Giáo trình Khuyến ngư và phát triển nông thôn
BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
TRƢỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ, KỸ THUẬT VÀ THỦY SẢN
GIÁO TRÌNH
MÔN HỌC/MÔ ĐUN: KHUYẾN NGƢ VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
NGHỀ: NUÔI TRỒNG THỦY SẢN
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG
(Ban hành theo Quyết định số:
/QĐ-CĐKTKTTS ngày tháng năm 2020
của Hiệu trưởng trường Cao đẳng Kinh tế, Kỹ thuật và Thủy sản)
Bắc Ninh, tháng 9 năm 2020
1
MỤC LỤC
CHƢƠNG 1. KHUYẾN NGƢ TRONG PHÁT TRIỂN NUÔI TRỒNG THỦY
SẢN……………………………………………………………………………1
Mục tiêu:.............................................................................................................8
Nội dung chính:..................................................................................................8
2.1. Các yếu tố của mục tiêu ............................................................................10
2.2. Mức độ của mục tiêu.................................................................................10
2.3. Thiết lập các mục tiêu ...............................................................................11
3.1. Hệ thống tổ chức của nhà nƣớc.................................................................11
3.2. Tổ chức khuyến ngƣ tự nguyện.................................................................12
CHƢƠNG 2. CHỨC NĂNG VÀ CÔNG TÁC KHUYẾN NGƢ
thuật của nông ngƣ dân ................................................................................21
2.1. Nhiệm vụ bắt buộc ....................................................................................23
2.2. Nhiệm vụ tự nguyện..................................................................................24
2.3. Nhiệm vụ cản trở.......................................................................................24
3
3.2. Phƣơng pháp dạy.......................................................................................25
CHƢƠNG 3: CÁN BỘ KHUYẾN NGƢ VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁN BỘ
KHUYẾN NGƢ
Mục tiêu:...........................................................................................................32
Nội dung chính:................................................................................................32
tắc .....................................................................................................................40
triển nông thôn khác.........................................................................................40
CHƢƠNG 4: PHƢƠNG PHÁP VÀ PHƢƠNG TIỆN KHUYẾN NGƢ
4
Mục tiêu:...........................................................................................................44
Nội dung chính:................................................................................................44
1.1. Phƣơng pháp tiếp xúc cá nhân ..................................................................44
1.2. Phƣơng pháp tiếp xúc tập thể....................................................................49
1.3. Phƣơng pháp thông tin đại chúng .............................................................54
2.2. Viết chƣơng giảng.................................................................................57
đại chúng) .......................................................................................................57
2.4. Phƣơng pháp thực hiện ........................................................................58
2.5.1. Khái quát ................................................................................................59
2.5.2. Các bƣớc lập kế hoạch ...........................................................................59
5
GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN
Tên môn học/mô đun: Khuyến ngƣ và phát triển nông thôn
Mã môn học/mô đun: MH 25
Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun:
- Vị trí: Môn học Khuyến ngƣ và phát triển nông thôn là môn học thuộc
CHƢƠNG trình giảng dạy Cao đẳng, đƣợc giảng dạy sau các mô - đun, môn học
chuyên ngành nuôi trồng thủy sản.
- Tính chất: Môn học Khuyến ngƣ và phát triển nông thôn là môn học cơ sở
ngành giúp ngƣời học thực hiện đƣợc các kỹ năng: Phân tích đặc điểm đối tƣợng
thuỷ sản, khả năng thuyết trình và xây dựng, tổ chức các mô hình nuôi trồng thuỷ
sản. Môn học đƣợc giảng dạy ở lớp học và các cơ sở sản xuất giống, nuôi thƣơng
phẩm các đối tƣợng thuỷ sản nƣớc ngọt.
Mục tiêu của môn học/mô đun:
- Kiến thức:
+ Hiểu đƣợc vai trò, chức năng, nhiệm vụ của công tác khuyến ngƣ.
+ Hiểu và trình bày đƣợc đặc điểm của đối tƣợng khuyến ngƣ, các phƣơng
pháp khuyến nông, khuyến ngƣ.
