Đặc điểm mạng lưới xã hội của người Hàn Quốc

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

ĐẶC ĐIỂM MẠNG LƯỚI XÃ HỘI CỦANGƯỜI HÀN QUỐC

Cao Thị Hải Bắc

17

Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Hàn Quốc, Trường Đại học Ngoại ngữ, ĐHQGHN,

Phạm Văn Đồng, Cầu Giấy, Hà Nội, Việt Nam

Nhận bài ngày 5 tháng 8 năm 2020

Chỉnh sửa ngày 26 tháng 9 năm 2020; Chấp nhận ngày 20 tháng 3 năm 2021

Tóm tắt: Sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích các dữ liệu khảo sát qui mô lớn có sẵn, bài

viết này đã chỉ ra một số đặc điểm trong mạng lưới xã hội (MLXH) của người Hàn bao gồm 3 đặc điểm

cấu trúc là quy mô, tần suất tiếp xúc, loại hình và 2 đặc điểm chức năng là tính đồng dạng và tính có đi

có lại với trường hợp riêng là tính đối xứng/bất đối xứng. Kết quả nghiên cứu chính như sau. Về cấu

trúc mạng lưới, (1) mặc dù thuộc loại thấp so với các nước OECD nhưng trong khoảng 10 năm trở lại

đây, quy mô MLXH của người Hàn đang lớn dần, (2) 2 loại hình MLXH chính trong xã hội Hàn Quốc

là mạng lưới trong gia đình, họ hàng và mạng lưới ngoài gia đình, họ hàng. Theo đó, mạng lưới trong

gia đình, họ hàng thường cung cấp các giúp đỡ thiên về tiền bạc, việc nhà... Ngược lại, mạng lưới ngoài

gia đình, họ hàng thường cung cấp các giúp đỡ thiên về chia sẻ tình cảm, cung cấp thông tin, v.v... Về

chức năng mạng lưới, người Hàn thường có xu hướng hình thành và duy trì các mạng lưới xã hội có tính

đồng dạng cao. Trong đó, mạng lưới gia đình và đồng học được coi trọng hơn cả trong các trường hợp

cần huy động sự giúp đỡ. Bên cạnh đó, các quan hệ cho – nhận giúp đỡ trong phạm vi gia đình thường

có đi có lại một cách bất đối xứng hơn các quan hệ ở phạm vi ngoài gia đình.

Từ khóa: mạng lưới xã hội, đặc điểm cấu trúc, đặc điểm chức năng

1. Đặt vấn đề^*

Trong bối cảnh giao lưu, hợp tác Việt

– Hàn tốt đẹp, nhu cầu nghiên cứu học thuật

về Hàn Quốc tại Việt Nam ngày càng phát

triển. Các công trình nghiên cứu không chỉ

phản ánh mối quan tâm của học giả tới từng

lĩnh vực mà còn phản ánh rõ điểm mạnh

cũng như điểm hạn chế của tình hình nghiên

cứu Hàn Quốc tại Việt Nam.

của các nghiên cứu cũng tương đối đa dạng.

Có những nghiên cứu chuyên sâu tìm hiểu

các phạm trù riêng của Hàn Quốc nhưng

cũng có những nghiên cứu tiếp cận theo

phương pháp so sánh Hàn – Việt. Có nhiều

nghiên cứu thiên về phương pháp tổng hợp,

phân tích tài liệu sẵn có nhưng cũng không

ít nghiên cứu tiếp cận bằng phương pháp

khảo sát thực nghiệm.

Về hạn chế, có thể nhận thấy các

nghiên cứu Hàn Quốc tại Việt Nam không

đồng đều về số lượng giữa các chủ đề nghiên

cứu. Theo số liệu thống kê đến thời điểm

năm 2014, có tất cả 1.851 công trình nghiên

cứu Hàn Quốc tại Việt Nam được thư mục

hóa (Nguyễn, 2014, tr. 10). Trong đó, có

khoảng hơn 300 công trình liên quan tới lĩnh

Về điểm mạnh, mặc dù lịch sử

nghiên cứu Hàn Quốc tại Việt Nam còn khá

mới mẻ so với lịch sử nghiên cứu các quốc

gia khác nhưng đã đạt được sự đa dạng về

chủ đề như lịch sử, kinh tế, chính trị, văn

hóa, giáo dục, môi trường, xã hội, v.v...

Điểm mạnh thứ hai là phương thức tiếp cận

^*Tác giả liên hệ

Địa chỉ email: [email protected]

https://doi.org/10.25073/2525-2445/vnufs.4697

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

vực kinh tế Hàn Quốc, hơn 100 công trình về

18

Phần lớn các nghiên cứu đi trước về

chính trị - ngoại giao Hàn Quốc, hơn 200 bài

tạp chí chuyên ngành về văn hóa Hàn Quốc,

v.v... Tuy nhiên, số lượng bài viết liên quan

đến chủ đề xã hội Hàn Quốc chỉ chiếm tỷ lệ

khiêm tốn với khoảng 46 công trình bao gồm

8 đầu sách và 38 bài tạp chí chuyên ngành

(Trần, 2014, tr. 108-114).

MLXH của người Hàn Quốc mới chỉ tìm

hiểu các vấn đề liên quan của một nhóm

mạng lưới cụ thể như nhóm người cao tuổi,

câu lạc bộ phụ nữ... hoặc tìm hiểu đặc điểm

mạng lưới xã hội của người Hàn dựa trên

những phân tích định tính. Ví dụ như T. T.

H. Nguyễn (2018), T. T. H. Nguyễn (2019),

T. T. V. Nguyễn (2015) v.v... Nói cách khác,

các nghiên cứu tìm hiểu một cách hệ thống

về đặc điểm mạng lưới quan hệ xã hội của

người Hàn nói chung dựa trên những phân

tích định lượng còn khá hạn chế.

Khảo sát riêng lịch sử nghiên cứu

liên quan đến xã hội Hàn Quốc có thể nhận

thấy những chủ đề được khai thác nhiều nhất

là gia đình đa văn hóa, phong trào làng mới,

các vấn đề về chính sách xã hội như bảo

hiểm, dân số, v.v... với các nghiên cứu tiêu

biểu như Ngô (2012), T. N. Trần (2011,

2015), Phạm (2011), Nguyễn (2019), H. T.

Trần (2018), Hoàng (2016), Cao (2017),

v.v... Trong khi đó, mảng đề tài liên quan đến

vốn xã hội hay mạng lưới quan hệ xã hội

(MLQHXH) đang chiếm một tỷ lệ khá nhỏ.

Có thể kể đến các nghiên cứu tiêu biểu khai

thác chủ đề này như Q. T. Nguyễn (2005), T.

T. Nguyễn (2012), Cao (2017), Nguyễn và

Cao (2012), T. T. H. Nguyễn (2018), Tống

(2017), v.v...

Nắm được khoảng trống trong các

nghiên cứu đi trước, bài viết này sẽ sử dụng

phương pháp tổng hợp các dữ liệu khảo sát

qui mô lớn với mẫu khảo sát là đại diện

người Hàn nói chung ở nhiều khu vực trên

cả nước của nhiều nghiên cứu đi trước để

phân tích, so sánh, đánh giá các số liệu, từ đó

chỉ ra một số đặc điểm nổi bật trong

MLQHXH của người Hàn. Các câu hỏi

nghiên cứu được đặt ra là

(1) Qui mô mạng lưới xã hội của người

Hàn như thế nào?

Các MLQHXH được hình thành và

chịu sự chi phối bởi các đặc điểm về dân tộc

tính cũng như các đặc điểm văn hóa xã hội

của mỗi quốc gia. Mạng lưới xã hội (MLXH)

là một yếu tố cơ bản cấu thành nên vốn xã

hội – nguồn lực quan trọng tạo nên sự phát

triển. Thông qua việc tìm hiểu những tương

tác giữa các cá nhân trong cùng một mạng

lưới hay giữa nhiều mạng lưới với nhau,

chúng ta có thể đánh giá được phần nào tác

động của những tương tác này với toàn bộ hệ

thống xã hội. Do vậy, nghiên cứu về đặc

điểm MLQHXH nói chung và MLQHXH

của người Hàn Quốc nói riêng đảm bảo tính

thực tiễn cao. Cụ thể, nghiên cứu về

MLQHXH của người Hàn Quốc sẽ giúp hiểu

rõ hơn về đặc tính dân tộc cũng như đặc

trưng văn hóa xã hội của nước bạn. Từ đó

giúp xây dựng, duy trì, phát triển các chiến lược

giao lưu, hợp tác bền vững, hiệu quả và thấu

hiểu nhau hơn giữa Việt Nam và Hàn Quốc.

(2) Mạng lưới xã hội của người Hàn gồm

những loại hình nào?

(3) Đặc điểm mạng lưới xã hội của người

Hàn ra sao?

2. Cơ sở lý luận, thao tác hóa khái niệm và

phương pháp nghiên cứu

2.1. Cơ sở lý luận

Theo quan điểm của Paulkins (1981),

những ý tưởng đầu tiên về phân tích MLXH

đã có từ đầu thế kỷ XX gắn liền với tên tuổi

của nhà xã hội học người Đức Georg

Simmel. Tư tưởng cốt lõi của Georg Simmel

là nhấn mạnh ‘tính liên kết xã hội’. Tức là,

MLXH của một cá nhân không phải là mạng

lưới những con người tồn tại xung quanh mà

không có sự tương tác hay kết nối nào với cá

nhân đó mà phải được hiểu là mạng quan hệ

xã hội liên kết cá nhân với nhiều người khác

trong những nhóm nhất định (dẫn theo

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

Nông, 2009, tr. 58).

Cũng theo Paulkins (1981), nếu như

19

Mark Granovetter (1973), thuyết "các lỗ

trống cấu trúc" (structural holes) của Ronald

S. Burt (1992), lý thuyết trao đổi xã hội

(social exchange theory của Goerge Homans

(1958), lý thuyết hành vi (the economic

approach to human behavior) của Gary

Becker (1956), lý thuyết có đi có lại trong

biếu tặng quà (the reciprocal rules of giving

and receiving gifts) của Marcel Mauss

(1925)... Bài viết này sẽ tiếp cận theo lý

thuyết "sức mạnh của các mối quan hệ yếu"

của Granovetter và lý thuyết có đi có lại

trong biếu tặng quà của Marcel Mauss để phân

loại và tìm hiểu đặc điểm của các loại liên kết

trong MLQHXH của người Hàn Quốc.

