cha mẹ ly hôn đã lâu năm.
Các nhà tâm lý học còn cho rằng, phản ứng
tức thời cũng như diễn biến tâm lý về sau của con
cái đối với sự ly hôn của cha mẹ có khác nhau phụ
thuộc vào rất nhiều yếu tố: độ tuổi, giới tính, cách
thức mà đứa trẻ biết về sự ly hôn của cha mẹ, hoàn
cảnh sống trước và sau ly hôn, mối quan hệ giữa
cha mẹ và trẻ trước và sau ly hôn. Mức độ phản
ứng này phụ thuộc vào việc đứa trẻ sống trong một
gia đình như thế nào. Trước khi ly dị, đứa trẻ càng
được yêu thương và chăm sóc đầy đủ bao nhiêu
thì khi cha mẹ ly dị chúng càng cảm thấy bị tổn
thương và hoảng sợ bấy nhiêu. Trẻ nhỏ dưới 5 tuổi
thường phản ứng mạnh mẽ với những thay đổi của
hoàn cảnh sống biểu lộ sự sợ hãi bị cha mẹ bỏ rơi
bằng những dấu hiệu như không ngủ được, la hét
trong giấc ngủ, lặp lại những hành vi trong thời
kỳ môi miệng như mút tay, đái dầm hoặc gắn bó
thái quá với những đồ vật quen thuộc. Tuy nhiên,
tình trạng này ở trẻ nhỏ sẽ ổn định lại khá nhanh
nếu sự chia ly của cha mẹ tỏ ra êm thấm, nếu đứa
bé vẫn được mẹ chăm sóc cẩn thận, chu đáo. Trẻ
khoảng từ 5 đến 8 tuổi, khi cha mẹ ly hôn, thường
sinh ra tính cáu kỉnh, hay la khóc, khó tập trung
chú ý. Ở một số trẻ xuất hiện các rối loạn cơ thể
do quá đau khổ, đặc biệt là mặc cảm tội lỗi thường
dày vò chúng. Trẻ từ 8 đến 12 tuổi đã bắt đầu có
Dễ bị dụ dỗ
lôi kéo vào
tệ nạn
xã hội
Biểu đồ 1. Tỷ lệ (%) cha mẹ đồng ý đến các vấn đề
trẻ gặp phải
Có đến 91% trẻ qua khảo sát cũng cho biết
cuộc sống bị ảnh hưởng khi cha, mẹ không cấp
dưỡng. Trong đó 29% trẻ từ 12 tuổi đến 16 tuổi
phải tham gia lao động tạo ra thu nhập phụ giúp
gia đình với các công việc như: hái dưa, cà, ớt
nuôi tôm, chặt xả thuê, phụ hồ, buôn bán... cuộc
nghiên cứu cũng chỉ ra trẻ em nam tham gia lao
động sớm nhiều hơn trẻ em nữ, 62% trẻ em nam
so với 38% trẻ em nữ. Với thời gian từ 2 giờ đến
12 giờ lao động trên ngày mỗi trẻ kiếm được từ
30.000 đồng đến 150.000 đồng, hình thức lao
61
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP
Tap chí Khoa hoc so 38 (06-2019)
những dự định trong cuộc sống. Sự ly dị của cha nhân làm gia tăng các bệnh dạ dày, đau ruột, da liễu
mẹ đã làm sụp đổ những dự định đó. Do vậy, nhiều và đặc biệt là bệnh rối loạn tâm thần ở trẻ.
trẻ có thái độ khó chịu, bực bội, tức giận đối với
cha mẹ. Chúng đau khổ vì cảm thấy cô đơn và bất
lực. Nếu thời điểm ly dị của cha mẹ xảy ra khi
trẻ ở độ tuổi vị thành niên phản ứng tức thời của
nhiều đứa trẻ cũng là tức giận, oán hận vì đối với
chúng, gia đình ly tán đồng nghĩa với việc sụp đổ
tất cả những dự định, những kế hoạch, những hoài
bão tương lai của mình. Nếu như sự thay đổi hoàn
cảnh sống sau ly hôn tác động lớn đến trẻ nhỏ thì
ở trẻ lớn hơn, khó khăn đối với chúng lại thường
xuất hiện trong các mối quan hệ xã hội, đặc biệt là
quan hệ bạn bè. Trẻ em có cha mẹ ly dị cảm thấy
vị thế của mình trong nhóm không còn như trước
nữa. Ở các em sinh ra tâm lý mặc cảm, tự ti, ngại
tiếp xúc với bạn bè, có xu hướng co mình lại, hoặc
chỉ thích chơi với một nhóm nhỏ hai người. Điều
này cho thấy sự liên quan mật thiết giữa tình trạng
hôn nhân của cha mẹ đến tâm lý của trẻ em trong
các gia đình sau ly hôn.