- Kỹ năng:
+ Phân tích đƣợc đặc điểm của từng đối tƣợng nuôi
+ Thuyết trình đƣợc các chƣơng tập huấn trong công tác khuến ngƣ
+ Tổ chức hƣớng dẫn thăm quan các mô hình chăn nuôi
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm:
6
+ Có tinh thần nhiệt tình, tâm huyết với nghề
7
CHƯƠNG 1: KHUYẾN NGƯ TRONG PHÁT TRIỂN NTTS
Mục tiêu:
Hiểu đƣợc các khái niệm và vai trò, các hình thức của khuyến ngƣ trong NTTS.
Vận dụng đƣợc trong thực tiến hoạt động nghề nghiệp.
Nội dung chính:
1. KHÁI NIỆM KHUYẾN NGƢ
1.1. Định nghĩa:
“Khuyến ngƣ” là một thuật ngữ khó định nghĩa một cách chính xác. Vì
khuyến ngƣ đƣợc tổ chức bằng nhiều cách, nhằm phục vụ nhiều mục đích có tầm
hẹp hay rộng khác nhau. Theo từ nguyên, Khuyến có nghĩa là khuyên ngƣời ta nên
gắng sức, ngƣ có nghĩa là ngƣ dân. Vậy có thể hiểu khuyến ngƣ là những khuyến
cáo ngƣ dân phát triển ngƣ nghiệp. Tuy nhiên, thuật ngữ khuyến ngƣ có rất nhiều
định nghĩa khác nhau:
1.2. Vai trò của khuyến ngƣ
Dựa vào các đặc điểm của khuyến ngƣ, ngƣời ta có thể phát biểu theo những
cách sau:
- Khuyến ngƣ (KN) là một từ tổng quát để chỉ tất cả các công việc có liên
quan đến việc phát triển ngƣ nghiệp. Đó là một hệ thống giáo dục ngoài nhà
trƣờng, trong đó các ngƣời già và trẻ học bằng cách thực hành. Tất cả những kết
quả đạt đƣợc của khuyến ngƣ là giúp cho gia đình ngƣ dân có đƣợc một cuộc sống
tốt hơn.
- KN là chƣơng trình giáo dục cho ngƣ dân dựa trên nhu cầu của họ, giúp họ
giải quyết các vấn đề trên cơ sở tự lực.
8
- KN là những hoạt động nhằm giúp đỡ ngƣ dân và gia đình họ cải thiện
cuộc sống. Khuyến ngƣ viên ( KNV ) có nhiệm vụ chuyển giao đến cho ngƣ dân
những kiến thức về khoa học tự nhiên để họ có khả năng điều hành trang trại, cơ sở
sản xuất một cách có hiệu quả hơn.
- KN không phải là một tổ chức cứng nhắc, mà là một quá trình giáo dục có
mục đích để chuyển những thông tin có ích đến ngƣời ngƣ dân, nhằm giúp họ học
cách sử dụng chúng để xây dựng một đời sống tốt hơn cho mình, cho gia đình và
cho xã hội.
- KN là một quá trình đặc biệt giúp cho ngƣời ta học bằng cách thực hành và
phát triển lòng tin để đáp ứng mục tiêu làm tăng thu nhập và chất lƣợng đời sống
của họ.
- KN là một kiểu đào tạo đặc biệt, dành cho những ngƣời dân sống ở nông
thôn, ven biển nhằm đem lại cho họ những lời khuyên và những thông tin cần thiết
giúp họ giải quyết những vấn đề của họ.
- KN luôn đi sát với công việc của ngƣời sản xuất nhằm cải thiện điều kiện
sống và làm việc của họ. Điều này bao gồm sự giúp đỡ những ngƣời ngƣ dân tăng
hiệu quả sản xuất và qua đó làm cho họ tự tin trong tƣơng lai phát triển của mình.
- KN là phƣơng tiện để giúp ngƣ dân cải thiện kỹ thuật khai thác, nuôi trồng,
chế biến thủy hải sản, cải thiện thu nhập và mức sống, bằng cách sử dụng những tài
nguyên có sẵn của họ nhƣ đồng vốn, nhân lực, dụng cụ... với sự giúp đỡ tối thiểu
của nhà nƣớc.