Simmel được xem như là người đặt nền

móng cho lối phân tích MLXH thì nhà nhân

học người Anh J. A. Barnes lại được xem

như là người sáng tạo ra khái niệm "mạng

lưới xã hội" (social network). Trải qua quá

trình quan sát thực nghiệm đời sống của cư

dân đảo Bremnes của Na Uy, Barnes phát

hiện rằng tại Bremnes có ba loại tổ chức

khác nhau: thứ nhất là tổ chức chính trị, hai

là tổ chức kinh tế, ba là tổ chức xã hội. Từ

việc mô tả kiểu tổ chức thứ ba bao gồm toàn

bộ các mối quan hệ phi chính thức giữa các

thành viên của đảo mà Barnes đã sáng tạo ra

thuật ngữ "mạng lưới xã hội". Theo ông, các

cư dân tại Bremnes gắn chặt với nhau trong

một mạng lưới quan hệ bạn bè, thân tộc.

Cũng giống với Simmel, Barnes khẳng định

MLXH phải có tính liên kết, ràng buộc qua

lại với nhau, đồng thời, ông đã bước đầu đề

cập đến việc phân loại các loại hình mạng

lưới xã hội thành hai phạm trù lớn: mạng

lưới trong thân tộc và mạng lưới ngoài thân

tộc (bạn bè). Tuy nhiên, theo Wasserman và

Faust (1994) thì phương pháp phân tích

MLXH chỉ thực sự ra đời cùng với sự ra đời

của phương pháp "trắc lượng xã hội"

(sociométrie/sociometry) của nhà tâm lý học

người Mỹ gốc Romania J. L. Moreno.

Phương pháp này gồm có hai công cụ cơ bản

là “Kiểm tra thống kê các quan hệ xã hội”

(sociometric test) và "lược đồ xã hội"

(sociogram). Công cụ đầu tiên cho phép

khám phá được cấu trúc xã hội trong nhóm

như số lượng các thành viên, tần suất tiếp

xúc... Công cụ thứ hai cho phép khám phá

được chức năng xã hội của nhóm như loại

hình, tính chất và vai trò của các liên kết sau

khi đã được sơ đồ hóa để phân tích (dẫn theo

Lê, 2006, tr. 67-69).

Có thể tóm lược lý thuyết của

Granovetter như sau: trong MLXH của một

cá nhân có các mối quan hệ mạnh (strong

ties) và quan hệ yếu (weak ties). Quan hệ

mạnh thường là các mối quan hệ chiếm

nhiều thời gian của các cá nhân, đa nội dung,

có sự tin cậy và cường độ xúc cảm rất cao.

Trái lại, quan hệ yếu thường là các mối quan

hệ không chiếm nhiều thời gian của cá nhân,

ít nội dung, có cường độ xúc cảm yếu và sự

tin cậy lẫn nhau không cao. Tức là, mỗi loại

quan hệ mạnh, yếu sẽ có cấu trúc và chức

năng khác nhau. Để đo được cấu trúc và chức

năng này, có thể dựa vào nhiều chỉ số như

qui mô, độ dài mối quan hệ, tần suất tiếp xúc,

độ tin cậy, các hoạt động tương hỗ, v.v... Bên

cạnh đó, tư tưởng cốt lõi của lý thuyết có đi

có lại trong biếu tặng quà của Marcel Mauss

được phát biểu như sau: Trong văn hóa Bꢀc

Âu và nhiꢁu nꢁn văn hóa khꢂc, trao đꢃi và

hꢄp đồng đưꢄc thꢅc hiện dưꢆi dạng quà

tꢇng, trên lꢈ thuyꢉt là tꢅ nguyện, nhưng thꢅc

ra là bꢊ bꢀt buộc phꢋi làm và phꢋi đꢂp tꢇng...

(Mauss, 1925, tr. 207). Như vậy, theo

Mauss, bản chất của hành vi trao đổi thông

qua biếu tặng quà là luôn theo nguyên tắc

biếu tặng và đáp tặng, tức là có đi có lại. Tuy

nhiên, trên thực tế, nguyên tắc có đi có lại

này có phải lúc nào cũng đối xứng hay cũng

có nhiều trường hợp bất đối xứng? Điều này

cũng cần được phân tích như một trường hợp

riêng của quan hệ có đi có lại (Cao, 2016,

Dựa trên những khái niệm và phương

pháp ban đầu, sau này nhiều lý thuyết về

phân tích MLXH đã ra đời như thuyết "sức

mạnh của các mối quan hệ yếu" (the strength

of weak ties) của nhà xã hội học người Mỹ

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

20

tr. 22-24). Các đặc tính cấu trúc và chức

năng này sẽ được áp dụng để phân tích

MLXH trong bài viết này.

2.2. Khái niệm

Như đã đề cập ở trên, cùng với lòng

tin xã hội và sự tham gia xã hội, MLXH là

một trong ba yếu tố quan trọng cấu thành nên

vốn xã hội. Do vậy, MLXH không đồng nhất

với vốn xã hội mà là khái niệm nằm trong

nội hàm của vốn xã hội.

Đồng quan điểm với Granovetter,

nhiều nghiên cứu gần đây cũng phân tích

MLXH theo hai đặc tính cấu trúc và chức

năng. Các đặc tính cấu trúc thường được đo

nhiều nhất bao gồm: qui mô, mật độ, tần

suất, loại hình... Trong đó, qui mô được hiểu

là số người mà cá nhân có quan hệ. Mật độ

là tỷ lệ quan hệ thực tế trong tổng số quan hệ

giữa các thành viên mạng. Loại hình là sự

phân chia các đối tượng thành viên trong

mạng (Gallo, 1982). Tần suất là chỉ số đo số

lần tương tác qua lại giữa các cá nhân (Kim,

2015). Đặc tính về chức năng tập trung làm

rõ xem các thành viên trong mạng đóng vai

trò như thế nào với cá nhân. Các vai trò này

được đo bằng các loại hình giúp đỡ mà các

thành viên trong mạng mang lại cho cá nhân

và được cá nhân đó ghi nhận (Heo, 2003).

Theo Park (2013), các loại hình giúp đỡ

thường được chia thành giúp đỡ về tình

cảm, giúp đỡ mang tính công cụ, giúp đỡ về

cung cấp thông tin... (dẫn theo Lim, 2017,

tr. 14-15).

MLXH hay MLQHXH cùng nghĩa

với các thuật ngữ như social network trong

tiếng Anh hay 사회적 관계망 (mạng quan hệ

xã hội)/사회적 연결망 (mạng liên kết xã

hội)/사회적 지원망 (mạng giúp đỡ xã hội)

trong tiếng Hàn. Đã có rất nhiều định nghĩa

về MLXH. Như đã nhắc đến ở trên, Barnes

được coi là người đầu tiên đưa ra khái niệm

“mạng lưới xã hội”. Ông cho rằng MLXH

chỉ sự gắn kết chặt chẽ giữa các cá nhân

trong một cộng đồng, có thể là mạng lưới

quan hệ bạn bè hay mạng lưới quan hệ thân

tộc. Tương tự như vậy, Mitchell (1969) định

nghĩa mạng lưới xã hội là tập hợp các liên

kết tồn tại giữa các cá nhân thuộc nhóm nhất

định nào đó và Wellman (1981) cho rằng

MLXH là tập hợp các quan hệ chứa đặc tính

ràng buộc lẫn nhau. Không tiếp cận từ góc

độ cấu trúc mà nhấn mạnh chức năng của

mạng lưới, Antonucci (1985) đưa ra định

nghĩa MLXH là tập hợp các cá nhân có thể

cung cấp sự trợ giúp cho các cá nhân khác

trong mạng lưới (dẫn theo Lim, 2017, tr. 12).

Tóm lại, MLXH bao gồm tất cả các tiếp xúc xã

hội mà cá nhân tạo nên, tức là bao gồm cả

những quan hệtư nhưgiađình, bạn bè, họhàng,

hàng xóm... và các quan hệ công như đoàn thể

tôn giáo, hội phụ nữ, tổ chức công quyền....

Như vậy, cần phải hiểu bản chất của

MLXH chính là mạng lưới các mối quan hệ

xã hội có thể đem lại sự giúp đỡ cho các cá

nhân. MLXH có nhiều đặc điểm về cấu trúc

và chức năng. Việc lựa chọn các chỉ số đo

lường, phân tích mạng lưới tùy thuộc mục

đích, ý đồ và khả năng của mỗi nhà nghiên

cứu. Tuy nhiên, theo quan điểm của bài viết

này, các chỉ số cơ bản nhất để đo lường và

phân tích các đặc điểm cấu trúc là qui mô

mạng lưới, tần suất tiếp xúc thực tế trong

mạng và loại hình mạng. Bên cạnh đó, các

chỉ số cơ bản nhất để phân tích đặc điểm

chức năng của mạng lưới có thể kể đến là

tính đồng dạng, tính có đi có lại với trường

hợp riêng là tính đối xứng/bất đối xứng của

các quan hệ giúp đỡ. Đây cũng là các chỉ số

sẽ được tổng hợp và phân tích trong khuôn

khổ bài viết này.

Bài viết này cũng đồng quan điểm

với các định nghĩa nêu trên và muốn nhấn

mạnh lại hai đặc tính của MLXH trong định

nghĩa như sau: MLXH phꢋi đưꢄc hiểu là

mạng liên kꢉt thꢅc tꢉ giữa các cá nhân thꢅc

hiện chức năng cung cấp nhiꢁu loại hình

giúp đỡ cho các cá nhân.

Một số thuật ngữ khác liên quan đến

phân tích MLXH cần được thao tác hóa khái

niệm như sau.