Kết quả khảo sát còn cho biết mặc dù 100%
người dân trên địa bàn huyện hằng năm được hỗ
trợ bảo hiểm y tế theo diện người dân sinh sống
khu vực có điều kiện kinh tế đặc biệt khó khăn, tuy
nhiên qua khảo sát có 22% trẻ em trong gia đình
cha mẹ ly hôn không có bảo hiểm với các lý do
không được cấp, để lạc, mất thẻ, không quan tâm
đối với chính sách hỗ trợ bảo hiểm y tế.
Từ kết quả trên cho thấy mặc dù là nhóm trẻ
dễ gặp vấn đề sức khỏe thể chất, tinh thần tuy nhiên
trẻ trong gia đình sau ly hôn ít được quan tâm chăm
sóc sức khỏe điều này là nguyên nhân gây nên nhiều
rối loạn sức khỏe ở trẻ.
4.5. Gia tăng trẻ em trong gia đình ly hôn
dẫn đến tăng lên các vấn đề xã hội
Ly hôn có thể là giải thoát đối với cha mẹ
nhưng dễ trở thành bi kịch cho đứa trẻ đặc biệt
trường hợp cha hoặc mẹ chúng tái hôn, mối quan
hệ con anh - con tôi, cha dượng - mẹ kế dễ dẫn đến
mâu thuẫn, bất hòa đẩy trẻ vào tình trạng bị bạo
hành, bị lạm dụng. Có đến 20% người nuôi dưỡng
chăm sóc trẻ cho biết từng chứng kiến trẻ em trong
gia đình ly hôn sống cùng họ bị bạo hành.
4.3. Học tập của trẻ
Kết quả khảo sát 100 trẻ, có đến 38% trẻ em
trong gia đình sau ly hôn học tập sa sút, tuột hạng
trong thời gian cha mẹ ly hôn tình trạng này dần
cải thiện khi trẻ ổn định cuộc sống. 77% qua khảo
sát cũng cho biết gặp khó khăn trong học tập.
Trong đó 81,6% thiếu kinh phí trang trải chi phí
học hành, 32,7% phải chuyển trường do đổi nơi
ở mới ảnh hưởng đến việc học, 30,6% cảm thấy
buồn chán ít hứng thú học tập, 2% thường xuyên
nghỉ học do ảnh hưởng cuộc ly hôn giữa cha mẹ,
bị bạn bè xấu dụ dỗ lôi kéo vào các tệ nạn xã hội
1%. Lao động sớm cũng là nguyên nhân dẫn đến
sa sút học tập ở trẻ trong gia đình sau ly hôn. Có
đến 72,41% trẻ tham gia lao động muốn nghỉ học
sớm trong tương lai.