Những định nghĩa trên cho chúng ta một điểm giống nhau: Tất cả đều nhấn
mạnh KN là một quá trình kéo dài trong một giai đoạn, chứ không phải là một hành
động duy nhất, thực hiện một lần rồi thôi.
2. MỤC TIÊU CỦA KHUYẾN NGƢ
9
Mục tiêu của KN là “ hƣớng hoạt động” là cái hƣớng mà nỗ lực của chúng ta
sẽ hƣớng tới. Nhƣ vậy, mục tiêu có thể định nghĩa nhƣ là sản phẩm cuối cùng đã
đƣợc định trƣớc.
Để giải quyết vấn đề này, KNV cần phải giúp xác định hƣớng đi mà dân
chúng muốn và cần, sau đó phải giúp đỡ họ trong quá trình đi theo hƣớng đó. Đó là
cái lõi của công tác KN, từ đó nội dung phải đƣợc soạn ra.
2.1. Các yếu tố của mục tiêu
Để một chƣơng trình KN đạt đƣợc mục tiêu cần phải có ít nhất là 3 yếu tố:
- Sự tham gia của quần chúng
- Sự thay đổi các tập quán theo ƣớc muốn
- Lĩnh vực bàn luận
- Trong bối cảnh phát triển thủy sản, KN có mục đích giúp đỡ ngƣ dân tự
giải quyết vấn đề của họ thông qua con đƣờng giáo dục, giúp ngƣ dân cải thiện
cuộc sống thông qua cải thiện năng suất lao động, phát triển sản xuất.
- KN là những hoạt động phối hợp nhịp nhàng với cộng đồng ngƣ dân chứ
không phải thay thế họ. Chỉ những ngƣời ngƣ dân mới có thể chọn lựa cho họ
phƣơng thức sản xuất và cách sống thích hợp với họ. KNV làm việc bên cạnh họ
nhƣng không thể thay họ làm những việc đó. KNV thƣờng xuyên trao đổi thảo luận
các vấn đề với ngƣ dân, giúp họ đánh giá tốt hơn các dữ kiện và tìm ra cách giải
quyết.
2.2. Mức độ của mục tiêu
Mục tiêu cơ bản: Phổ biến tri thức khoa học ngƣ nghiệp, nâng cao đời sống
vật chất tinh thần của ngƣ dân hơn trƣớc, cải thiện phƣơng pháp sản xuất ngƣ
nghiệp. Cải thiện tổ chức ngƣ dân và sinh hoạt của ngƣ dân.
10
Mục tiêu tổng quát: Làm cho việc sản xuất của ngƣ dân, của trang trại đƣợc
tốt hơn, cho việc thu nhập và nghĩa vụ của công dân tốt hơn.
Mục tiêu hoạt động: Thiết kế và quản lý việc triển khai “Thí điểm” trình diễn
các mô hình hoạt động sản xuất ngƣ nghiệp thông qua từng công việc cụ thể.
2.3. Thiết lập các mục tiêu
Một trong những vấn đề chính mà khuyến ngƣ trong chƣơng trình phát triển
nông thôn gặp phải là việc thiết lập, tái thiết lập hay chấp nhận các mục tiêu hữu
hiệu.
Để giải quyết vấn đề này, khuyến ngƣ viên cần phải giúp để xác định hƣớng
đi mà dân chúng muốn và cần, sau đó phải giúp đỡ họ suốt trong quá trình đi theo
hƣớng đó.
Trong khuyến ngƣ, điều quan trọng là cần phải quan tâm đến những gì mà
ngƣ dân cảm thấy cần và KN nghĩ là mình cần phải có. Điều lý tƣởng nhất là có sự
phù hợp hoàn hảo giữa 2 điều kiện trên. Tuy nhiên trong thực tế khó đạt kết quả tốt
khi một bên nào đó chiếm ƣu thế trong việc sắp đặt các mục tiêu. Những gì mà ngƣ
dân muốn chƣa chắc là cái mà họ cần nhất. Những gì mà KNV nghĩ chƣa chắc là
cái mà ngƣ dân cần. Những KNV có kinh nghiệm họ luôn nghĩ rằng những chƣơng
trình KN thành công là những chƣơng trình đã đƣợc xây dựng trên những tình
huống thực tiễn. Họ cố tìm ra những mong muốn, những nhu cầu, những khó khăn
của ngƣ dân trƣớc khi bắt tay vào việc xây dựng mục tiêu cho chƣơng trình khuyến
ngƣ.
3. CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC KHUYẾN NGƢ
3.1. Hệ thống tổ chức của nhà nƣớc
11
Hệ thống tổ chức của nhà nƣớc đƣợc tổ chức từ trung ƣơng đến cơ sở ở trung
ƣơng, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn là cơ quan thƣờng trực về công tác
khuyến ngƣ của Chính Phủ. Ở Bộ NN-PTNT có Trung tâm Khuyến ngƣ Quốc gia.
Ở mỗi tỉnh có tổ chức thành lập 2 hoặc 3 Sở riêng biệt và Trung tâm Khuyến
ngƣ thuộc Sở Nông nghiệp ( hoặc Thuỷ sản) đảm nhiệm. Trung tâm khuyến ngƣ
tỉnh đƣợc tổ chức các Trạm khuyến ngƣ theo huyện, liên huyện hoặc cụm xã.
Ở cơ sở gồm có mạng lƣới khuyến ngƣ xã, hợp tác xã, tổ liên kết, hội ngƣ
dân, xây dựng mạng lƣới cán bộ khuyến ngƣ cơ sở hay chỉ đạo viên và khuyến ngƣ
viên ở địa phƣơng.
3.2. Tổ chức khuyến ngƣ tự nguyện
Tổ chức khuyến ngƣ tự nguyện là tổ chức khuyến ngƣ của các cơ quan
nghiên cứu, giảng dạy đào tạo, các đoàn thể, các tổ chức kinh tế xã hội, các cá nhân
trong và ngoài nƣớc lập ra để thực hiện nội dung của công tác Khuyến ngƣ và đƣợc
cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép hoạt động.
Các tổ chức Khuyến ngƣ tự nguyện đƣợc tham gia hoạt động các chƣơng
trình dự án Khuyến ngƣ Quốc gia, đƣợc tham gia các chƣơng trình đào tạo chuyên
môn, nghiệp vụ. Thông qua các hợp đồng với các tổ chức Khuyến ngƣ Quốc gia.
12
Tổ chức khuyến ngƣ
Chính phủ
Phi chính phủ
Bộ NN & PTNT
Dự án nƣớc ngoài
Hiệp hội
Viện nghiên cứu
Trung tâm KNQG
Trung tâm
KN sở TS
Trung tâm
KN sở NN
Trƣờng đào tạo
Trạm KN Huyện
Phòng KN Xã
Hợp tác xã
Ngƣời nông dân
Sơ đồ hệ thống tổ chức của khuyến ngƣ
13
4. THÔNG TIN LIÊN LẠC TRONG KHUYẾN NGƢ
Các đoàn thể chính trị và lãnh đạo địa phƣơng: Sự ủng hộ tích cực của họ sẽ
giúp cho mối liên hệ giữa khuyến ngƣ viên và ngƣ dân đƣợc thuận lợi hơn.
Các cơ sở dịch vụ: Cung cấp vật liệu cho phục vụ sản xuất ngƣ nghiệp hay
các lãnh vực khác, cho vay vốn hay các dịch vụ thƣơng mại. Những dịch vụ nhƣ
vậy sẽ giúp cho ngƣ dân thoả mãn nhiều hơn trong công việc sản xuất.
Các dịch vụ về sức khoẻ: Qua các dịch vụ này, khuyến ngƣ viên sẽ nắm
đƣợc tình trang sức khoẻ của ngƣời dân trong vùng, đặc biệt là tình trạng về dinh
dƣỡng vì rằng có mối tƣơng quan chặt chẽ giữa phát triển ngƣ nghiệp và chế độ
dinh dƣỡng. Do đó, khuyến ngƣ viên phải theo dõi chặt chẽ các chƣơng trình, đề án
liên quan và nắm bắt cho đƣợc các nhu cầu của địa phƣơng trong lĩnh vực này.
