Giáo án Quản lý chất thải rắn đô thị - Chương 1: Tổng quan về hệ thống quản lý chất thải rắn đô thị

qu¶n lý chÊt th¶i r¾n ®« thÞ

I. §èi t-îng - môc ®Ých - yªu cÇu cña m«n häc

1. §èi t-îng

Gi¶ng d¹y cho sinh viªn dµi h¹n hoÆc t¹i chøc, chuyªn tu thuéc

chuyªn ngµnh cÊp tho¸t n-íc - m«i tr-êng n-íc.

2. Môc ®Ých

1) Cung cÊp c¸c kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ c¸c biÖn ph¸p thu gom, tËp

trung, vËn chuyÓn vµ xö lý, thu håi vµ chÕ t¸i chÕ chÊt th¶i r¾n ®«

thÞ ;

2) C¬ së vµ ph-¬ng ph¸p luËn ®Ó vËn dông vµo thiÕt kÕ, thi c«ng, l¾p

®Æt, vËn hµnh vµ qu¶n lý c¸c c«ng tr×nh, thiÕt bÞ thu gom, tËp

trung, vËn chuyÓn xö lý chÊt th¶i r¾n;

3) TËp luyÖn cho sinh viªn bíc ®Çu lµm quen víi c«ng viÖc nghiªn

cøu c¸c vÊn ®Ò liªn quan ®Õn qu¶n lý chÊt th¶i r¾n ®« thÞ

3. Yªu cÇu

1) Sinh viªn ph¶i ®-îc häc qua c¸c m«n häc : c¬ së vi sinh vËt c¸c

qu¸ tr×nh xö lý m«i tr-êng, c¬ së hãa häc m«i tr-êng, nhiÖt kü

thuËt, xö lý n-íc th¶i (ngoµi c¸c m«n kü thuËt c¬ së vÒ x©y dùng

vµ chuyªn ngµnh).

2) Sinh viªn ph¶i biÕt ®-îc sau khi häc :

- BiÕt c¸ch thu thËp sè liÖu phôc vô c«ng viÖc thiÕt kÕ hÖ

thèng thu gom, vËn chuyÓn, thu håi, t¸i chÕ , xö lý vµ tiªu

huû chÊt th¶i r¾n ;

- Cã kh¶ n¨ng tÝnh to¸n, thiÕt kÕ hÖ thèng thu gom, vËn

chuyÓn, xö lý vµ tiªu huû chÊt th¶i r¾n ®« thÞ;

- TÝnh to¸n kinh tÕ, lùa chän ph¬ng ¸n phï hîp víi thùc tÕ

cña ®« thÞ.

II. Néi dung cña m«n häc

Gåm 8 ch-¬ng chÝnh:

Ch-¬ng 1: Tæng quan vÒ hÖ thèng qu¶n lý chÊt th¶i r¾n ( CTR )

®« thÞ;

Ch-¬ng 2. Nguån gèc ph¸t sinh, thµnh phÇn vµ tÝnh chÊt cña

chÊt th¶i r¾n ®« thÞ;

Ch-¬ng 3. Thu gom vµ vËn chuyÓn chÊt th¶i r¾n ®« thÞ;

Ch-¬ng 4. Thu håi vµ t¸i chÕ chÊt th¶i r¾n ®« thÞ

Ch-¬ng 5. C«ng nghÖ xö lý CTR ®« thÞ;

Ch-¬ng 6 . Ch«n lÊp vµ tiªu huû chÊt th¶i r¾n ®« thÞ

Ch-¬ng 7. Khung chiÕn lîc vµ c¸c luËt ®Þnh liªn quan tíi

c«ng t¸c qu¶n lý chÊt th¶i r¾n ®« thÞ;

Ch-¬ng 8. Qu¶n lý chÊt th¶i nguy h¹i

ch-¬ng 1

tæng quan vÒ hÖ thèng qu¶n lý chÊt th¶i r¾n ®« thÞ

1.1. C¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n

 ChÊt th¶i ( Theo LuËt BVMT) : VËt chÊt ®-îc lo¹i ra trong sinh ho¹t,

tõ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, hoÆc tõ c¸c ho¹t ®éng kh¸c. ChÊt th¶i cã thÓ ë

d¹ng r¾n, d¹ng láng hoÆc ë d¹ng kh¸c;

 ChÊt th¶i r¾n ( Theo TCVN 6705-2000): ChÊt th¶i cã d¹ng r¾n hoÆc

d¹ng sÖt cã ®é Èm < 80 %;