Biểu đồ 2. Tình trạng bị bạo hành qua kết quả khảo
sát đối với trẻ em trong gia đình sau ly hôn
4.4.Tác động của ly hôn đến sức khỏe của trẻ
Có đến 57% trẻ nhận thấy sức khỏe thể chất,
tinh thần bị ảnh hưởng sau khi cha mẹ ly hôn. Tuy
nhiên qua khảo sát chỉ có 3% trẻ được gia đình quan
tâm khám bệnh định kỳ tại các cơ sở y tế, 80% ít
được quan tâm chăm sóc chủ yếu điều trị bệnh tại
nhà, 15% không được quan tâm chăm sóc và 1%
không có thời gian quan tâm chăm sóc. Nghiên cứu
còn cho biết cuộc ly hôn giữa cha và mẹ là nguyên
Còn với câu hỏi hãy đánh giá mức độ bị bạo
hành của trẻ có đến 70% người nuôi dưỡng, chăm
sóc cho biết trẻ thường xuyên bị bạo hành bằng các
hình thức như: bạo hành thể chất đánh vào mông,
tát vào mặt. Bạo hành tinh thần la rầy, mắng chửi,
cấm đoán, bỏ bê hay thậm chí bị lạm dụng sức lao
động gây tác động không nhỏ đến sức khỏe thể
chất, tinh thần của trẻ. Khi được hỏi “nhìn thấy
trẻ bị bạo hành anh, chị làm gì”. Có 57,9% người
62
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP
Tap chí Khoa hoc so 38 (06-2019)
nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ cho biết chỉ can ngăn, sự giáo dục của cha mẹ là nguyên nhân khiến một
42,1% khác thì không làm gì. Đối với trẻ khi bị bạo bộ phận trẻ sa ngã, bị dụ dỗ, lôi kéo sử dụng rượu,
hành 100% cam chịu. Qua đây cho thấy nạn bạo bia, thuốc lá, ma túy. 19% trẻ trả lời đã từng sử dụng
hành trẻ em trong các gia đình sau ly hôn diễn ra rượu, bia. Tần suất sử dụng rượu thường xuyên là
thầm lặng hàng ngày ít biết, ít chịu sự lên án của 37,5%. Nguyên nhân chủ yếu trẻ em trong các gia
xã hội, điều này đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến đình sau ly hôn sử dụng rượu, bia là bị bạn bè rủ
đời sống của trẻ.
rê, lôi kéo. Qua đánh giá của người trực tiếp nuôi
dưỡng trẻ cho biết rượu, bia ảnh hưởng đến sức
khỏe và kết quả học tập của trẻ.
Kết quả khảo sát còn cho thấy 50% trẻ trong
các gia đình sau ly hôn qua khảo sát từng bị bạo
hành bị ảnh hưởng sức khỏe thể chất, 50% bị ảnh
Bên cạnh rượu, bia một số trẻ em trong các
hưởng sức khỏe tâm thần, 75% cảm thấy khó khăn gia đình sau ly hôn còn hút thuốc lá, 3% người
trong thiết lập mối quan hệ với người khác. Bạo nuôi dưỡng chăm sóc trẻ trả lời trẻ từng hút thuốc
lực gia đình làm ảnh hưởng đến sự phát triển nhân sau khi bố mẹ ly hôn, tất cả đều sử dụng thường
cách của trẻ. Sự bạo hành có ảnh hưởng xấu không xuyên nguyên nhân do bạn bè rủ rê lôi kéo chiếm
chỉ trong thời gian ngắn mà nó để lại di chứng suốt 67%, tạo kích thích đỡ buồn ngủ khi tham gia lao
cuộc đời cho trẻ. Trước mắt bạo hành là nỗi khiếp động sớm 33%.
sợ và căm ghét của trẻ, nhưng đến khi trưởng thành,
những đứa con, lại có xu hướng lặp lại cách cư xử
đó với người khác. Vì vậy cần có những giải pháp
đúng đắn để ngăn chăn tình trạng bạo lực trẻ em
trong gia đình cha mẹ ly hôn như hiện nay.