Thông tin trong khuyến ngƣ còn thông qua các phƣơng tiện thông tin đại chúng
nhƣ loa, internet, điện thoại… để thu thập thông tin từ ngƣời ngƣ dân cũng nhƣ hƣớng
dẫn ngƣ dân những kiến thức kĩ thuật tiến bộ cũng nhƣ định hƣớng vùng nuôi, đối tƣợng
nuôi cho hợp lí
14
CHƯƠNG 2: CHỨC NĂNG VÀ PHƯƠNG PHÁP KHUYẾN NGƯ
Mục tiêu:
- Hiểu đƣợc chức năng, đối tƣợng và phƣơng pháp khuyến ngƣ.
- Vận dụng đƣợc các phƣơng pháp khuyến ngƣ trong lĩnh vực NTTS.
Nội dung chính:
1. ĐỐI TƢỢNG KHUYẾN NGƢ
Đối tƣợng của công tác khuyến ngƣ là những ngƣời nông dân ngƣ
dân nam và nữ tham gia vào sản xuất cá giống, đánh cá ở những thuỷ vực
lớn và ven biển, chế biến, vận chuyển và bán cá …
1.1. Khái quát các đặc điểm kinh tế xã hội ở nông thôn hiện nay
Cùng với sự phát triển của xã hội, nền kinh tế ở khu vực nông thôn
đang chuyển từ tự cung tự cấp sang kinh tế hàng hoá nhiều thành phần dẫn
đến những biến đổi trong xã hội nông thôn.
Các chính sách Nhà nƣớc về đất, tín dụng, phát triển nông thôn đã
có tác động tích cực đối với sự phát triển kinh tế xã hội. Các chính sách
này giúp cho nông ngƣ dân đƣợc vay vốn để sản xuất, đƣợc hỗ trợ phần
nào kinh phí để ứng dụng kỹ thuật mới vào ngành nghề của mình. Đƣợc sự
giúp đỡ, hỗ trợ của nhà nƣớc về kỹ thuật nuôi trồng, khai thác và bảo quản
sau thu hoạch.
Vai trò và tầng lớp trung nông ngày càng tăng trong sự phát triển
kinh tế xã hội đặc biệt là ở miền Nam Việt Nam. Vì tầng lớp này về mặt
kinh tế cũng là tƣơng đối ổn định, họ có vốn để phát triển sản xuất. Hơn
nữa trình độ của họ cũng cao hơn so với những nông dân nghèo vì họ có
cơ hội học tập.
15
Sự khẳng định về kinh tế của các hộ nông nghiệp ở nông thôn. Bây
giờ không còn khái niệm rằng làm nông nghiệp thì chỉ đủ ăn, không thể
giàu lên đƣợc. Ở nông thôn những hộ làm giàu từ trang trại chăn nuôi,
trồng trọt và kết hợp từ mô hình VAC ngày càng nhiều. Tuy nhiên muốn
làm đƣợc nhƣ vậy thì họ phải có đất rộng và sự cần cù của bản thân. Còn
những hộ không có nhiều đất để mở trang trại thì tận dụng số đất đó để
chăn nuôi nhƣ là nuôi gà, nuôi lợn, nuôi vịt… Ở nông thôn đến nay vẫn
còn rất nhiều làng nghề, các nông ngƣ dân đã biết kết hợp làng nghề của
mình với nghề nông cho hiệu quả rất cao. Ví dụ nhƣ ở làng Bá thuộc
huyện Đan Phƣợng có làng nghề truyền thống là làm rƣợu và làm đậu phụ.
Trƣớc kia nền kinh tế nƣớc ta còn bao cấp nên sản phẩm làm ra cũng rất
khó tiêu thụ. Kể từ khi nền kinh tế mở cửa ngƣời dân nơi đây biết kết hợp
từ việc làm rƣợu, làm đậu phụ với nuôi lợn thịt. Rƣợu nấu lấy nƣớc còn
lại bã rƣợu cho đun chung với rau lợn, bột ngô làm cám cho lợn ăn. Tƣơng
tự nhƣ vậy, làm đậu phụ để lấy đậu đem đi bán còn bã đậu cũng đem nấu
chung với rau lợn và bột ngô cho lợn ăn rất chóng lớn. Chỉ từ 3 - 4 tháng
kể từ khi bắt lợn giống về nuôi là đƣợc một lứa lợn xuất chuồng với khối
lƣợng trung bình của một con là 60 – 70 kg. Mỗi nhà nhƣ vậy nuôi tới 10
đến 30 con lợn, thậm chí có nhà nuôi tới 50 con. Tuy nhiên làm nhƣ thế
vẫn chƣa tận dụng đƣợc hết những sản phẩm của mình và còn gây ô nhiễm
môi trƣờng do phân lợn quá nhiều. Gần đây một số hộ nông dân đã xây
dựng hầm Bioga để chuyển phân thành khí ga. Song nếu những ngƣời dân
ở đây có thể kết hợp thêm làm vƣờn và thả cá thì hiệu quả kinh tế sẽ còn
lớn hơn nhiều.