 ChÊt th¶i r¾n ®« thÞ: ChÊt th¶i r¾n ph¸t sinh trong khu vùc ®« thÞ mµ

®« thÞ ph¶i cã tr¸ch nhiÖm ph¶i thu gom vËn chuyÓn, xö lý vµ tiªu huû;

 Thu gom chÊt th¶i r¾n ®« thÞ: Lµ c¸c ho¹t ®éng thu gom chÊt th¶i

r¾n ph¸t sinh trong khu vùc ®« thÞ;

 VËn chuyÓn chÊt th¶i r¾n ®« thÞ: Lµ c¸c ho¹t ®éng vËn chuyÓn chÊt

th¶i r¾n tõ n¬i thu gom, tr¹m trung chuyÓn ®Õn n¬i xö lý, t¸i chÕ, hoÆc

b·i ch«n lÊp;

 T¸i chÕ chÊt th¶i r¾n: Lµ c¸c ho¹t ®éng thu håi c¸c thµnh phÇn cã thÓ

sö dông ®Ó chÕ biÕn thµnh c¸c s¶n phÈm míi;

 Xö lý chÊt th¶i r¾n: Lµ c¸c ho¹t ®éng nh»m lo¹i bá c¸c thµnh kh«ng

mong muèn cã trong chÊt th¶i r¾n hoÆc tËn thu nh÷ng thµnh phÇn cã

lîi sinh ra tõ qu¸ tr×nh chuyÓn ho¸ chÊt th¶i theo c¸c ph-¬ng thøc kh¸c

nhau.

 Ch«n lÊp vµ tiªu huû chÊt th¶i: Lµ ph-¬ng thøc cuèi cïng trong hÖ

thèng CTR ®« thÞ th«ng qua c¸c ho¹t ®éng ch«n vïi CTR t¹i c¸c khu

vùc ®-îc ®« thÞ qui ho¹ch;

 Qu¶n lý chÊt th¶i r¾n ®« thÞ: Lµ c¸c ho¹t ®éng kiÓm so¸t chÊt th¶i r¾n

®« thÞ tõ lóc ph¸t sinh cho tíi lóc tiªu huû theo mét ph-¬ng thøc hîp vÖ

sinh (¶nh h-ëng tíi m«i tr-êng lµ tèi thiÓu );

 Qu¶n lý m«i tr-êng ®« thÞ: Sù t¸c ®éng liªn tôc, cã hÖ thèng vµ môc

®Ých cña chñ thÓ ( con ng-êi) tíi m«i tr-êng ®« thÞ nh»m duy tr×,kh«i

phôc vµ c¶i thiÖn tèt h¬n m«i tr-êng sèng cña céng ®ång theo nh÷ng

kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh.

Qu¶n lý m«i tr-êng cã c¸c ®Æc thï sau :

- Qu¶n lý m«i tr-êng lµ ho¹t ®éng mang tÝnh tr¸ch nhiÖm cã ý thøc

cña con ng-êi;

- C¸c ho¹t ®éng qu¶n lý m«i tr-êng mang tÝnh liªn tôc theo thêi gian

vµ theo kh«ng gian;

- C¸c ho¹t ®éng qu¶n lý m«i tr-êng lµ tr¸ch nhiÖm cña mäi ng-êi theo

nh÷ng mèi quan hÖ rµng buéc lÉn nhau (cã tæ chøc);

2

- C¸c ho¹t ®éng qu¶n lý m«i tr-êng ph¶i nh»m ®¹t ®-îc nh÷ng môc

®Ých c¬ b¶n lµ b¶o vÖ m«i tr-êng vµ ph¸t triÓn bÒn v÷ng.

1.2. hÖ thèng qu¶n lý chÊt th¶i r¾n ®« thÞ

Qu¶n lý chÊt th¶i r¾n lµ vÊn ®Ò then chèt cña viÖc ®¶m b¶o m«i tr-êng

sèng cña con ng-êi mµ c¸c ®« thÞ ph¶i cã kÕ ho¹ch tæng thÓ qu¶n lý chÊt

th¶i r¾n thÝch hîp míi cã thÓ xö lý kÞp thêi vµ cã hiÖu qu¶.. Mét c¸ch tæng

qu¸t, nh÷ng thµnh phÇn chøc n¨ng cña mét hÖ thèng qu¶n lý chÊt th¶i r¾n

®-îc minh ho¹ ë H×nh 1.1.