Mặc dù tỷ lệ trẻ em sử dụng ma túy thấp hơn
nhiều so với tỷ lệ trẻ sử dụng rượu bia, thuốc lá,
chiếm tỷ lệ 1%. Tuy nhiên về mức ảnh hưởng ma
túy gây tác động xấu đến nhiều mặt đời sống xã hội
của trẻ em và gia đình, do nhu cầu cần tiền mua ma
Khi không có sự quan tâm đúng mức từ phía tuý của người nghiện là rất lớn từ 50.000-200.000
gia đình và xã hội, với nhận thức chưa đầy đủ của đồng/ngày. Khi lên cơn nghiện người nghiện ma tuý
trẻ trong các gia đình sau ly hôn, trẻ dễ bị cám dỗ có thể tiêu tốn hết tiền của, tài sản, đồ đạc của gia
với niềm vui ảo như game online, facebook, zalo. đình vào việc mua ma tuý để thoả mãn cơn nghiện
Có 61% trẻ qua khảo sát chơi facebook, zalo, trong của mình, hoặc để có tiền sử dụng ma tuý, nhiều
đó 41% chơi từ 3 giờ trở lên/ngày. 33% chơi game người đã trộm cắp, hành nghề mại dâm, hoặc thậm
trong đó 16% chơi từ 2 giờ trở lên/ngày, một số chí giết người, cướp của ảnh hưởng đến đạo đức,
trường hợp qua khảo sát trẻ nghiện game bỏ học, ít thuần phong mỹ tục, làm tăng chi phí ngăn ngừa,
vâng lời, tụ tập bạn bè xấu trộm cắp vặt của người khắc phục, giải quyết các hậu quả do ma tuý đem
khác để có tiền mua các trò tiêu khiển từ game. lại. Ma túy còn gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe
Chúng ta không thể phủ nhận lợi ích của mạng của người sử dụng làm người nghiện dễ mắc các
xã hội, game online, nó giúp chúng ta kết nối dễ bệnh tim, mạch, gan, thần kinh vì vậy trở nên gầy
dàng với thế giới xung quanh, giải trí sau những còm ốm yếu, kém ăn, mất ngủ, thần kinh rối loạn,
giờ lao động, học tập vất vả, tuy nhiên theo nghiên trí nhớ kém, lười lao động, học tập sa sút. Nói về
cứu ngoài lợi ích game, mạng xã hội còn làm cho nguyên nhân trẻ em trong các gia đình sau ly hôn
cuộc sống con người ít hạnh phúc hơn do làm giảm sử dụng ma túy được biết do thiếu sự quan tâm của
tương tác giữa người với người, tăng mong muốn cha mẹ, của những người thân trong gia đình, trẻ
gây chú ý, xao lãng mục tiêu cá nhân. Nếu quá chú bị bạn bè rủ rê lôi kéo là nguyên nhân chính dẫn
tâm vào mạng xã hội dễ dàng làm người ta quên đến tình trạng trên.
đi mục tiêu thực sự c ủa cuộc sống và có nguy cơ
trầm cảm. Các nghiên cứu gần đây cho thấy những
ai sử d ụng mạng xã hội càng nhiều thì càng cảm
thấy tiêu cực hơn, thậm chí có thể d ẫn đến trầm
cảm, tâm thần.
Rõ ràng cuộc sống của trẻ bị ảnh hưởng lớn
sau khi cha mẹ ly hôn, bởi hầu hết sau ly hôn các
bậc cha mẹ ít quan tâm đến trẻ, đến đời sống tâm lý,
việc dạy dỗ trẻ. Chính vì vậy trẻ dễ rơi vào các tai,
tệ nạn trong xã hội gây ảnh hướng xấu đến gia đình,
Khủng hoảng do gia đình tan vỡ, thiếu vắng cộng đồng, xã hội cũng như chính bản thân các em.
63
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP
Tap chí Khoa hoc so 38 (06-2019)
5. Công tác xã hội với trẻ em trong gia đình
sau ly hôn
hôn có cuộc sống khó khăn mượn vốn không lãi
suất từ dự án phát triển cộng đồng huyện Tân Phú
Đông tham gia sản xuất, vươn lên thoát nghèo, có
điều kiện chăm sóc tốt cho trẻ.
Không giống như các nhóm trẻ khác, trẻ em
trong các gia đình sau ly hôn thuộc nhiều đối tượng,
có nhiều hoàn cảnh, nhu cầu cần trợ giúp khác
nhau, mỗi đối tượng có một khó khăn, một vấn đề
riêng không có sự thống nhất như các nhóm trẻ có
hoàn cảnh khó khăn khác, do đó việc xác định, giải
quyết kịp thời tình trạng khó khăn, tình trạng gia
tăng trẻ em trong các gia đình sau ly hôn là việc
làm cần được quan tâm thực hiện bằng những giải
pháp đúng đắn. Chính vì vậy bài viết đi sâu tìm hiểu
và ứng dụng các phương pháp công tác xã hội vào
giải quyết vấn đề của trẻ em trong các gia đình sau
ly hôn đang gặp phải là một hoạt động mang tính
khoa học giúp những người đang gặp phải những
vấn đề khó khăn. Bằng cách khơi dậy những tiềm
năng, những thế mạnh của bản thân để chính họ có
thể tự giải quyết vấn đề cho chính mình bằng các
nguồn lực sẵn có tại cộng đồng. Dưới dây là một
số phương pháp được ứng dụng để giúp đỡ trẻ em
trong các gia đình sau ly hôn tại huyện Tân Phú
Đông, tỉnh Tiền Giang.