Sự phát triển nhanh chóng các hệ thống khuyến nông, khuyến ngƣ
cũng góp phần vào việc phát triển kinh tế xã hội. Hệ thống khuyến nông,
khuyến ngƣ giúp đỡ cho các nông ngƣ dân các kỹ thuật mới để thay đổi
16
cách làm ăn ít có sự tính toán của họ làm cho công việc của họ thu lại kết
quả cao hơn.
Xã hội nông thôn Việt Nam đang đứng trƣớc những thử thách:
Nghèo nàn và lạc hậu vẫn còn mặc dù đã có chƣơng trình 135, 120
của Nhà nƣớc hỗ trợ. Trong các văn kiện trọng yếu của chính phủ, nuôi
trồng thuỷ sản đƣợc coi là phƣơng tiện giúp nhiều ngƣời thoát nghèo
nhƣng hiện nay vẫn có khoảng 20% ngƣời dân sống ở nông thôn là ngƣời
nghèo. Hầu hết các chƣơng trình khuyến ngƣ nhằm vào việc đạt đƣợc mục
tiêu sản lƣợng hơn là các mục tiêu xoá đói giảm nghèo. Kết quả là các
nông ngƣ dân giàu hơn sẽ đƣợc hƣởng lợi nhiều hơn từ các hoạt động
khuyến ngƣ.
Cơ sở vật chất quá lạc hậu, hạ tầng xã hội càng ở mức thấp. Nó
không những không đáp ứng và không hỗ trợ mà còn cản trở sự phát triển
kinh tế xã hội ở nông thôn. Đây cũng là những cản trở lớn đến việc ứng
dụng khoa học công nghệ vào sản xuất ở nông thôn.
Sự phân cách giữa ngƣời giàu và ngƣời nghèo đang ngày càng lớn.
Ngƣời giàu có vốn làm ăn, có đầu óc tính toán thì lại càng giàu. Ngƣợc lại
ngƣời nghèo vừa không có vốn lại bị cản trở việc nâng cao kiến thức trong
làm ăn. Để giảm hố sâu ngăn cách này thì Nhà nƣớc phải tích cực hơn nữa
trong việc hỗ trợ và giúp đỡ ngƣời nghèo.
1.2. Đặc điểm tâm lý ngƣời nông dân Việt Nam
1.2.1. Một số đặc điểm chung của người nông dân Việt Nam
Quan niệm không rõ ràng về thời gian. Cũng do tính chất công việc
của ngƣời nông dân là không có giờ giấc cố định khi làm việc, thích là
làm mà không thích là nghỉ, hôm nay không làm có thể để đến ngày mai.
17
Quan niệm về con số, đơn vị đo lƣờng không chính xác: Ví dụ nhƣ
cũng gọi là một chục nhƣng với ngƣời dân ở miền Bắc tính một chục bằng
mƣời, ngƣời dân miền Trung hay miền Nam lại cho là 12 nếu là chục bắp
(ngô), 14 nếu là chục đậu bắp… Hay là để đo lƣờng một đơn vị nào đó họ
dùng nhiều đơn vị khác nhau nhƣ: Ca, bát, giạ, thúng…
Sống tản mát và cô lập trong phạm vi làng xã, xóm ấp, ít giao lƣu.