Nguån ph¸t sinh chÊt th¶i

Gom nhÆt , t¸ch vµ l-u

gi÷ t¹i nguån

Thu gom

Trung chuyÓn

vµ vËn chuyÓn

T¸ch, xö lý

vµ t¸i chÕ

Ch«n lÊp/

Tiªu huû cuèi cïng

H×nh 1.1. Nh÷ng thµnh phÇn chøc n¨ng cña mét hÖ thèng qu¶n lý

chÊt th¶i r¾n

3

Nguån ph¸t sinh chÊt th¶i: X¸c ®Þnh ®-îc c¸c ho¹t ®éng ph¸t sinh chÊt

th¶i , ®Þa ®iÓm, l-îng, thµnh phÇn chÊt th¶i ph¸t sinh. Nh×n chung khã kiÓm

so¸t ®-îc sù ph¸t sinh chÊt th¶i tuy nhiªn ¸p dông c¸c biÖn ph¸p gi¶m thiÓu

chÊt th¶i t¹i nguån cã thÓ gi¶m ®-îc l-îng chÊt th¶i ph¸t sinh ( H×nh 1.2).

C¸c ho¹t ®éng x· héi

cña con ng-êi

C¸c qu¸ t

r×nh s¶n x

uÊt

C¸c qu¸ tr×

nh phi s¶n

xuÊt

Ho¹t ®éng sèng

vµ t¸i s¶n sinh co

n ng-êi

C¸c

ho¹t ®éng q

u¶n lý

C¸c

ho¹t ®éng giao tiÕp

vµ ®èi ngo¹i

CHÊT TH¶I

D¹ng láng

D¹ng khÝ

D¹ng r¾n

Bïn

ga cèng l

áng

H¬i /khÝ

®éc h¹i

ChÊt th¶i

Sinh ho¹t

ChÊt th¶i

c«ng ngh

iÖp

C¸c

lo¹i kh¸c

dÇu mì

H×nh 1.2. C¸c nguån ph¸t sinh chÊt th¶i vµ ph©n lo¹i.

Ph©n lo¹i, l-u gi÷, xö lý chÊt th¶i t¹i nguån ph¸t sinh: Ph©n lo¹i chÊt th¶i

t¹i nguån ®Ó t¸ch riªng nh÷ng chÊt th¶i cã thÓ t¸i sö dông, t¸i chÕ vµ ph©n

lo¹i chÊt th¶i nguy hiÓm. L-u gi÷ chÊt th¶i t¹i nguån liªn quan tíi c¸c thïng

®ùng r¸c ë n¬i ph¸t sinh r¸c. Xö lý chÊt th¶i t¹i nguån lµ c¸c qu¸ tr×nh nÐn,

Ðp hoÆc lµm ph©n h÷u c¬ t¹i nguån.

Thu gom chÊt th¶i: Thu gom chÊt th¶i, c¸c vËt liÖu t¸i chÕ vµ vËn chuyÓn

chóng ®Õn c¸c c¬ së t¸i chÕ hoÆc xö lý ho¹c tíi tr¹m trung chuyÓn. Gi¸ thµnh

thu gom chÊt th¶i phô thuéc vµo sè conten¬ vµ tÇn suÊt thu gom, th-êng

chiÕm kho¶ng 50% chi phÝ qu¶n lý chÊt th¶i ®« thÞ.

4

Ph©n lo¹i, xö lý vµ chÕ biÕn chÊt th¶i r¾n:

- Ph©n lo¹i chÊt th¶i ë t¹i c¸c c¬ së t¸i chÕ, tr¹m trung chuyÓn, c¬ së

thiªu ®èt, ch«n lÊp chÊt th¶i.

- Xö lý chÊt th¶i: nghiÒn, sµng, ph©n lo¹i thñ c«ng, Ðp chÊt th¶i.

- ChÕ biÕn chÊt th¶i: §èt, lµm ph©n h÷u c¬...

VËn chuyÓn chÊt th¶i: tõ c¸c ®iÓm tËp trung ®Õn c¸c tr¹m trung chuyÓn,

c¸c c¬ së xö lý, chÕ biÕn hoÆc ch«n lÊp.

Ch«n lÊp, tiªu huû chÊt th¶i t¹i b·i ch«n lÊp hîp vÖ sinh: Ch«n lÊp c¸c

chÊt th¶i kh«ng cßn gi¸ trÞ sö dông, c¸c chÊt th¶i sau c¸c qu¸ tr×nh t¸i chÕ,

lµm ph©n h÷u c¬ vµ tro cña lß ®èt...