Bên cạnh đó nhân viên công tác xã hội còn
phối hợp gia đình, Ủy ban nhân dân xã Phú Đông,
huyện Tân Phú Đông, tỉnh Tiền Giang, Ủy ban nhân
dân thị xã Gò Công, tỉnh Tiền Giang can thiệp giúp
trẻ Nguyễn Thị Như Hương (tên trẻ đã được thay
đổi), sinh năm 2003 sống với cha sau khi cha mẹ
ly hôn, bị mẹ kế thường xuyên bạo hành hình thức
đánh đập, mắng chửi, bỏ bê hoàn thành thủ tục
pháp lý chuyển hộ khẩu từ thị xã Gò Công đến xã
Phú Đông sinh sống cùng mẹ ruột và ông bà ngoại
tránh tình trạng trẻ thường xuyên bị bạo hành ảnh
hưởng xấu đến sự phát triển của trẻ.
Ngoài ra thông qua các buổi vãng gia, nhân
viên công tác xã hội còn tư vấn, cung cấp kiến
thức giúp các bậc cha mẹ, người nuôi dưỡng trẻ
nhận thức được ảnh hưởng của ly hôn đến cuộc
sống, sự phát triển tâm lý, sự phát triển bình
thường đứa trẻ, cung cấp các kiến thức pháp
luật liên quan đến bảo vệ trẻ em như: luật bảo
vệ, chăm sóc giáo dục trẻ em, luật phòng chống
bạo lực gia đình... cung cấp các kiến thức giúp
trẻ biết kiềm chế cảm xúc tiêu cực trong hoàn
cảnh khó khăn, tăng khả năng nhận biết, giải
quyết vấn đề của chính mình.
5.1. Công tác xã hội tại gia đình
Có đến 46% trẻ em trong gia đình sau ly hôn
có cuộc sống khó khăn muốn chính quyền địa
phương quan tâm tạo điều kiện hỗ trợ vốn, nhà ở
để có cuộc sống tốt hơn, yên tâm lao động, học tập.
Trên 50% trẻ bị ảnh hưởng và có nhu cầu can thiệp
phục hồi tâm lý. 2% thường xuyên bị cha dượng,
mẹ kế bạo hành, trong đó 01 trường hợp bị bạo
hành hình thức la mắng đánh đập, 01 trường hợp
bị bạo hành hình thức la mắng không tạo điều kiện
cho trẻ học tập. Trên cơ sở phối hợp các ngành Lao
động Thương binh Xã hội, cán bộ Trẻ em, Cộng
tác viên Công tác xã hội, Hội Liên hiệp Phụ nữ, xã
Đoàn, Ban quản lý dự án phát triển cộng đồng xã
Phú Tân, huyện Tân Phú Đông, tỉnh Tiền Giang,
qua nỗ lực tìm kiếm nguồn lực nhân viên công tác
xã hội phối hợp các ngành, đoàn thể xã Phú Tân
tạo điều kiện giúp các hộ Trần Kim Dương, Đặng
Văn Hiểu, Nguyễn Ngọc Tới, Nguyễn Văn Tâm,
Trần Thị Mành cùng ngụ ấp Phú Hữu, hộ Võ Thị
Bắc, Võ Thị Bạch Trúc cùng cư ngụ ấp Bà Từ, hộ
Nguyễn Thị Giúp ngụ ấp Pháo Đài là người trực
tiếp nuôi dưỡng trẻ em trong các gia đình sau ly
5.2. Công tác xã hội tại trường học
Đến trường, duy trì học tập, đảm bảo học hành
việc làm khó khăn đối với nhiều trẻ em trong các
gia đình sau ly hôn tại huyện Tân Phú Đông, tỉnh
Tiền Giang bởi sau khi cha mẹ ly hôn, nhiều trẻ rơi
vào hoàn cảnh có mức sống thấp.