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

21

(1) Qui mô mạng lưꢆi là số người có

thể mang lại sự giúp đỡ hữu ích và thiết thực

nhất khi cá nhân cần đến. (2) Tính đồng dạng

là sự tương đồng giữa các cá nhân trong

mạng về một hay một vài đặc điểm nhất định

như cùng học, cùng quê hương, cùng khu

vực sống, v.v... (3) Tính có đi có lại là quan

hệ giúp đỡ giữa hai hay nhiều hơn hai chủ

thể. Sự giúp đỡ có thể là trực tiếp hoặc gián

tiếp (bắc cầu). Tuy nhiên, cần nhấn mạnh lại

rằng có đi có lại không có nghĩa là luôn đối

xứng. Tức là, tính có đi có lại luôn hàm chứa

hai trường hợp riêng là đối xứng và bất đối

xứng. (4) Tính đối xứng trong quan hệ giúp

đỡ giữa hai chủ thể được xem như là mối

quan hệ giúp đỡ hai chiều, phản ánh sự tương

ứng về tổng số lượng của loại hình giúp đỡ

(“cho bao nhiêu loại hình” tương ứng với

“nhận bấy nhiêu loại hình”), phù hợp về tính

chất của loại hình (“cho” gì, “nhận” đấy),

giống nhau trong hoàn cảnh trợ giúp (giúp

đỡ trong hoàn cảnh nào, nhận lại sự trợ giúp

trong hoàn cảnh đấy). Ngược lại, tính bất đối

xứng là số lượng, tính chất và hoàn cảnh giúp

đỡ của hai chủ thể trong quan hệ giúp đỡ

không tương ứng, không phù hợp và không

giống nhau. Đối xứng hoàn toàn xảy ra khi

có sự tương thích về cả ba chiều cạnh nêu

trên. Nếu chỉ có sự tương thích về một trong

ba chiều cạnh này thì được coi là đối xứng

bộ phận. Tương tự, bất đối xứng hoàn toàn

là không có sự tương thích về cả ba chiều

cạnh nêu trên. Nếu chỉ có sự không tương

thích về một trong ba chiều cạnh này thì

được coi là bất đối xứng bộ phận (Cao, 2016,

tr. 24-27).

(reciprocal), tức là cả hai chủ thể vừa là

người cho vừa là người nhận giúp đỡ trong

quan hệ đó. Nếu xét về phương thức hình

thành quan hệ thì có quan hệ trực tiếp và

quan hệ gián tiếp. Quan hệ trực tiếp là hai

chủ thể trực tiếp cho và nhận giúp đỡ lẫn

nhau. Quan hệ gián tiếp là hai chủ thể cho và

nhận giúp đỡ gián tiếp thông qua một chủ thể

thứ ba (Han & Park, 2000, tr. 202)

Bên cạnh đó, căn cứ vào đối tượng

cung cấp sự giúp đỡ có thể phân chia thành

mạng lưới quan hệ trong gia đình, họ hàng

và mạng lưới quan hệ ngoài gia đình, họ

hàng. Căn cứ vào tính chất các liên kết như

thời gian duy trì quan hệ, sự đa dạng trong

nội dung các giúp đỡ... lại có thể phân chia

thành các liên kết mạnh và liên kết yếu như

đã đề cập ở trên.

Nói tóm lại, các khái niệm như

MLXH, qui mô, tính đồng dạng, tính có đi

có lại, tính đối xứng/bất đối xứng, liên kết

mạnh, liên kết yếu, mạng lưới trong gia đình,

họ hàng, mạng lưới ngoài gia đình, họ hàng

sẽ là những khái niệm chính được đề cập

trong bài viết này.

2.3. Phương pháp nghiên cứu

Như đã đề cập ở trên, bài viết này sử

dụng chủ yếu phương pháp tổng hợp, phân

tích các nguồn dữ liệu thứ cấp. Các nguồn dữ

liệu này được thu thập từ các cuộc khảo sát

qui mô lớn. Có thể khái quát về các cơ sở dữ

liệu thứ cấp này như sau.

Đầu tiên là dữ liệu khảo sát của Tổ

chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD)

năm 2016 về vốn xã hội với qui mô khảo sát

32 nước và dữ liệu khảo sát về vốn xã hội

của OECD năm 2018 trên 38 nước. Trong

các cuộc khảo sát này, OECD thu thập nhiều

chỉ số liên quan đến vốn xã hội như chỉ số

lòng tin xã hội, chỉ số mạng lưới xã hội (chỉ

số cộng đồng/chỉ số trợ giúp xã hội), chỉ số

hài lòng cuộc sống, v.v... Tuy nhiên, bài viết

này chỉ khai thác và sử dụng dữ liệu về chỉ

số mạng lưới xã hội.

Về loại hình MLXH, tùy thuộc cấu

trúc và chức năng khác nhau sẽ có các cách

phân chia loại hình mạng lưới khác nhau.

Căn cứ vào tính định hướng của quan hệ có

thể phân loại thành quan hệ có mục đích và

quan hệ không có mục đích. Quan hệ có mục

đích là trường hợp xác định rõ được người

cho và người tiếp nhận sự giúp đỡ trong quan

hệ đó. Trái lại, quan hệ không có mục đích

là trường hợp không xác định được rõ như

vậy. Cũng có loại quan hệ có đi có lại

Các nguồn dữ liệu thứ cấp khác có

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

22

thể kể đến là dữ liệu của 2 cuộc khảo sát

“Nhận thức và cuộc sống thường ngày của

người Hàn Quốc hiện đại” (SCEK) năm

1996 với 800 đối tượng và “Nhận thức và giá

trị trong xã hội chuyển giao” (SCV) năm

1998 với khoảng 1800 đối tượng được thực

hiện bởi Trung tâm nghiên cứu khoa học xã

hội thuộc Đại học Quốc gia Seoul. Ngoài ra,

bài viết cũng khai thác cơ sở dữ liệu từ

“Tổng điều tra xã hội Hàn Quốc” (KGSS)

năm 2004 do trung tâm Nghiên cứu điều tra

thuộc trường đại học Sung Kyun Kwan tiến

hành với 2000 đối tượng nam, nữ trưởng

thành trên cả nước. Tuy nhiên, do phạm vi

nội dung nghiên cứu về đặc điểm MLQHXH

của người Hàn Quốc nên bài viết chỉ quan

tâm phân tích các số liệu liên quan đến mạng

lưới xã hội như chỉ số về qui mô, tính đồng

dạng, v.v... trong toàn bộ dữ liệu của các

khảo sát nêu trên.

dữ liệu khảo sát thu thập được, bài viết này

sẽ phân tích, so sánh qui mô MLXH của các

nhóm riêng biệt và của người Hàn nói chung.

Lee và Han (2012) đã tiến hành

phỏng vấn trực tiếp 1652 nam, nữ ở độ tuổi

50~69 đang sinh sống tại đô thị để nghiên

cứu về MLXH của nhóm người già và cận

già. Nghiên cứu này chú ý đến tầm quan

trọng của MLXH phi huyết thống. Do vậy,

qui mô MLXH ở đây được hiểu là số người

bạn có thể mang lại những giúp đỡ thông qua

tiếp xúc trực tiếp hoặc tác động tương hỗ

gián tiếp. Kết quả khảo sát cho thấy trung

bình một người trong nhóm già và cận già có

6,1 bạn thân (Lee & Han, 2012, tr. 170).

Trong khi đó, MLXH của thanh thiếu

niên ở độ tuổi 13~24 theo khảo sát của Tổng

cục thống kê Hàn Quốc năm 2017 lại cho

thấy qui mô nhỏ hơn với trung bình có 4,7

người có thể cung cấp sự giúp đỡ khi cá nhân

cần đến. Trong đó, qui mô MLXH của thanh

thiếu niên ở đô thị là 4,3 người, lớn hơn ở

nông thôn với 4,1 người (Tổng cục thống kê

Hàn Quốc, 2019, tr. 39).

Trên cơ sở dữ liệu thu thập được, bài

viết chủ yếu sử dụng phương pháp tổng hợp,

phân tích và so sánh các số liệu giữa các năm

và giữa các kết quả nghiên cứu của nhiều học

giả, cơ quan, tổ chức.

Tuy nhiên, qui mô MLXH của các

nhóm cá nhân riêng biệt thường nhỏ hơn qui

mô mạng lưới của người Hàn nói chung.

Khảo sát của Shim (2016) cho biết trung

bình người Hàn có 6,67 người có thể tìm

kiếm sự giúp đỡ khi cần thiết (tr. 33). Qui mô

này vẫn được duy trì trong nhiều năm và khá

tương đồng với kết quả khảo sát gần đây nhất

của Tổng cục thống kê Hàn Quốc năm 2019.

Năm 2019, trung bình người Hàn có 6,8

người có thể cung cấp sự giúp đỡ khi cần.

Qui mô mạng lưới khác nhau tùy thuộc các

loại hình và bối cảnh giúp đỡ. Ví dụ như

trường hợp phải nhờ giúp việc nhà khi ốm

đau thì trung bình người Hàn có 2,3 người có

thể huy động sự trợ giúp. Qui mô mạng lưới

trong trường hợp phải mượn khoản tiền lớn

đột xuất là 2,2 người và trường hợp cần chia

sẻ tâm sự do buồn chán là 2,9 người. Con số

này giảm nhẹ so với năm 2017 với số người

có thể mang lại sự giúp đỡ tương ứng 3

trường hợp trên lần lượt là 2,4 người, 2,3

3. Đặc điểm mạng lưới xã hội

3.1. Qui mô

Mỗi cá nhân có thể là thành viên của

nhiều MLQHXH. Như đã đề cập ở trên,

mạng lưới quan trọng nhất là mạng lưới có

thể đem lại những giúp đỡ hiệu quả nhất khi

cá nhân cần đến. Do vậy, khi đo qui mô

MLXH của một cá nhân, các nhà nghiên cứu

thường đo số người trong mạng lưới có thể

mang lại sự giúp đỡ. Nhiều nghiên cứu

thường đo qui mô MLXH của cá nhân ở các

nhóm riêng biệt dễ khảo sát hơn như nhóm

người cao tuổi, thanh thiếu niên hay sinh

viên, v.v... Bởi để đo được qui mô MLXH

tổng thể ở phạm vi vĩ mô như MLXH của

người Hàn Quốc hay người Việt Nam thì cần

bộ dữ liệu khảo sát qui mô lớn toàn quốc.