Khi ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña hÖ thèng qu¶n lý chÊt th¶i r¾n ®«

thÞ, cÇn xem xÐt nh÷ng mÆt ®-îc vµ ch-a ®-îc cña hÖ thèng. Cã thÓ ®¸nh

gi¸ theo ph-¬ng thøc tr¾c nghiÖm, tr¶ lêi c¸c c©u hái nh- thÝ dô sau:

Nh÷ng tån t¹i trong tæ chøc c¸c dÞch vô

qu¶n lý chÊt th¶i r¾n ®« thÞ

- N¨ng suÊt lao ®éng th-êng lµ thÊp, nh©n viªn kh«ng ®-îc ®µo t¹o;

- ViÖc b¶o tr× th-êng mang tÝnh ®èi phã (vÝ dô: söa ch÷a xe cé sau khi

xe ®· bÞ háng) thay v× ph¶i dù phßng b»ng viÖc b¶o tr× ®Þnh kú th-êng

xuyªn t¹i c¸c x-ëng ®-îc trang bÞ tèt. ThiÕu ®µo t¹o c¸n bé b¶o tr×,

do thiÕu kinh phÝ ®Ó söa ch÷a xe vµ thiÕu phô tïng thay thÕ.

- Ch-a cã sù phèi hîp ®ång bé gi÷a c¸c chÝnh quyÒn thµnh phè ë

nh÷ng vïng ®« thÞ hoÆc thµnh phè lín h¬n vµ gi÷a chÝnh quyÒn thµnh

phè vµ quËn huyÖn.

- Kh«ng cã hå s¬ sæ s¸ch ghi chÐp cÇn thiÕt cho viÖc c¶i thiÖn dÞch vô

hoÆc nÕu cã th× còng rÊt s¬ sµi ;

- HÖ thèng h¹ch to¸n vÒ qu¶n lý chÊt th¶i r¾n thµnh phè th-êng nghÌo

nµn hoÆc kh«ng tån t¹i, do ®ã kh«ng thÓ gi¸m s¸t ®-îc tÊt c¶ c¸c chi

phÝ phôc vô.

- Nguån lùc tµi chÝnh kh«ng tháa ®¸ng: hÇu hÕt c¸c thµnh phè ®Òu gÆp

khã kh¨n trong viÖc ®¸p øng nguån thu cña hä tõ nguån thu thuÕ.

ë ®©u cã thu phÝ vÒ chÊt th¶i r¾n thµnh phè cña ng-êi sö dông trùc

tiÕp, th× nguån thu kh«ng ®ñ ®Ó trang tr¶i chi phÝ.

5

ChÊt th¶i r¾n cã ph¶i lµ mét vÊn ®Ò

trong thµnh phè cña b¹n ?

Thu gom chÊt th¶i vµ quÐt ®-êng phè

- DÞch vô thu gom chÊt th¶i ®ang cè g¾ng ®Ó gi÷ cho thµnh phè

®-îc s¹ch ?.

- Kh«ng ph¶i tÊt c¶ thµnh phè ®Òu cã dÞch vô thu gom chÊt th¶i ?.

- ChÊt th¶i ø ®äng trong ®-êng phè, xung quanh c¸c khu ®Þnh c-

vµ lµm t¾c cèng lµ mét mèi quan t©m vÒ søc khoÎ cña nh©n d©n

?.

- MÆc dï tr×nh ®é phôc vô thÊp, nh-ng chi phÝ vÉn cao vµ chiÕm

mét phÇn lín tæng ng©n s¸ch cña thµnh phè ?.

- Víi sù gia t¨ng d©n sè, thµnh phè më réng vµ møc sèng ®-îc

n©ng cao, th× khèi l-îng chÊt th¶i t¨ng nhanh h¬n kh¶ n¨ng xö lý

cña thµnh phè ?.

Xö lý vµ tiªu huû chÊt th¶i

- H×nh thøc tiªu hñy r¸c hiÖn nay ?.

- C¸c b·i ®æ r¸c hiÖn cã lµ mét mèi g©y quan t©m v× nh÷ng lý do

sau ®©y:

VÒ chÝnh trÞ

(vÝ dô: nh©n d©n phµn nµn)

VÒ m«i tr-êng (vÝ dô: « nhiÔm n-íc)

Y tÕ ( vÝ dô « nhiÔm kh«ng khÝ do ®èt, do ruåi, vËt gÆm

nhÊm) hoÆc kh«ng an toµn (vÝ dô: nguy c¬ lë ®Êt)

- ViÖc t×m kiÕm nh÷ng ®Þa ®iÓm míi cã khã kh¨n ?

(do thiÕu ®Êt trong thµnh phè ? Do sù ph¶n ®èi cña nh©n d©n ?.)

6

B¶ng 1.1.