Biểu đồ 3. Thể hiện mức sống của trẻ trong
các gia đình sau ly hôn tại huyện Tân Phú Đông
64
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP
Tap chí Khoa hoc so 38 (06-2019)
Chính vì thế có 21% trẻ qua khảo sát bỏ học dụng rượu, bia, thuốc lá, nghiện game online, sa
tham gia lao động sớm. 46% đi học điều kiện khó
khăn có nguy cơ bỏ học. Là nhóm trẻ thiệt thòi
thiếu sự quan tâm của cha mẹ. Trẻ em trong các
gia đình sau ly hôn ít nhận được sự quan tâm, sự
chú ý của cộng đồng, xã hội hơn các nhóm trẻ có
hoàn cảnh đặc biệt khác. Xuất phát từ khó khăn,
nhu cầu muốn duy trì học tập của trẻ, nhân viên
công tác xã hội phối hợp các chiến sĩ đội vận
động quần chúng đồn biên phòng Phú Tân, công
chức lao động thương binh xã hội, cán bộ trẻ em,
cộng tác viên công tác xã hội, Mặt trận Tổ quốc
xã Phú Tân nỗ lực vận động gây quỹ thực hiện
chương trình “nâng bước em đến trường” qua đó
vận động, hỗ trợ 500 nghìn đồng trên tháng đối với
các trẻ Huỳnh Như Ý (2009) gia đình không việc
làm ổn định có cuộc sống khó khăn cùng mẹ sau
khi cha mẹ ly hôn, Huỳnh Thị Đoan Thi (2004)
bệnh tim bẩm sinh không tiền chữa trị, Huỳnh
Thị Trang Đài (2002), Nguyễn Ngọc Quỳnh Anh
(2010) và Phạm Thị Quỳnh Nghi (2005) không
đủ tiền trang trải chi phí học tập sau khi cha mẹ
ly hôn, hỗ trợ 200 nghìn đồng trên tháng đối với
trẻ Lê Thị Thu Trâm (2003) sống với cha sau khi
cha mẹ ly hôn có cuộc sống khó khăn cùng ngụ
xã Phú Tân, huyện Tân Phú Đông giúp các em có
điều kiện đến trường, yên tâm học tập (tên các trẻ
đã được thay đổi).
vào các tệ nạn xã hội khác giúp các em ổn định
tâm lý, yên tâm học tập.
5.3 Tuyên truyền nâng cao nhận thức
cộng đồng
Nhằm góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng
về tình trạng gia tăng trẻ em trong gia đình sau ly
hôn, ảnh hưởng của ly hôn đến trẻ, đến xã hội, trên
cơ sở thảo luận với chính quyền địa phương, các
bên liên quan, vận động và được sự hỗ trợ về kinh
phí tuyên tuyền của tổ chức Liên minh Na Uy tại
Việt Nam nhân viên công tác xã hội phối hợp với
Ban quản lý dự án phát triển cộng đồng xã Phú Tân
tổ chức buổi tuyên truyền hình thức thi diễn tiểu
phẩm, tuyên truyền chủ đề ly hôn và ảnh hưởng
của ly hôn đối với trẻ và xã hội, 4 tiểu phẩm của
các đơn vị công đoàn cơ sở, ấp Bà Từ, Pháo Đài,
Phú Hữu xã Phú Tân đã góp phần giúp nâng cao
nhận thức về thực trạng ly hôn và ảnh hưởng của
nó đến trẻ và xã hội.
6. Kết luận
Kết quả nghiên cứu phác hoạ chân thực đời
sống trẻ em trong các gia đình cha mẹ ly hôn đang
bị ảnh hưởng lớn bởi sự sa sút kinh tế do quá trình
ly hôn, thưa kiện, phân chia tài sản giữa cha và
mẹ, kết quả sự chia ly này đẩy trẻ vào cuộc sống
khó khăn, lao động sớm, bị bạo hành, học tập sa
sút, vướng vào các tệ nạn xã hội. Cuộc nghiên
cứu đã minh chứng giả thuyết cùng với sự tăng
lên nhanh chóng của tình trạng ly hôn kéo theo
số trẻ em trong gia đình sau ly hôn cũng tăng lên
nhanh chóng điều này làm ảnh hưởng không nhỏ
Phối hợp gia đình, ủy ban nhân dân xã Tân
Thạnh làm thủ tục chuyển trường giúp trẻ Nguyễn
Thị Thủy (tên các trẻ đã được thay đổi), sinh năm
2013, thường xuyên bị cha dượng bạo hành hình
thức mắng chửi sau khi nhậu say, không tạo điều
kiện cho trẻ tham gia học tập chuyển đến nơi ở mới đến cuộc sống, sự phát triển về tâm lý, việc tiếp
tại xã Tân Thạnh, huyện Tân Phú Đông để sinh
sống và học tập.