Các bộ dữ liệu này thường chỉ được tiến

hành khảo sát theo định kì dưới sự chủ trì của

các cơ quan, tổ chức, dự án lớn. Trên cơ sở

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

23

người và 3,1 người. Đáng chú ý là qui mô

MLXH của người Hàn đã tăng nhiều so với

những năm trước (Tổng cục thống kê Hàn

Quốc, 2019, tr. 19). Sử dụng bộ dữ liệu của

2 cuộc khảo sát “Nhận thức và cuộc sống

thường ngày của người Hàn Quốc hiện đại”

năm 1996 với 800 đối tượng và “Nhận thức

và giá trị trong xã hội chuyển giao” (1998)

với khoảng 1800 đối tượng, nghiên cứu của

Lee (2000) đã đo được qui mô MLXH của

người Hàn là 3,74 người. Qui mô này cũng

được chỉ ra là lớn hơn qui mô MLXH của

người Mỹ với 3,11 người (Lee, 2000, tr. 329).

các quốc gia khác nhưng kết quả khảo sát

năm 2018 là dấu hiệu cho thấy Hàn Quốc

đang dần thoát khỏi xu hướng thấp dần đều

về chỉ số MLXH. Có thể nhìn thấy hai

nguyên nhân khiến cho chỉ số MLXH của

Hàn Quốc thuộc loại thấp so với các nước

OECD. Thứ nhất, sau khủng hoảng tiền tệ

thế giới năm 1997, khái niệm “nơi làm việc

gắn bó suốt đời” đã biến mất và quan niệm

về tính ổn định nghề nghiệp bị phá vỡ. Từng

cá nhân phải lao vào cuộc cạnh tranh khốc

liệt để giành lấy những cơ hội việc làm tốt

hơn. Điều này dẫn đến quan hệ giữa con

người với con người ngày càng bị phân tách

và tính gắn kết tương trợ lẫn nhau trong cộng

đồng dần bị suy giảm. Nguyên nhân thứ hai

có thể kể đến là nhiệt huyết giáo dục cao dẫn

đến áp lực giáo dục lớn và tỷ lệ cạnh tranh

cao trong mọi lĩnh vực. Từ đó dẫn đến sự

thiếu gắn kết, tương trợ ngay từ giai đoạn rất

sớm như lứa tuổi thanh thiếu niên.

Có thể thấy qui mô MLXH của người

Hàn nói chung đang phát triển theo xu thế

tăng dần. Tuy nhiên, chỉ số MLXH của

người Hàn vẫn thuộc nhóm thấp so với các

nước thành viên OECD. Chỉ số trung bình

MLXH của các nước thành viên OECD

thường dao động từ 85 ~ 90%. Ví dụ, chỉ số

trung bình này năm 2016 và năm 2018 lần

lượt là 88% và 85%. Hàng năm, OECD vẫn

khảo sát chỉ số vốn xã hội của các nước hội

viên, trong đó có chỉ số MLXH – một thành

tố quan trọng cấu thành vốn xã hội. Chỉ số

này không đo số người có thể đem lại sự trợ

giúp khi cá nhân cần đến như các cuộc khảo

sát trong nước của Hàn Quốc mà được đánh

giá bởi tỷ lệ % trả lời có hoặc không có người

có thể yêu cầu giúp đỡ khi gặp tình cảnh khó

khăn. Đáng chú ý là từ sau năm 2005 đến

nay, chỉ số MLXH của Hàn Quốc luôn thuộc

nhóm thấp nhất so với các nước thành viên

OECD. Năm 2008, chỉ số này của Hàn Quốc

là 75,4%, năm 2014 là 73,8% và năm 2018

là 75,9%. Các nước có chỉ số MLXH cao

thường là khu vực châu Âu như Ireland,

Iceland... Thậm chí một quốc gia đa chủng

tộc vốn được đánh giá là có tính gắn kết xã

hội thấp và chủ nghĩa cá nhân cao cũng đạt

chỉ số MLXH ở mức giữa so với các nước

hội viên OECD khác (OECD, 2019).

Trong các cuộc khảo sát của OECD,

chỉ số MLXH của người cao tuổi thường

được chú ý đặc biệt nhằm đánh giá chất

lượng phúc lợi xã hội của một quốc gia. Theo

đó, năm 2015, chỉ số MLXH của người già

trên 50 tuổi của Hàn Quốc là 60,9%, thấp

nhất trong số 33 nước hội viên OECD được

khảo sát và thấp hơn 26,2% so với mức chỉ

số trung bình là 87,1% (OECD, 2019).

Tuy nhiên, theo lý thuyết lựa chọn

tình cảm xã hội (socio-emotional selectivity

theory) của Carstensen, quan hệ xã hội bị

giảm ở tuổi già một phần là do họ tự điều

chỉnh MLQHXH trong phạm vi những

người có thể làm thỏa mãn tối đa sự hài lòng

về tình cảm cho bản thân. Do vậy, sự thu hẹp

mạng lưới quan hệ của người già không có

nghĩa là mạng lưới đó bị suy giảm ảnh hưởng

tích cực (Lee & Han, 2012, tr. 174). Điều

này cũng có nghĩa là chỉ số MLXH của

người già cao hay thấp chưa đủ căn cứ để kết

luận qui mô MLXH của toàn bộ người Hàn

thấp và chất lượng mạng lưới kém. Do vậy,

bài viết này quan tâm nhiều hơn vào qui mô

MLXH của người Hàn nói chung. Thiết nghĩ

Hàn Quốc cần có những chính sách tích cực

Như vậy, kết quả khảo sát của các

nghiên cứu trong nước khá đồng nhất với kết

quả khảo sát của OECD. Mặc dù hiện nay

chỉ số này của Hàn Quốc vẫn thấp hơn so với

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

24

hơn nữa để làm tăng chỉ số MLXH, góp phần

làm tăng chỉ số vốn xã hội của mỗi cá nhân

và cả dân tộc.

vào gia đình không? Nghiên cứu của Gu Hye

Ran sử dụng dữ liệu của hai cuộc khảo sát về

‘quan hệ xã hội và hệ thống hỗ trợ xã hội’

trong khuôn khổ chương trình ‘Điều tra xã

hội quốc tế 2001’ và ‘Tổng điều tra xã hội

Hàn Quốc năm 2004’. Khác với các nghiên

cứu đi trước, nghiên cứu của Gu Hye Ran

cho thấy mạng xã hội của người Hàn đang

duy trì theo loại hình hỗn hợp, đa dạng. Cụ

thể, 67,1% lựa chọn cả các đối tượng trong

và ngoài gia đình, thân tộc khi cần giúp đỡ.

Chỉ có 26,7% chỉ chọn gia đình, thân tộc và

6,2% chỉ chọn ngoài gia đình, thân tộc (Gu,

2005, tr. 240).

3.2. Loại hình mạng lưới xã hội

Như đã đề cập ở trên, có nhiều cách

phân loại các mối quan hệ xã hội. Tuy nhiên,

hầu hết các nghiên cứu tại Việt Nam và nước

ngoài về MLXH của người Hàn Quốc đều

tiếp cận theo cách phân chia: mạng lưới

trong gia đình, họ hàng (thân tộc) bao gồm

bạn đời, cha mẹ, con cái, họ hàng bên nội, họ

hàng bên ngoại và mạng lưới ngoài gia đình,

họ hàng bao gồm hàng xóm, bạn đồng

nghiệp, bạn đồng học, bạn đồng hương, v.v...

Khẳng định thêm cho kết quả nghiên

cứu của Gu (2005), cuộc tổng điều tra xã hội

năm 2019 của Tổng cục thống kê Hàn Quốc

cho thấy 74,5% người được hỏi trả lời rằng

có người giúp đỡ trong mạng lưới gia đình,

họ hàng khi cần và con số này đối với mạng

lưới ngoài gia đình, họ hàng là 76,9%. Qui

mô MLXH trong gia đình, họ hàng (ngoại

trừ những người sống cùng) là 2,9 và qui mô

mạng lưới ngoài gia đình, họ hàng là 3,9.

Khảo sát còn cho biết một số kết quả thú vị

khác như: khu vực nông thôn tìm trợ giúp từ

mạng lưới gia đình, họ hàng nhiều hơn khu

vực thành thị; nữ giới có tỷ trọng tiếp xúc

nhờ vả nhiều hơn nhưng số người có thể đem

lại giúp đỡ thực chất ít hơn so với nam giới;

độ tuổi càng ít càng có xu hướng tìm sự giúp

đỡ từ mạng lưới ngoài gia đình, họ hàng

(Tổng cục thống kê Hàn Quốc, 2019, tr. 19).

Lee (2000) đã phân chia MLXH của

người Hàn thành bốn loại. Loại 1 là các quan

hệ được duy trì trong thời gian dài và tần số

tiếp xúc thường xuyên, ví dụ như gia đình.

Loại 2 là các mối quan hệ được duy trì trong

thời gian dài nhưng tần số tiếp xúc không

thường xuyên, thường là các quan hệ như họ

hàng, đồng hương, đồng học, v.v... Loại 3 là

các mối quan hệ được hình thành tương đối

mới nhưng tần số tiếp xúc thường xuyên như

hàng xóm, đồng nghiệp. Cuối cùng là loại 4

chính là các quan hệ mới hình thành và số

lần tiếp xúc cũng ít như hội cùng sở thích,

đoàn thể xã hội, v.v... Trong đó, loại hình 1

chiếm tỷ lệ cao nhất, 46,5% và tiếp ngay sau

đó là quan hệ đồng học thuộc loại hình 2

chiếm tỷ lệ 17%. Điều này có nghĩa là người

Hàn có xu hướng coi trọng và tìm kiếm sự

giúp đỡ từ gia đình, họ hàng nhiều hơn hẳn

so với các MLQHXH khác. Sau quan hệ gia

đình, họ hàng, người Hàn đặc biệt thích các

mối quan hệ đồng nhất về tuổi và trình độ

giáo dục như nhóm bạn đồng học (Lee, 2000,

tr. 337).

Tóm lại, theo kết quả khảo sát của

nhiều nghiên cứu mới đây, khó có thể nói

MLXH của người Hàn tập trung vào tính gia

đình chủ nghĩa. Sau công nghiệp hóa, vai trò

của chủ nghĩa gia đình đã yếu đi, loại hình

chỉ có vợ chồng và con chưa trưởng thành

nhiều lên. Do vậy, cũng cần đánh giá lại tính

chất, loại hình các MLXH của người Hàn

ngày nay...