Nh÷ng ®iÒu nªn vµ kh«ng nªn trong viÖc c¶i tiÕn qu¶n lý chÊt th¶i r¾n

trong thµnh phè cña b¹n

Nªn

Kh«ng nªn

C¸c vÊn ®Ò vÒ thÓ chÕ

Giao tr¸ch nhiÖm vÒ dÞch vô y tÕ

c«ng céng chñ chèt cho khu vùc t-

nh©n

§¶m b¶o r»ng thµnh phè gi÷ tr¸ch nhiÖm vÒ

viÖc Qu¶n lý chÊt th¶i r¾n thµnh phè

Quªn 3 ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt cho sù

tham gia thµnh c«ng cña khu vùc t-

T¸ch rêi nhiÖm vô cung cÊp dÞch vô khái viÖc

cung cÊp dÞch vô hµng ngµy

nh©n

lµ

c¹nh tranh, c«ng khai vµ cã tr¸ch nhi

Öm.

Coi sù tham gia cña khu vùc t- nh©n lµ mét

lùa chän ®Ó c¶i thiÖn hiÖu qu¶ kinh tÕ cña

viÖc cung cÊp dÞch vô

Ph©n c«ng tr¸ch nhiÖm thu gom chÊt th¶i cho

cÊp thÝch hîp thÊp nhÊt cña chÝnh quyÒn

thµnh phè

Ph©n chia tr¸ch nhiÖm vÒ thu gom

gi÷a c¸c ®¬n vÞ hµnh chÝnh rÊt nhá

trong mét vïng ®« thÞ

Tæ chøc thu gom chÊt th¶i ë quy m« võa (d©n

sè tèi thiÓu lµ 50 - 100.000 ng-êi) ®Ó ®¶m

b¶o hiÖu suÊt.

Ng¨n chÆn sù di chuyÓn cña chÊt

th¶i gi÷a c¸c ®Þa bµn trong cïng mét

®Þa bµn thµnh phè

Tæ chøc xö lý chÊt th¶i ë ph¹m vi ®« thÞ réng

h¬n.

TËp trung tr¸ch nhiÖm vÒ chÊt l-îng phôc vô

vµ chi phÝ h¹ch to¸n râ rµng trong c¬ cÊu

qu¶n lý

Ph©n chia tr¸ch nhiÖm gi÷a 2 hoÆc

nhiÒu c¬ quan (nh- vËy kh«ng ai

chÞu tr¸ch nhiÖm c¶)

Cung cÊp kü n¨ng, nguån lùc vµ x©y dùng

n¨ng lùc ®Ó ®¶m b¶o t¨ng c-êng mét c¸ch

l©u dµi c¸c c¬ quan qu¶n lý chÊt th¶i r¾n

thµnh phè

Cho r»ng sù tham gia cña khu vùc t-

nh©n cã nghÜa lµ b¹n kh«ng cßn cÇn

®Õn khu vùc Nhµ n-íc n÷a; mµ khu

vùc Nhµ n-íc l¹i ph¶i ®¶m b¶o r»ng

dÞch vô ®-îc cung cÊp ®óng quy

c¸ch.

Xem xÐt c¸ch thøc tèt nhÊt ®Ó thùc hiÖn viÖc

thu phÝ ®èi víi ng-êi sö dông nh»m trang tr¶i

th©m hôt vÒ nh÷ng nguån thu cÇn thiÕt ®Ó

®Çu t- cho viÖc c¶i thiÖn chÊt l-îng vµ ph¹m

vi phôc vô.

Thùc hiÖn viÖc thu phÝ cña ng-êi sö

dông mét c¸ch kh«ng ph©n biÖt trong

®ã kh«ng xem xÐt ®Õn nhu cÇu cung

cÊp mét dÞch vô qu¶n lý chÊt th¶i r¾n

cho ng-êi nghÌo thµnh phè.

7

B¶ng 1.1.

Nh÷ng ®iÒu nªn vµ kh«ng nªn trong viÖc c¶i tiÕn qu¶n lý chÊt th¶i r¾n

trong thµnh phè cña b¹n

Nªn

Kh«ng nªn

B¶o ®¶m c¸c xe thu gom phï hîp víi Mua xe cé c«ng nghÖ cao, kh«ng phï

nhu cÇu ®Þa ph-¬ng

hîp vµ ®¾t

Tèi ®a hãa c«ng suÊt xe cé

ChÊp nhËn t×nh tr¹ng lµ 30% sè xe kh«ng

ho¹t ®éng vµo bÊt kú thêi ®iÓm nµo

Xem xÐt viÖc thiÕt lËp c¸c tr¹m trung Bá qua c¸c ®e däa vÒ søc kháe c«ng

chuyÓn khi thêi gian mét chuyÕn ®i vµ vÒ céng ®èi víi toµn bé céng ®ång nÕu r¸c

mÊt h¬n mét giê

®-îc cho phÐp chÊt ®èng trong nh÷ng

khu vùc kh«ng ®-îc phôc vô.