Điều này dẫn đến các đặc điểm khác nhƣ:
+ Tính bảo thủ, cục bộ trong phạm vi làng xã, không giao lƣu với các
làng xã bên. Nhiều làng xã xóm giềng chỉ vì một vài xích mích của vài cá
nhân dẫn đến bất hoà thậm chí cả hận thù với cả làng. Có nhiều làng xã
thanh niên trong làng vì không muốn con gái làng mình lấy chồng làng
khác dẫn đến cấm thanh niên làng khác đến làng mình. Đã có những vụ án
mạng chỉ vì những cái lệ tự đặt rất không hợp lý của ngƣời nông dân.
+ Sản xuất mang tính tự cung tự cấp, tuỳ tiện, thiếu khoa học, thiếu tổ
chức, thích thì làm không thích thì thôi. Những điều này cản trở rất nhiều
tới việc tiếp thu khoa học kỹ thuật vào sản xuất làm cho nền kinh tế ở
nông thôn kém phát triển.
+ Trình độ văn hoá còn thấp nên còn mê tín dị đoan. Đặc điểm của
những ngƣời tham gia sản xuất nông nghiệp là trình độ văn hoá của họ
thấp do nghèo nên ít đƣợc đến trƣờng. Trình độ văn hoá thấp kéo theo
nhiều tƣ tƣởng không đúng trong đó có mê tín dị đoan. Ngƣời dân thƣờng
cầu xin may mắn ở cúng bái chứ không tự tin bản thân mình sẽ tạo ra đƣợc
may mắn cho mình.
+ Lãng phí thời gian và tiền bạc vào những việc không cần thiết nhƣ
ma chay, cƣới xin, cúng bái trong khi tiền làm ra không xứng cho việc chi
tiêu nhƣ thế.
18
Hiện nay, trong tình hình đất nƣớc đang có nhiều biến chuyển về
kinh tế, nông dân Việt Nam cũng đã có biến đổi tâm lý, tính cách phù hợp
với cuộc sống hiện đại. Cụ thể là:
Họ luôn mong muốn có cuộc sống tốt hơn. Muốn có cuộc sống tốt
hơn thì phải biết tính toán trong làm ăn, tiếp thu khoa học công nghệ trong
sản xuất.
Họ chủ động tìm hiểu nhiều hơn về kỹ thuật sản xuất qua các
phƣơng tiện truyền thông đại chúng để làm ăn có hiệu quả hơn.
Ảnh hƣởng của văn minh đô thị cũng phần nào làm xáo động nếp
sống tạo nên những phong trào, trào lƣu trong đời sống của nông dân. Mặc
dù sống sau luỹ tre làng và tính bảo thủ cao nhƣng những ngƣời nông dân
ngƣ dân đều ít nhiều chịu ảnh hƣởng của văn minh đô thị. Có điều này bởi
vì trong tƣ tƣởng của họ có mong muốn cuộc sống tốt hơn, muốn vậy phải
tiếp thu phƣơng cách làm ăn mới.
1.2.2. Đặc điểm tâm lý riêng của người nông dân nghèo
Cam chịu số phận: Trong tâm lý của mỗi ngƣời dân nghèo đều mong
muốn có cuộc sống tốt đẹp hơn và họ cố hết sức để làm việc. Nhƣng trong
công việc thì họ thƣờng không biết tính toán, họ cũng không biết phải làm
một việc gì khác để thay đổi cuộc sống của mình ngoài đồng ruộng và
chăn nuôi nhỏ lẻ. Cuộc sống nghèo vẫn hoàn nghèo và họ cũng không than
vãn số phận.
Sống buông thả, không nghĩ đến ngày mai: Sống buông thả ở đây
không có nghĩa là sống dễ dãi nhƣ mọi ngƣời vẫn thƣờng dùng khi nói về
một bộ phận thanh niên sống không đúng mực. Sống buông thả ở đây
nghĩa là không tính toán kế hoạch cho tƣơng lai, thích gì làm nấy không
19
cần để ý xem việc mình làm có hậu quả gì không. Lấy ví dụ nhƣ một gia
đình nông dân nghèo chỉ đủ lúa gạo để ăn trong một năm không dƣ dật,
nhƣng nếu gia đình ấy có con cái cƣới xin hay ma chay thì cỗ bàn rất linh
đình mặc cho việc tổ chức ấy dẫn đến hậu quả là nợ nần khó trả.