Tuy nhiên, kết quả khảo sát của Lee

Jae Yeol được thực hiện ở cuối những năm

1990 là thời kỳ xã hội dân sự mới hình thành

ở Hàn Quốc nên các mạng lưới ngoài gia

đình, họ hàng như các tổ chức đoàn thể xã

hội chưa phát triển mạnh. Do vậy, Gu (2005)

đã đưa ra nghi vấn rằng: liệu MLXH của

người Hàn Quốc có phải là mô hình tập trung

Bên cạnh đó, nghiên cứu của Gu

(2005) cũng chỉ ra rằng loại hình MLXH

khác nhau tùy thuộc vào loại hình và bối

cảnh giúp đỡ, từ đó, tác giả so sánh các loại

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

25

hình mạng lưới của người Hàn với người

Mỹ, Nhật và Đan Mạch. Điểm chung là

những giúp đỡ mang tính công cụ như làm

việc nhà, chăm sóc con cái... thì cả 4 nước

thường tìm đến sự giúp đỡ từ bạn đời, và

những giúp đỡ vật chất thì thường tìm đến

bố mẹ. Chỉ có ngườiĐan Mạch thường tìm

đến cơ quan chuyên môn. Còn những giúp

đỡ tình cảm thì người Hàn và người Mĩ

thường tìm đến bạn bè, trong khi đó, người

Nhật Bản, Mĩ, Đan Mạch cũng thường tìm

đến bạn đời. Cụ thể, khi ốm đau, cần giúp

việc nhà thì mức độ quan trọng của người

bạn đời ở Hàn Quốc thuộc loại thấp hơn so

với 3 nước còn lại (Đan Mạch là cao nhất).

Mức độ phụ thuộc bố mẹ của Nhật Bản là

cao nhất và Đan Mạch thấp nhất. Mức độ

phụ thuộc con cái của người Hàn khi ốm đau,

cần giúp việc nhà thấp hơn so với người Nhật

và người Mĩ. Trường hợp tìm đến giúp đỡ

của bạn bè và họ hàng khác của Mĩ cao nhất,

rồi đến Hàn Quốc. Tỷ lệ trả lời là không thể

tìm ai giúp đỡ trong bối cảnh này của người

Hàn cũng là cao nhất. Về giúp đỡ vật chất,

người Nhật và người Đan Mạch tìm đến bạn

đời nhiều nhất. Người Nhật và người Mĩ

cũng tìm đến sự giúp đỡ nhiều của bố mẹ.

Còn người Hàn Quốc tìm đến nhiều nhất

giúp đỡ của con cái. Trái với người Đan

Mạch, mức độ phụ thuộc anh chị em ruột của

người Hàn cũng cao hơn. Khác với 3 nước

còn lại, những đối tượng ngoài họ hàng như

bạn bè, hàng xóm, đồng nghiệp cũng là đối

tượng quan trọng có thể mang lại sự giúp đỡ

vật chất cho người Hàn. Về giúp đỡ tình

cảm, người Hàn thường tìm đến bạn bè nhiều

nhất, mức độ phụ thuộc bạn đời, bố mẹ, con

cái ở loại hình giúp đỡ này thuộc loại thấp

hơn so với các nước khác. Tức là người Hàn

có xu hướng tìm sự giúp đỡ từ những đối

tượng ngoài gia đình hay họ hàng khi cần

giúp đỡ tình cảm như hàng xóm, đồng

nghiệp... (Gu, 2005, tr. 243).

những giúp đỡ về vật chất thì mạng lưới gia

đình, họ hàng vẫn là nguồn lực được huy

động đầu tiên. Trong khi đó, mạng lưới

ngoài gia đình, họ hàng thường mang lại

những giúp đỡ hiệu quả về mặt tình cảm như

chia sẻ tâm sự hay cung cấp các thông tin

việc làm, xã hội. Kết luận này cũng khá đồng

nhất với quan điểm của Grannovetter về sức

mạnh của các liên kết yếu (mạng lưới ngoài

gia đình, họ hàng), đặc biệt trong lĩnh vực

chia sẻ tình cảm và cung cấp thông tin.

Nếu như với mạng lưới ngoài gia

đình, họ hàng, người Hàn đặc biệt thích các

quan hệ đồng học như đã đề cập ở trên thì

với mạng lưới trong gia đình, họ hàng, mối

quan hệ giữa cha mẹ - con cái thường trở

thành trung tâm của cho và nhận giúp đỡ.

Mức độ giúp đỡ có thể khác nhau tùy thuộc

loại hình quan hệ gia đình. Park (2003) kết

luận rằng tồn tại 3 loại hình quan hệ cha mẹ

- con cái theo quan điểm của cha mẹ, bao

gồm kiểu truyền thống, kiểu hỗ trợ có đi có

lại, kiểu độc lập và 5 kiểu loại quan hệ cha

mẹ - con cái theo cách nhìn của con, bao gồm

kiểu hỗ trợ có đi có lại, kiểu truyền thống,

kiểu sống riêng và giúp đỡ tùy hoàn cảnh,

kiểu sống riêng nhưng vẫn giữ gìn các qui

chuẩn đạo đức, kiểu độc lập. Theo kết quả

khảo sát các đối tượng là con ở độ tuổi trung

niên, 18% đối tượng là con thuộc loại hỗ trợ

có đi có lại vừa sống cùng bố mẹ vừa duy trì

quan hệ cho – nhận có đi có lại, 19,7% thuộc

loại truyền thống vừa sống cùng bố mẹ vừa

coi trọng ý thức phụng dưỡng. 12,8% thuộc

loại 3 và 17,9% thuộc loại 4 không sống

cùng bố mẹ nhưng vẫn cho và nhận giúp đỡ

về vật chất và tình cảm với bố mẹ. Hai loại

này quan niệm về phụng dưỡng cha mẹ còn

phải tùy vào hoàn cảnh cụ thể. 31,5% thuộc

loại 5 sống riêng với bố mẹ và ý thức duy trì

quan hệ hỗ trợ cũng yếu. Bên cạnh đó, kết

quả khảo sát các đối tượng cha mẹ ở độ tuổi

cao niên lại cho thấy 49,7% thuộc loại 1

truyền thống, có thể sống cùng hoặc riêng

với con cái nhưng nhận giúp đỡ vật chất từ

con, nhấn mạnh trách nhiệm của gia đình với

việc phụng dưỡng người già, 19,8 thuộc loại

Như vậy, xét theo loại hình và bối

cảnh giúp đỡ, người Hàn đang có xu hướng

tìm kiếm sự giúp đỡ nhiều hơn từ mạng lưới

ngoài gia đình, họ hàng. Tuy nhiên, khi cần

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

26

2 có thể sống cùng hoặc riêng với con cái

nhưng nhấn mạnh tính hỗ trợ có đi có lại lẫn

nhau và 30,5% thuộc loại 3 muốn sống riêng

và cũng không cho và nhận giúp đỡ riêng

biệt (Park, 2003, tr. 180-181).

khẳng định rằng người Hàn luôn có ý thức

duy trì các mối quan hệ trong mạng lưới ở

mức độ dày đặc và thực chất. Điều này phần

nào phản ánh tính hiệu quả của MLXH của

người Hàn.

Kết quả nghiên cứu của Park (2003)

cho thấy dù ở loại hình gia đình nào thì người

Hàn vẫn đang cố gắng duy trì mối quan hệ

thế tục giữa các thế hệ. Tuy nhiên, cha mẹ

thường có xu hướng lựa chọn loại hình gia

đình truyền thống, tức là chủ yếu tìm kiếm

sự giúp đỡ từ con cái khi cần. Trong khi đó,

loại hình sống riêng, độc lập và quan hệ cho

– nhận các giúp đỡ giữa cha mẹ - con cái

lỏng lẻo lại được lựa chọn nhiều nhất bởi thế

hệ con cái. Tiếp đến, thế hệ con cái thường

mong muốn kiểu quan hệ giúp đỡ có đi có lại

giữa cha mẹ và con cái.

Bên cạnh đó, Kim (2014) lại cho biết

tần suất tiếp xúc của mạng lưới trong gia

đình, họ hàng, trọng tâm vào tiếp xúc giữa

cha mẹ và con cái không sống cùng. Đối

tượng khảo sát là 18,000 đại diện hộ gia đình

độ tuổi từ 15~64 tuổi. Với câu hỏi là “Trong

1 năm qua anh/chị và bạn đời đã gặp trực tiếp

bố mẹ và liên lạc gián tiếp qua điện thoại,

email, thư từ... ở mức độ nào?”, tác giả đã sử

dụng thang đo 9 mức bao gồm: ① Hầu như

hàng ngày (trên 4 lần/tuần), ② 2~3 lần/tuần,

③ 1 lần/tuần, ④ 2 lần/tháng, ⑤ 1 lần/tháng,

⑥ 5~6 lần/năm, ⑦ 3~4 lần/năm, ⑧ 1~2

lần/năm, ⑨ Hầu như không gặp trực tiếp

hoặc nhìn thấy nhau qua các hình thức nào

khác. Kết quả nghiên cứu như sau.

3.3. Tần suất tiếp xúc

Tần suất tiếp xúc cũng là một yếu tố

quan trọng trong phân tích MLXH, giúp

đánh giá được phần nào chất lượng mạng

lưới. Tần suất tiếp xúc thường được hiểu là

mức độ thường xuyên duy trì mối quan hệ

trong mạng lưới. Theo Lee (2000), trong

2.378 người được hỏi, có 30,5% liên lạc với

nhau hàng ngày, liên lạc hàng tuần là 24,4%,

liên lạc hàng tháng là 31,9% và liên lạc hàng

năm là 13,2%. Kết quả này cho thấy nếu chỉ

ngoại trừ con số liên lạc theo năm được xem

là tần suất thấp thì nói chung, người Hàn

Quốc đang duy trì các mối quan hệ trong

mạng lưới một cách khá thường xuyên, tức

là mật độ tiếp xúc khá đậm đặc (Lee, 2000,

tr. 331).