¦u tiªn cho viÖc më réng viÖc cung cÊp

dÞch vô, ®Æc biÖt lµ cho nh÷ng khu vùc

thu nhËp thÊp vµ kh«ng chÝnh thøc

Thu hót c¸c tæ chøc céng ®ång (CBO)

vµo viÖc cung cÊp dÞch vô thu gom s¬

cÊp

T¸i chÕ, xö lý vµ thu dän chÊt th¶i

Mua c¸c hÖ thèng xö lý chÊt th¶i c«ng

nghÖ cao hoÆc tiªu tèn nhiÒu n¨ng l-îng,

®¾t tiÒn mµ kh«ng ®-îc nghiÖm chøng

më réng

Cã sù chó ý thÝch ®¸ng ®Õn viÖc ph¸t Cho r»ng s¶n phÈm ®-îc kh«i phôc cã

triÓn thÞ tr-êng bÒn v÷ng cho c¸c s¶n thÓ ®-îc tiªu thô mét c¸ch tù ®éng trªn

phÈm ®-îc kh«i phôc hoÆc s¶n xuÊt tõ thÞ tr-êng

chÊt th¶i r¾n

Bæ sung b·i ®æ r¸c b»ng c¸c c«ng tr×nh

Cho r»ng viÖc qu¶n lý nh÷ng ph-¬ng tiÖn

nhá ®Ó tr×nh diÔn viÖc t¸i chÕ vµ s¶n xuÊt

c«ng nghÖ thÊp lµ kh«ng quan träng.

ph©n tõ r¸c mét c¸ch phï hîp vµ bÒn

v÷ng cho khu vùc.

N©ng cÊp c¸c ®Þa ®iÓm hiÖn cã hoÆc ph¸t Ngay tõ ®Çu ®· kh¨ng kh¨ng theo tiªu

triÓn c¸c b·i ®æ r¸c míi, xem nh- lµ gi¶i chuÈn quèc tÕ; vµ l¹i kh«ng cã kÕt qu¶ vµ

ph¸p ng¾n h¹n cã hiÖu qu¶ kinh tÕ nhÊt

tiÕp tôc kÐo dµi t×nh tr¹ng hiÖn nay

8

1.3. C¬ së ph¸p lý liªn quan tíi kÕ ho¹ch qu¶n lý

chÊt th¶i r¾n ®« thÞ

1.3.1. C¸c mèi quan hÖ vÒ thÓ chÕ

C¸c c«ng cô ph¸p lý vµ kinh tÕ cã mèi quan hÖ víi c¸c c¬ quan chøc

n¨ng phô tr¸ch kiÓm so¸t « nhiÔm vµ qu¶n lý chÊt th¶i: Bé Y tÕ, Bé khoa häc

c«ng nghÖ vµ m«i tr-êng, Bé X©y dùng vµ c¸c c¬ quan chuyªn ngµnh cÊp

thµnh phè, tØnh . S¬ ®å mét hÖ thèng kiÓm so¸t ph¸p lý ®iÓn h×nh ®-îc thÓ

hiÖn ë H×nh 1.3.