Mặc cảm với xã hội: Do họ nghèo, không có tiền để tham gia các
hoạt động xã hội, không có tiền để bằng bạn bằng bè nên thƣờng sinh ra
tâm lý mặc cảm và tự ti với xã hội.
Không quan tâm tới tiến bộ xã hội; trình độ học vấn kém: Đối với
ngƣời nông dân nghèo thì mất mùa, đói kém là cái họ quan tâm nhất. Họ
không quan tâm tới tiến bộ xã hội, họ cũng không hiểu nhiều về tình hình
thế giới cũng nhƣ trong nƣớc. Họ biết gia đình họ, bà con làng xóm của họ
rất rõ còn những cái ở xa họ mà không thể hình dung nổi thì hầu nhƣ họ
không biết và không quan tâm tới.
Cần cù chịu khó: Đây là một trong những đức tính tốt đẹp nhất của
ngƣời nông dân. Nó giúp ngƣời nông dân làm ra lúa gạo, rau màu, chịu
đựng đƣợc những gian nan vất vả của cuộc sống.
Đoàn kết trong tầng lớp mình: Ngƣời nông dân sống sau luỹ tre làng
nên tình làng nghĩa xóm của họ rất cao, họ đoàn kết với nhau rất chặt chẽ
trong cuộc sống.
1.2.3. Tâm lý riêng của tầng lớp trung nông
Tính tƣ hữu cao: Tầng lớp trung nông là những ngƣời làm nông ngƣ
nghiệp nhƣng biết tính toán và có vốn làm ăn nên họ có của ăn của để.
Cũng chính vì vậy mà họ có tính tƣ hữu cao khác hẳn với tầng lớp nông
dân nghèo.
Tự khẳng định cuộc sống, thích chủ nghĩa cá nhân.
20
Trọng chữ tín: Vì họ làm ăn cũng coi là có tính toán nên họ phải
trọng chữ tín.
Cần cù, ham mê học hỏi cái mới: Điều này khác hẳn với những
ngƣời nông dân nghèo. Nó sẽ giúp cho tầng lớp trung nông giàu lên một
khi biết áp dụng cái mới vào trong sản xuất.
Giàu tình làng nghĩa xóm: Tuy là giàu hơn ngƣời nông dân nghèo
nhƣng xua nay họ vẫn sống ở nông thôn nên tình làng nghĩa xóm đã ăn sâu
vào máu thịt họ. Họ vẫn là những ngƣời dân giàu tình cảm.
1.2.4. Tâm lý riêng của tầng lớp người giàu ở nông thôn
Thích làm giàu: Ngƣời giàu thì lại muốn giàu hơn nên tâm lý thích
làm giàu của những ngƣời này rất mạnh. Họ có mong muốn vƣơn lên
ngang tầm với dân đô thị. Những ngƣời này có suy nghĩ tiến bộ, họ luôn
mong muốn tìm hiểu cái mới để làm giàu.
1.3. Giải pháp tiếp cận với nông dân
Muốn tiếp cận với ngƣời nông dân trƣớc hết phải hiểu họ, điều thứ
hai là thân thiện và nhiệt tình với họ.
Ở lần tiếp xúc đầu tiên cán bộ khuyến ngƣ nên tự giới thiệu nhƣng
không phải giới thiệu một cách khiêm tốn hay tự cao quá. Sau đó hỏi
những câu hỏi mang tính chất thăm hỏi làm quen, tránh hỏi những câu hỏi
khiến họ khó trả lời. Rồi sau đó giới thiệu cái mục đích làm quen tỏ ý
muốn giúp đỡ họ và đề nghị sự ủng hộ của bà con.
Ở các lần tiếp xúc tiếp theo nên chào hỏi xã giao, nêu mục đích và
nội dung chuyến viếng tham rồi trao đổi với bà con.
1.4. Những nhân tố ảnh hƣởng đến khả năng tiếp nhận khoa học kỹ thuật
của nông ngƣ dân
21
Tải về để xem bản đầy đủ
61 trang
24921
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Khuyến ngư và phát triển nông thôn", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_khuyen_ngu_va_phat_trien_nong_thon.pdf