Bên cạnh đó, thông qua các buổi tiếp xúc,
vãng gia, nhân viên công tác xã hội còn tuyên
cận giáo dục, tiếp cận các chính sách, dịch vụ y
tế - chăm sóc sức khỏe của trẻ, sự phát triển bền
vững của xã hội. Bài nghiên cứu cũng đi sâu tìm
hiểu khó khăn, nguồn lực cộng đồng, đề xuất các
truyền, tư vấn, tham vấn giúp phụ huynh, người giải pháp can thiệp phù hợp trên cơ sở phát huy
nuôi dưỡng chăm sóc hiểu nhu cầu, khó khăn của
trẻ từ đó tham gia một cách có hiệu quả vào hoạt
động cấp dưỡng, chăm sóc, giáo dục, tạo điều kiện
cho trẻ được học tập phát triển bản thân. Tư vấn
giải tỏa những suy nghĩ tiêu cực đối với các trường
hợp trẻ gặp vấn đề về tâm lý như: chán học, sử
năng lực cá nhân nguồn lực cộng đồng. Bài nghiên
cứu còn là nguồn tài liệu giúp những người quan
tâm tiếp tục tìm ra các giải pháp mới ngăn chặn
tình trạng gia tăng trẻ em trong các gia đình sau
ly hôn ở các địa phương khác dựa trên nền tảng
của một nghiên cứu khoa học./.
65
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP
Tap chí Khoa hoc so 38 (06-2019)
Tài liệu tham khảo
[1]. Nguyễn Thị Minh Hằng (2001), Sự thích nghi tâm lý - xã hội của trẻ em trong các gia đình
ly hôn, Luận văn Thạc sĩ, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội.
[2]. Nguyễn Thị Minh Hằng (2003), “Một số đặc điểm tâm lý của trẻ em có cha mẹ ly hôn”, Tạp
chí Tâm lý học, (số 2), tr. 27-31.
[3]. Nguyễn Duy Khánh (2019), Công tác xã hội với trẻ em trong các gia đình sau ly hôn tại huyện
Tân Phú Đông, tỉnh Tiền Giang, Trường Đại học Thủ Dầu Một, Bình Dương.
[4]. Nguyễn Thị Liên (2012), Bảo vệ quyền lợi của con khi cha mẹ ly hôn thực tiễn xét xử tại các
tòa án thuộc tỉnh Thừa Thiên - Huế, Trường Đại học Quốc gia Hà Nội.
[5]. Bùi Thị Xuân Mai (2010), Giáo trình nhập môn công tác xã hội, NXB Lao động - Xã hội,
Trường Đại học Lao động - Xã hội.
SOCIAL WORK WITH DIVORCED FAMILY CHILDREN IN
TAN PHU DONG DISTRICT, TIEN GIANG PROVINCE
Summary
Parental divorce strongly influences children’s physio-psychological development and social changes
and sustainable development. For data collection, hoursehold survey and in-depth interviews, document
synthesis with SPSS analysis among diveroced families in Tan Phu district, Tien Giang province. The study
presents the increasing children in these families and analyses its effects on the children’s development
and society; thereby proposing relevant solutions.
Keywords: Social work, children, family, divorce.
Ngày nhận bài: 26/02/2019; Ngày nhận lại: 18/4/2019; Ngày duyệt đăng: 14/6/2019.
66
8 trang
15380
Free
Bạn đang xem tài liệu "Công tác xã hội với trẻ em trong các gia đình sau ly hôn tại huyện Tân Phú Đông, tỉnh Tiền Giang", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- cong_tac_xa_hoi_voi_tre_em_trong_cac_gia_dinh_sau_ly_hon_tai.pdf