Ph¸p luËt

Ph-¬ng tiÖn

C-ìng chÕ

DÞch vô trî gióp

HÖ thèng qu¶n lý chÊt th¶i

C¸c yÕu tè h¹t nh©n

1. §Þnh nghÜa

C¸c yÕu tè lùa chän

2. §¨ng ký

hé ph¸t th¶i

D. Uû th¸c gi¶m

chÊt th¶i

C¸c hé ph

¸t th¶i

3. Tr¸ch nhiÖm

ch¨m sãc

B. B¶o hiÓm,

uû th¸c

4. §¨ng ký ph-¬ng t

iÖn vËn t¶i

VËn chuyÓn

chÊt th¶i

A. HÖ thèng b¶

ng kª

5. KiÓm so¸t nghiÖp

vô vËn chuyÓn

6. KiÓm so¸t vËn c

huyÓn xuyªn biªn

giíi

C. C¸c kÕ ho¹c

h ñy th¸c

NhËp / XuÊt

chÊt th¶i

7. §¨ng ký ph-¬ng t

Ph-¬ng tiÖn qu¶n lý

chÊt th¶i

iÖn hiÖn hµnh

E. HÖ thèng

xö lý

8. CÊp phÐp c¸c ph-

¬ng tiÖn

H×nh 1.3. S¬ ®å mét hÖ thèng kiÓm so¸t ph¸p lý ®iÓn h×nh

9

1.3.2. Nhu cÇu t¨ng c-êng thÓ chÕ ë c¸c n-íc ®ang ph¸t triÓn

Trong phÇn lín c¸c n-íc ®ang ph¸t triÓn, c¸c c¬ quan ë mäi cÊp cña

chÝnh phñ, ch-a lËp ®-îc ra c¸c ch-¬ng tr×nh kiÓm so¸t « nhiÔm vµ qu¶n lý

chÊt th¶i h÷u hiÖu cã l-u ý tíi c¸c vÊn ®Ò riªng biÖt cña ®Êt n-íc; Sù thùc

hiÖn vµ c-ìng chÕ thi hµnh c¸c c«ng cô ph¸p lý vµ kinh tÕ bÞ h¹n chÕ bëi c¸c

lý do sau:

ThiÕu sù ñng hé vµ tham gia cña c«ng chóng;

C¸c tr¸ch nhiÖm thÓ chÕ kh«ng râ rµng chång chÐo vµ thiÕu phèi hîp,

thiÕu sù qu¶n lý tµi chÝnh h÷u hiÖu ®Ó thu c¸c lo¹i phÝ.

1.3.3. ChiÕn l-îc qu¶n lý chÊt th¶i r¾n ®« thÞ trªn thÕ giíi

HiÖn nay hµng n¨m c¸c thµnh phè trªn thÕ giíi th¶i ra kho¶ng 720 tØ

tÊn r¸c, trong ®ã 440 tØ tÊn lµ ë c¸c n-íc ph¸t triÓn.

C¸c n-íc c«ng nghiÖp s¶n sinh ra 90% tæng l-îng chÊt th¶i nguy hiÓm

cña toµn thÕ giíi.

C¸c n-íc ®ang ph¸t triÓn n-íc th¶i th-êng kh«ng qua xö lý, ®æ th¼ng

ra cèng r·nh cña thµnh phè råi ra s«ng ngßi, hå ao lµm « nhiÔm nguån

n-íc mÆt, r¸c th¶i th-êng kh«ng ®-îc thu gom hÕt ®æ bõa b·i lµm «

nhiÔm n-íc ngÇm, n-íc mÆt vµ kh«ng khÝ.

ChÝnh v× vËy c¸c n-íc ®Òu ph¶i ho¹ch ®Þnh vµ thùc hiÖn chÝnh s¸ch

qu¶n lý chÊt th¶i . Néi dung gåm 3 ®iÓm chÝnh:

1. Gi¶m thiÓu chÊt th¶i t¹i nguån: Ph¸t triÓn c«ng nghÖ s¹ch h¬n Ýt phÕ th¶i,

mang l¹i nhiÒu chÊt th¶i.

2. T¸i chÕ vµ xö lý chÊt th¶i: ViÖc t¸i chÕ chÊt th¶i giÊy, kim lo¹i, thuû tinh,

ë Hµn quèc, n¨m 1991 cã 54 triÖu tÊn chÊt th¶i r¾n trong ®ã 34 triÖu tÊn lµ

chÊt th¶i c«ng nghiÖp th× ch«n lÊp chiÕm 65%, thiªu ®èt 2%, t¸i chÕ 28%, c¸c

ph-¬ng ph¸p kh¸c 5% ( 54% chÊt th¶i c«ng nghiÖp vµ 7% chÊt th¶i sinh ho¹t

®-îc t¸i chÕ), kÕ ho¹ch cña Hµn quèc n¨m 2001 gi¶m 30% l-îng chÊt th¶i,

t¨ng tØ lÖ t¸i chÕ chÊt th¶i c«ng nghiÖp lªn 60%, t¸i chÕ chÊt th¶i sinh ho¹t lªn

40% trong ®ã :

- Thuû tinh sÏ ®-îc t¸i chÕ 57%

- GiÊy sÏ ®-îc t¸i chÕ

53%

- ChÊt dÎo sÏ ®-îc t¸i chÕ 40%

Ngoµi ra cßn ra nh÷ng chÝnh s¸ch vµ luËt ph¸p ®Ó t¨ng c-êng qu¶n lý

chÊt th¶i nh-:

o Ng-êi t¹o ra chÊt th¶i ph¶i chÞu phÝ tæn thu gom, vËn chuyÓn vµ

10

xö lý chÊt th¶i.

o Tµi trî cho c¸c nghiªn cøu c«ng nghÖ t¸i chÕ chÊt th¶i.

dïng s¶n phÈm t¸i chÕ, b¾t buéc c¸c c¬ quan chÝnh phñ ph¶i

dïng giÊy t¸i chÕ...

o §¸nh thuÕ vµo c¸c ®å dïng chØ dïng mét lÇn.