Về gặp trực tiếp mặt đối mặt, tỷ lệ

gặp bố mẹ khoảng 5~6 lần/năm là nhiều

nhất. Cụ thể, tỷ lệ gặp bố mẹ chồng là 20,6%,

bố mẹ vợ là 19, 6%. Tiếp đến là mức độ tiếp

xúc 1 lần/tuần với bố mẹ chồng là 20,8% và

với bố mẹ vợ là 20%. Trái lại, 20,4% gặp bố

mẹ chồng và 27,5% gặp bố mẹ vợ dưới 3~4

lần/năm. Về tiếp xúc không trực tiếp, tỷ lệ

trả lời cao nhất là liên lạc 1 lần/tuần với bố

mẹ chồng là 27,3%, bố mẹ vợ là 24,2%. Tỷ

lệ trên 1 lần/tuần gửi thư, gọi điện... với bố

mẹ chồng là 54,1% và với bố mẹ vợ là

60,6%. Tỷ lệ liên lạc 3~4 lần/năm với bố mẹ

chồng là 5,8% và với bố mẹ vợ là 5,2%

(Kim, 2014, tr. 26-29).

Nếu như Lee (2000) đưa ra kết quả

khảo sát về tần suất tiếp xúc với các đối

tượng trong và ngoài gia đình, họ hàng nói

chung thì Park (2003) lại giới hạn phạm vi

khảo sát là đối tượng người già và cận già.

Theo đó, mức độ tiếp xúc được lựa chọn

nhiều nhất là 1 lần/tháng với 35,5%, 1

lần/tuần chiếm 29,8% và vài lần/tuần 23,3%.

Vài lần/năm và 1 lần/năm chỉ chiếm lần lượt

là 9,7% và 1,7%. Như vậy, từ kết quả khảo

sát khá tương đồng của Lee và Park, có thể

So sánh các kết quả khảo sát nêu trên

có thể rút ra hai điểm. Thứ nhất, tần suất tiếp

xúc không trực tiếp (đơn vị: lần/tuần) có xu

hướng dày đặc hơn tiếp xúc trực tiếp mặt đối

mặt (đơn vị: lần/năm). Thứ hai, tần suất gặp

mặt trực tiếp với bố mẹ chồng nhiều hơn

nhưng tần suất liên hệ gián tiếp qua các

phương tiện liên lạc với bố mẹ vợ lại thường

xuyên hơn. Thứ ba, tần suất tiếp xúc với

MLXH ngoài gia đình có xu hướng thường

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

27

xuyên và dày đặc hơn tần suất tiếp xúc với

MLXH trong gia đình.

truyền thống của người Hàn không chỉ đặt

nền tảng vào các quan hệ gia đình mang tính

viện trợ mà còn vào cả các quan hệ ngoài gia

đình mang tính phi viện trợ. Các MLXH này

vừa mang tính cưỡng chế vừa mang tính tự

nguyện trên nguyên tắc tác động tương hỗ.

Nhưng dù là loại MLXH nào thì bước vào xã

hội hiện đại, chữ ‘Yeon’ hay chính là tính

đồng dạng vẫn luôn được coi trọng. Điều tra

năm 1996 của Hiệp hội văn hóa thường nhật

Hàn Quốc cho thấy: trong số các đối tượng

mà cá nhân có thể tìm đến khi cần giúp đỡ

thì gia đình vẫn chiếm tỷ lệ cao nhất với

48,2%, tiếp đến là đoàn thể tôn giáo (cha cố,

người cùng đạo) với 25,5%, cùng trường

(bạn cùng lớp, thầy cô, tiền bối hậu bối) là

10,5%, cùng khu vực (cùng quê, cùng địa

bàn sinh sống) là 7% (Oh, 1999, tr. 782).

3.4. Tính đồng dạng

Như đã đề cập ở trên, mỗi nghiên cứu

có cách phân tích chức năng của MLXH

khác nhau tùy thuộc đặc trưng của MLXH

được chọn khảo sát. Trong bài viết này, tác

giả chỉ tập trung tìm hiểu hai đặc điểm chức

năng khá nổi bật của MLXH của người Hàn,

đó là tính đồng dạng và tính có đi có lại.

MLQHXH của người Hàn Quốc coi

trọng chữ “Yeon”, tức là tính liên kết hay cố

kết hơn là tính chất cho – nhận. Với tinh thần

của chủ nghĩa Uri¹, người Hàn Quốc thường

coi trọng các mối quan hệ có tính liên kết

ràng buộc như cùng học, cùng quê. Từ sau

những năm 60 do sự phát triển cao độ của

công nghiệp hóa thì xuất hiện các đoàn thể

mà ai cũng có thể trở thành hội viên nếu thấy

có ý nghĩa cho bản thân nhưng chữ “Yeon” vẫn

được coi trọng nguyên vẹn (Oh, 1999, tr. 780).

Trong giới nghiên cứu MLXH, chữ “Yeon”

thường được nhắc đến bằng một tên gọi khác

là “tính đồng dạng”.

Kết quả khảo sát này khá tương đồng

với kết quả nghiên cứu của Lee (2000) khi

khẳng định người Hàn thường có xu hướng

lựa chọn những người đồng nhất với mình về

huyết thống và học vấn để hình thành

MLQHXH chặt chẽ với họ. Theo khảo sát

của Lee (2000), 46,5% mạng lưới quan hệ

thân thiết có thể đem lại sự giúp đỡ khi cần

đến của người Hàn là gia đình, họ hàng. Tiếp

đến là mạng lưới đồng học chiếm 17%.

Điều tra xã hội năm 1996 của trung

tâm nghiên cứu xã hội, trường Đại học nữ

Sung sim cho thấy người Hàn tập trung duy

trì nhiều nhất các quan hệ đồng học với

18,8%, rồi đến quan hệ đồng hương với

11,2%... Nếu cộng tổng các mối quan hệ có

tính đến chữ “Yeon” thì có thể thấy 70,4% là

các quan hệ cùng huyết thống, cùng học,

cùng quê, v.v... Một điều tra xã hội khác của

trường Đại học Hallim năm 1996 cũng cho

thấy 73,5% người trả lời đang tham gia 2 hội

nhóm trở nên và đại đa số là các hội nhóm

theo hình thức theo đuổi sự gắn kết, ràng

buộc, số ít là hình thức theo đuổi mục đích

(Oh, 1999, tr. 781).

3.5. Tính có đi có lại

Như đã đề cập ở trên, ngay từ xã hội

cổ sơ, Marcel Mauss đã khẳng định có đi có

lại là nguyên tắc bắt buộc của mọi giao dịch

xã hội. Đây cũng là nguyên tắc quan trọng

và cần thiết để duy trì tính bền vững trong

MLXH của người Hàn nói riêng và của mọi

dân tộc nói chung. Tuy nhiên, có đi có lại

không phải lúc nào cũng là đối xứng hoàn

toàn. Tức là, thông thường sẽ xảy ra sự giúp

đỡ có đi có lại mang tính đối xứng bộ phận

hay chính là quan hệ giúp đỡ bất đối xứng.

Tuy nhiên, tùy thuộc đối tượng cho và nhận

giúp đỡ cũng như loại hình, hoàn cảnh giúp

đỡ mà tính chất có đi có lại lại nghiêng hơn

về đối xứng hay bất đối xứng. Đây là trường

Trong xã hội truyền thống, các

MLXH phổ biến là hội nông dân, hụi/họ, hội

đổi công việc đồng áng hay các qui ước và

lề thói như hương ước. MLXH trong xã hội

¹Uri trong tiếng Hàn nghĩa là “chúng ta, chúng tôi”.

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

28

hợp riêng của tính chất có đi có lại trong

quan hệ giúp đỡ.

đỡ bố mẹ nhiều hơn. Từ lập trường của bố

mẹ, 49,7% nhấn mạnh trách nhiệm của gia

đình với việc phụng dưỡng người già và

thường lựa chọn quan hệ giúp đỡ bất đối

xứng theo hướng nhận từ con nhiều hơn cho

con. Trong khi đó chỉ có 19,8% lại nhấn

mạnh tính hỗ trợ có đi có lại lẫn nhau (Park,

2003, tr. 76-82).

Về đối tượng cho và nhận giúp đỡ,

càng là các quan hệ phi huyết thống càng có

xu hướng giúp đỡ nhau một cách đối xứng.

Kết quả khảo sát 1007 nam, nữ từ 19 tuổi trở

lên trên toàn quốc về các hành động tương

trợ lẫn nhau của Han và Kang (2014) cho

biết người Hàn thường đầu tư chi phí nhiều

nhất vào việc duy trì mạng lưới quan hệ

mang tên “Kye”, có nghĩ là “hụi/họ” trong

tiếng Việt. Hội này thường cung cấp cho

nhau các giúp đỡ hai chiều về tài chính, cung

cấp thông tin... và thường trong các hoàn

cảnh như tang ma, cưới xin, sinh nhật, khai

trương... 68,12% và 78,25% người được hỏi

trả lời rằng từng cho và nhận giúp đỡ đối

xứng với các mối quan hệ ngoài gia đình, họ

hàng trong các dịp hiếu và hỉ. 39,42% từng

tham dự tiệc sinh nhật của nhau khi được

mời. Trên thực tế, các dịp lễ như tang ma,

cưới hỏi... thường là những hoàn cảnh giúp

đỡ mang tính chất nợ đồng lần. Do vậy, cho

và nhận giúp đỡ trong các trường hợp này

thường mang tính đối xứng cũng là điều dễ

hiểu. Hơn nữa, đặc trưng dân tộc tính của

người Hàn là trọng thể diện. Do vậy, người

Hàn thường có xu hướng càng là các mối

quan hệ phi huyết thống, nói dễ hiểu là mạng

lưới người ngoài thì càng không muốn mắc

nợ nhau trong nhiều loại hình giúp đỡ cũng

như nhiều hoàn cảnh giúp đỡ (Han & Kang,

2014, tr. 46-47).

Năm năm sau, Park (2008) vẫn tiếp

tục khẳng định tính bất đối xứng thường tồn

tại trong quan hệ giúp đỡ giữa cha mẹ và con

cái. Trong gia đình Hàn Quốc hiện đại, quan

hệ của con cái và bố mẹ ở tuổi xế chiều

thường được cho là quan hệ một chiều với

việc con cái chăm sóc bố mẹ già là chủ yếu.

Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu gần đây ở Hàn

Quốc cho thấy con cái đang coi việc phụng

dưỡng này như một gánh nặng. Như vậy,

ngoài việc phản ánh tính chất bất đối xứng

trong quan hệ cho - nhận giữa bố mẹ và con

cái khi bố mẹ về già theo xu hướng bố mẹ

nhận từ con nhiều hơn là con nhận từ bố mẹ,

nghiên cứu của Park Kyeong Suk còn cho

thấy rõ sự bất đối xứng trong cả ý thức

(intention) giữa một bên là mong muốn được

trông cậy vào con cái lúc về già với một bên

là cảm giác gánh nặng khi phải phụng dưỡng

cha mẹ già (Park, 2008, tr. 175-176). Trái

với Park (2008), một nghiên cứu gần hơn của

Kim (2012) lại phản ánh một xu thế mới của

gia đình Hàn Quốc hiện đại, đó là, các gia

đình hạt nhân gồm vợ chồng và con cái thích

lựa chọn sống gần bố mẹ đẻ, bố mẹ đằng vợ

hay bố mẹ đằng chồng để vừa thuận tiện

phụng dưỡng cha mẹ vừa có thể nhờ ông bà

chăm sóc con cái và trông nom nhà cửa một

cách miễn phí. Điều này cho thấy bố mẹ và

con cái trong gia đình Hàn Quốc hiện đại

đang cố gắng đi tìm sự cân bằng hay còn gọi

là đối xứng trong quan hệ "giúp đỡ - nhận

được giúp đỡ" (Kim, 2012, tr. 192).

Trái lại, các quan hệ giúp đỡ trong

gia đình thường mang tính bất đối xứng rõ

rệt hơn. Theo Park (2003), từ lập trường của

thế hệ con, chỉ có 18% người được hỏi vừa

sống cùng bố mẹ vừa đang duy trì mối quan

hệ hỗ trợ có đi có lại đối xứng. 19,7% vừa

sống cùng bố mẹ vừa coi trọng ý thức phụng

dưỡng và có xu hướng duy trì quan hệ hỗ trợ

bất đối xứng theo hướng con giúp đỡ bố mẹ

nhiều hơn. Đáng chú ý là 31,5% có ý thức

duy trì quan hệ hỗ trợ qua lại yếu. Càng là

các đối tượng nhiều tuổi, trưởng nam, sống

ở nông thôn càng có xu hướng duy trì quan

hệ hỗ trợ bất đối xứng theo hướng con giúp

Bên cạnh đó, tính có đi có lại cũng

biểu hiện khác nhau tùy thuộc loại hình giúp

đỡ. Người Việt thường có câu nói “tiền bạc

phân minh”, tức là liên quan đến tài chính

cần phải rõ ràng, minh bạch và tránh nợ nần

nhau. Do vậy, nếu không đủ khả năng trả nợ

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

29

những giúp đỡ nhận được về vật chất thì cá

nhân thường có xu hướng tìm đến gia đình

khi gặp khó khăn về kinh tế. Bởi gia đình là

nơi sẵn sàng chấp nhận các mối quan hệ cho

– nhận bất đối xứng. Theo Nguyễn (2005),

gia đình thường là nguồn giúp đỡ đầu tiên

trong hoạt động kinh doanh của người Hàn.

Đặc trưng này đã được rút ra từ kết quả

nghiên cứu thực nghiệm về "Sự giao thoa

giữa vốn xã hội với các giao dịch kinh tế

trong gia đình: So sánh gia đình Việt Nam và

gia đình Hàn Quốc". Kết quả nghiên cứu cho

thấy gia đình người Hàn luôn là nguồn hỗ trợ

đắc lực nhất trong việc cho cá nhân vay vốn

khởi nghiệp, vay vốn luân chuyển, vận hành

kinh doanh, thực hiện những giao dịch đối

ngoại, v.v...

lệ nhận đồ dùng sinh hoạt từ bố mẹ chồng là

10,8% và từ bố mẹ vợ là 13,9%). Về cung

cấp dịch vụ, tính chất cho – nhận giúp đỡ vẫn

là bất đối xứng theo chiều con cái giúp bố

mẹ nhiều hơn là bố mẹ giúp con cái. Cung

cấp các dịch vụ ở đây được hiểu là con cái

cung cấp cho bố mẹ các dịch vụ chăm sóc

sức khỏe khi ốm đau hay các dịch vụ liên

quan đến việc nhà... Trái lại, bố mẹ cung cấp

cho con cái các loại hình dịch vụ như trông

con, giúp việc nhà... Kết quả khảo sát cho

thấy, dịch vụ liên quan đến việc nhà mà con

cái cung cấp cho cha mẹ hai bên theo tỷ lệ

lần lượt là: bố chồng 39,2%, mẹ chồng

44,3%, bố vợ 31,9%, mẹ vợ 37,9%. Tỷ lệ

con cái chăm sóc bố mẹ lúc ốm đau lần lượt

với bố chồng là 11,6%, mẹ chồng là 14,6%,

bố vợ là 8,3%, mẹ vợ là 14%. Trong khi đó,

tỷ lệ bố mẹ có thể giúp đỡ trở lại con cái

thường thấp hơn. Cụ thể, tỷ lệ bố mẹ trông

cháu giúp con lần lượt với bố chồng là 8,7%,

mẹ chồng là 11,9%, bố vợ là 10,6%, mẹ vợ

là 17,6%. Tỷ lệ bố mẹ giúp con cái việc nhà

nói chung lần lượt là bố chồng 2,4%, mẹ

chồng 8,8%, bố vợ 4,6%, mẹ vợ 15,5%

(Kim, 2014, tr. 26-27).

Hay như khi cần cung cấp thông tin

việc làm, đúng như Grannovetter đã nhấn

mạnh sức mạnh của các liên kết yếu, phần

lớn người Hàn (36,59%) thường tìm đến sự

giúp đỡ từ mạng lưới quen biết lỏng lẻo hơn

gia đình (Kim, 2003, tr. 220). Lý do là vì

mạng lưới này thường chứa đựng các thông

tin đa dạng hơn do tính đồng dạng trong

mạng lưới yếu.

Như vậy, khác với phương Tây đề

cao chủ nghĩa cá nhân và tính sòng phẳng

trong các mối quan hệ xã hội, người Hàn

Quốc chịu ảnh hưởng sâu đậm của chủ nghĩa

tập thể và tính có đi có lại linh hoạt, mềm

dẻo. Tức là, tính có đi có lại trong quan hệ

giúp đỡ của người Hàn Quốc có thể đối xứng

hoặc bất đối xứng tùy thuộc đối tượng cho –

nhận giúp đỡ, loại hình giúp đỡ và hoàn cảnh

giúp đỡ. Xu hướng đối xứng thường xuất

hiện trong mạng lưới quan hệ ngoài gia đình

và ngược lại, càng là quan hệ thân thiết như

gia đình càng có xu hướng cho – nhận bất

đối xứng.

Đồng quan điểm với các nghiên cứu

nêu trên, Kim (2014) cũng chỉ ra rằng

khuynh hướng chung của xã hội Hàn Quốc

là sự chuyển dịch tài chính theo hướng con

cái cung cấp cho bố mẹ là chính. Hỗ trợ tài

chính cho bố mẹ thường bao gồm các khoản

như chi phí giải trí, thực phẩm sức khỏe, đồ

dùng sinh hoạt, sản phẩm điện tử, đưa đi ăn

ngoài, lương thực thực phẩm... Trong đó,

loại hình giúp đỡ đưa đi ăn ngoài hoặc biếu

đồ ăn của con cái cho bố mẹ chiếm tỷ lệ

nhiều nhất với bố mẹ chồng là 85,7%, bố mẹ

vợ là 84,4%. Tiếp đến là loại hình giúp đỡ

biếu đồ dùng sinh hoạt cho bố mẹ chồng là

36,9%, bố mẹ vợ là 36,2%, biếu thực phẩm

chức năng cho bố mẹ chồng là 37,1%, bố mẹ

vợ là 34, 4%. Trái lại, hỗ trợ của bố mẹ cho

con cái nói chung là thấp, nhiều nhất là hỗ

trợ kiểu đi ăn ngoài và cho đồ ăn. Tỷ lệ người

trả lời nhận giúp đỡ loại hình này từ bố mẹ

chồng là 56,4%, từ bố mẹ vợ là 59,7%). Tỷ

4. Kết luận

Nghiên cứu đã trả lời đầy đủ các câu

hỏi đặt ra. Thứ nhất, mặc dù chỉ số MLXH

của Hàn Quốc thuộc loại thấp so với các

nước thành viên trong khối OECD nhưng

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

30

trong khoảng 10 năm trở lại đây, qui mô

MLXH của người Hàn nói chung đang lớn

Tài liệu tham khảo

Becker, H. P. (1956). Man in Reciprocity. Publisher

dần. Thứ hai, người Hàn đang hình thành

nhiều loại hình mạng lưới xã hội đa dạng

nhưng có thể phân thành hai loại chính là

MLXH trong gia đình, họ hàng và MLXH

ngoài gia đình, họ hàng. Trong các nhóm

quan hệ thuộc loại hình 1 thường bao gồm

các liên kết yếu do thời gian hình thành và

duy trì các quan hệ không dài, tính đồng nhất

trong mạng lưới (ví dụ người quen biết).

Loại hình 2 được gọi là mạng liên kết mạnh

do có tính cố kết lâu dài và tính đồng nhất

cao. Mỗi loại hình mạng lưới lại cung cấp

các loại giúp đỡ khác nhau khi cá nhân cần

đến. Theo đó, mạng lưới trong gia đình, họ

hàng thường cung cấp các giúp đỡ thiên về

tiền bạc, việc nhà... Ngược lại, mạng lưới

ngoài gia đình, họ hàng thường cung cấp các

giúp đỡ thiên về chia sẻ tình cảm, cung cấp

thông tin, v.v... Thứ ba, về đặc điểm chức

năng của mạng lưới, người Hàn thường có

xu hướng hình thành và duy trì các MLXH

có tính đồng dạng cao như cùng huyết thống,

cùng học, cùng quê, cùng địa bàn sinh sống,

v.v... Trong đó, mạng lưới được coi trọng

nhất trong các trường hợp cần huy động sự

giúp đỡ vẫn là gia đình. Tiếp đến là các quan

hệ đồng học. Đặc trưng nổi bật thứ hai trong

MLXH của người Hàn là tính chất có đi có

lại linh hoạt, mềm dẻo. Theo đó, các quan hệ

cho – nhận giúp đỡ trong phạm vi gia đình

thường có đi có lại một cách bất đối xứng

hơn các quan hệ ở phạm vi ngoài gia đình.