B¶ng 1.2. Gi¸ thµnh xö lý chÊt th¶i bëi c¸c c«ng nghÖ kh¸c nhau

Gi¸ thµnh xö lý

C¸c n-íc thu

nhËp thÊp

370 $

C¸c n-íc thu nh C¸c n-íc thu nh

Ëp trung b×nh

Ëp cao

Thu nhËp b×nh

qu©n

2400 $

22000 $

/ng-êi/n¨m

B·i r¸c hë

0,5-2 $/ tÊn

1-5 $/ tÊn

1-3

$/ tÊn

5-10 $/ tÊn

20-50 $/ tÊn

B·i ch«n lÊp hîp

VS

3-10 $/ tÊn

C¶i t¹o ®Êt

Thiªu ®èt

3-15 $/ tÊn

5-20 $/ tÊn

40-60 $/ tÊn

10-40 $/ tÊn

30-80 $/ tÊn

30-100 $/ tÊn

20-60 $/ tÊn

70-100 $/ tÊn

Ghi chó:

1.

2.

Sè liÖu GNP theo b¸o c¸o cña WB n¨m 1994

Delhi, Bandung), nÕu c¬ giíi ho¸ lµ 36 $/ tÊn ( Bangkok) n¨m1990.

Gi¸ thiªu ®èt chÊt th¶i kh«ng cã hÖ thèng kiÓm so¸t « nhiÔm.

3.

1.3.4. C¸c yªu cÇu chung trong qu¶n lý chÊt th¶i r¾n ë ViÖt Nam

cña c«ng t¸c chÊt th¶i nh-ng hiÖn ®ang cßn lµ mét khã kh¨n.

- Ph¶i b¶o ®¶m viÖc thu gom, xö lý cã hiÖu qu¶ theo nguån kinh phÝ

nhá nhÊt nh-ng l¹i thu ®-îc kÕt qu¶ cao nhÊt.

- B¶o ®¶m søc kháe cho ®éi ngò nh÷ng ng-êi lao ®éng trùc tiÕp tham

gia xö lý chÊt th¶i phï hîp víi kh¶ n¨ng kinh phÝ cña thµnh phè vµ

Nhµ n-íc.

- ¸p dông c¸c c«ng nghÖ vµ kü thuËt, c¸c trang thiÕt bÞ xö lý chÊt th¶i

cña c¸c n-íc phï hîp víi ®iÒu kiÖn VN, ®µo t¹o ®éi ngò c¸n bé

qu¶n lý vµ lao ®éng cã ®Çy ®ñ kiÕn thøc, kinh nghiÖm vµ lßng yªu

nghÒ, cã tr¸ch nhiÖm víi vÊn ®Ò m«i tr-êng cña ®Êt n-íc.

11

- Phï hîp víi c¬ chÕ qu¶n lý chung cña Nhµ n-íc theo h-íng chÊp

nhËn më cöa vµ c¹nh tranh víi nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ.

NhiÖm vô cña c¸c c¬ quan qu¶n lý chøc n¨ng trong hÖ thèng qu¶n lý

chÊt th¶i r¾n ë mét sè ®« thÞ ViÖt Nam ®-îc thÓ hiÖn trong H×nh 1.4.

Bé Khoa häc,

C«ng nghÖ

vµ M«i tr-êng

UBND

thµnh phè/®« thÞ

Bé

X©y dùng

Së

QL§T/ GTCC

Së Khoa häc

C«ng nghÖ

vµ M«i tr-êng

C«ng ty

M«i tr-êng ®« thÞ

UBND

c¸c cÊp d-íi

Quy t¾c,

quy chÕ

ChiÕn l-îc,

®Ò xuÊt luËt

thu gom, vËn chuyÓn

xö lý, tiªu huû

lo¹i bá

ph¸p lo¹i bá

chÊt th¶i

ChÊt th¶i r¾n

(nguån t¹o chÊt th¶i r¾n)

H×nh 1.4. NhiÖm vô cña c¸c c¬ quan qu¶n lý chøc n¨ng trong hÖ

thèng qu¶n lý chÊt th¶i r¾n ë ViÖt nam

12