Bên cạnh đó, giúp đỡ về vật chất và giúp đỡ

trong hoàn cảnh cưới xin, tang ma... thường có

xu hướng đối xứng theo kiểu ‘trả nợ đồng lần’.

Prager.

Burt, R. S. (1992). Structural holes: The social structure

of competition. Harvard University Press.

Cao, T. H. B. (2016). Tính đối xứng và bất đối xứng

của quan hệ giúp đỡ trong vốn xã hội của

người Việt Nam [Luận án Tiến sĩ, Trường

Đại học KHXH & NV, ĐHQGHN].

http://repository.vnu.edu.vn/handle/VNU_1

23/10694

Cao, T. H. B. (2017). Một vài so sánh về đặc điểm

vốn xã hội của người Việt Nam và người

Hàn Quốc. Tạp chí Nghiên cứu Đông Bꢀc Á,

(2), 63-74.

Department of Online News. (2019). 50tae i sang

hangukgin, eoryeoul ttae tooajul ‘sahoejeok

kwankyemang’ OECD choehauy. Seoul

News. Retrieved October 2, 2019,

https://www.seoul.co.kr/news/newsView.p

hp?id=20191002500036&wlog_tag3=naver

George, H. (1958). Social behavior as exchange.

American Journa l o f Sociology , 63(6), 597-606.

Granovetter, M. S. (1973). The strength of weak ties.

The American Journal of Sociology, 78(6),

1360-1380.

Gu, H. R. (2005, May 19). Hangukgine sahoejeok

jiwonman [Conference session]. 2005

hangukjonghapsahoejosa

Sungkyungkwan

seobeiriseochisentheo.

(KGSS),

taehakgyo

Han, C., & Park, C. U. (2000). Sahoejeok

yeongyeolmang jaryoe bunseok. In 2000

Proceedings of the Autumn Conference:

Korean Statistical Society (pp. 201-205).

Han, D. U., & Kang, J. H. (2014). Hangukgine

sanghobujohengdong.

Pchulphansa.

Areumtaunjaedan

Hoàng, B. T. (2016). Xây dựng nông thôn mới ở Hàn

Quốc và Việt Nam. Tạp chí Khoa học xã hội

Việt Nam, (7), 3-11.

Kim, C. S. (2012). Kim chi và IT (Nghiêm Thị Bích

Diệp & Vũ Ngọc Anh dịch). Nxb Hội Nhà

văn.

Tóm lại, các yếu tố cấu thành MLXH

của người HQ giống như mô hình một kim

tự tháp, trong đó, nền tảng (đáy kim tự tháp)

là chữ ‘yeon – liên kết đồng dạng’, đích đến

cuối cùng (đỉnh kim tự tháp) là giúp đỡ có đi

có lại, còn các mặt kim tự tháp chính là các

yếu tố cấu thành gồm 4 yếu tố chính: tình

nghĩa, sự giúp đỡ, niềm tin, tình yêu (Oh,

1999, tr. 788).

Kim, S. H. (2003). Chuyopjae sahoe yeongyeolmang

hwalyonge daehan yeonghyang yoin

yeongu. Journal of Nodongkyeongjehakhoe,

3(26), 209-230.

Kim, S. K. (2014). Gihonjanyoe pidonggopumooae

jopchok mit sanghojiwon. Journal of

bogonbokjiphorum, 211, 23-31.

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

31

Lee, J. H., & Han, K. H. (2012). Yebinoine

https://doi.org/10.33100/tckhxhnv5.6.Nguy

enThiThuHuong

chingukwankyemang

thukseongi

hengbokgame michineun yeonghyang:

Seongbyeol chaireul jungsimeuro. Journal

of bogonsahoeyeongu, 32(2), 170-205.

Nông, B. N. (2009). Nghiên cứu mạng lưới xã hội

Những đóng góp của nhân học và xã hội học.

Tạp chí Nghiên cứu con người, (2), 58-65.

Lee, J. Y. (2000). Social Networks of Korean. Korea

Journal, 1(40), 326-352.

Oh, K. S. (1999). Hangukgini injihaneun sahoejeok

jijie

guseongyoso.

Journal

of

Lê, M. T. (2006). Tổng quan phương pháp phân tích

mạng lưới xã hội trong nghiên cứu xã hội.

Tạp chí Khoa học Xã hội, (9), 66-77.

daehanganhohakhoeji, 4(29), 780-789.

Park, K. S. (2003). Setaekwankyee tayangseongkwa

gujo. Journal of hanguksahoehak, 2(37), 61-

94.

Lim, C. W. (2019). (Gukjeonggihoek 2050) 18 –

hyumonkheomonseu yukseongkwa OECD

gongdongchejisu 10uy jeollak. Newstomato.

Park, K. S. (2008). Hanguk gajoke byeonhwa. In M.

K. Park (Eds.), Hyundae hanguke sahoe (pp.

95-102). Seoul taehakkyo chulphansa.

Retrieved

April

8,

2019,

http://www.newstomato.com/ReadNews.as

px?no=886977

Phạm, T. O. (2011). Phong trào làng mới Seamaul ở

Hàn Quốc: Quá trình phát triển và thành tựu.

Tạp chí Xã hội học, (4), 104-110.

Lim, J. O. (2017). Dosinongop hwaldonge ttareun

chuyyakkyecheune sahoejeok kwankyemang

Shim, S. J. (2016). Hanguksahoeeseo jukwanjeok

uelbinge yeonghyangeul michineun yoin

bunseok. Journal of thongkyeyeongu, 3(21),

25-47.

hyeongseonge

kwanhan

yeongu

[Unpublished doctoral dissertation]. Seoul

University.

Marcel, M. (1925). Luận vꢁ biꢉu tꢇng: Hꢌnh thức và

lꢈ do của sꢅ trao đꢃi trong cꢂc xꢍ hội cꢃ sơ

(T. Nguyễn, Dịch giả). Nxb Tri thức.

Statistics Korea. (2019). 2019 sahoejosa gyeolkwa.

Thongkyecheong chulphansa.

Statistics Korea. (2019). 2019 cheongsonyeon

thongkye. Thongkyecheong chulphansa.

Ngô, V. L. (2012). Đa văn hóa ở Hàn Quốc và những

vấn đề đặt ra. Tạp chí Hàn Quốc, (2), 17-24.

Tống, T. L. (2017). Già hóa dân số ở Hàn Quốc. Tạp

chí Nghiên cứu Đông Bꢀc Á, (12), 40-50.

Nguyễn, Q. T. (2005). Sự giao thoa giữa vốn xã hội

với các giao dịch kinh tế trong gia đình: So

sánh gia đình Việt Nam và gia đình Hàn

Quốc. Tạp chí Xã hội học, (2), 108-121.

Trần, H. T. (2018). Tìm hiểu mô hình phát triển nông

thôn trong phong trào làng mới của Hàn

Quốc dựa trên học thuyết về local network

governace. Tạp chí Nghiên cứu Nưꢆc ngoài,

34(6), 145-152. https://doi.org/10.25073/2525-

2445/vnufs.4330

Nguyễn, Q. T., & Cao, T. H. B. (2012). Quan hệ xã

hội và vốn xã hội: Nghiên cứu so sánh Việt

Nam và Hàn Quốc. Tạp chí Xã hội học, (3),

35-45.

Trần, T. M. N. (2017). Những nỗ lực để gia đình đa

văn hóa Hàn – Việt không rơi vào bi kịch

hôn nhân. Tạp chí Nghiên cứu Đông Bꢀc Á,

(11), 55-65.

Nguyễn, T. T. (2012). Ảnh hưởng của quan hệ xã hội

đối với chính trị Hàn Quốc: Quan hệ đồng

hương và hình thái bầu cử cục bộ địa

phương. Tạp chí Nghiên cứu Đông Bꢀc Á,

(12), 30-40.

Trần, T. N. (2011). Về chế độ bảo hiểm chăm sóc lâu

dài ở Hàn Quốc. Tạp chí Nghiên cứu Đông

Bꢀc Á, (6), 30-40.

Nguyễn, T. T. (2014). Tꢃng thư mục nghiên cứu Hàn

Quốc tại Việt Nam. Nxb Giáo dục Việt Nam.

Trần, T. N. (2014). Gia đꢌnh đa văn hóa Hàn Quốc.

Nguyễn, T. T. H. (2018). Ý nghĩa xã hội của hoạt

động câu lạc bộ của phụ nữ Hàn Quốc. Tạp

chí Hàn Quốc, (4), 66-79.

Nxb ĐHQGHN.

Trần, T. N. (2015). Tình hình nghiên cứu xã hội Hàn

Quốc tại Việt Nam. Trong T. T. Nguyễn

(Chủ biên), Nghiên cứu Hàn Quốc tại Việt

Nam: Thành quꢋ và phương hưꢆng (tr. 105-

122). Nxb Khoa học xã hội.

Nguyễn, T. T. H. (2019). Già hóa dân số và người cao

tuổi ở Hàn Quốc hiện nay. Tạp chí Khoa học

Xã hội và Nhân văn, 5(6), 750-762.

NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI, TẬP 37, SỐ 2 (2021)

32

CHARACTERISTICS OFKOREAN SOCIALNETWORKS

Cao Thi Hai Bac

Faculty of Korean Language and Culture, VNU University of Languages & International Studies,

Pham Van Dong, Cau Giay, Ha Noi, Vietnam

Abstract: Using the method of synthesis and analysis of available large-scale survey references,

this paper points out special features in the social networks of the Korean including three structural

characteristics: network size, frequency of contact, and network types; and two functional

characteristics: homogeneity and reciprocity (the particular case is the symmetry and the asymmetry).

The main results are summarized as follows. In terms of network structure, (1) despite being at a lower

level than that of other countries of OECD, in the past 10 years, the social network size of the Korean

has been growing, (2) two main types of social networks in Korean society are the network inside the

family, relatives, and the network outside the family, relatives. Accordingly, the former usually provides

help such as moneyand shared housework. In contrast, the latter often provides assistance by sharing

emotional feelings, information, etc. With regard to network function, the Korean tend to form and

maintain highly homogeneous social networks. In particular, the network of family and the one of school

friends are more important when a person needs help. In addition, the relation of giving and receiving help

of the network inside the family is often more asymmetrical than that of the network outside the family.

Keywords: social network, structural characteristics, functional characteristics