Luận văn Vai trò của nhân viên Công tác xã hội trong việc giảm thiểu hành vi gây hấn của học sinh trung học cơ sở tại thành phố Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

---------------

PHÙNG THỊ THU TRANG

VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI

TRONG VIỆC GIẢM THIỂU HÀNH VI GÂY HẤN CỦA HỌC SINH

TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

HÀ NỘI - 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

---------------

PHÙNG THỊ THU TRANG

VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI

TRONG VIỆC GIẢM THIỂU HÀNH VI GÂY HẤN CỦA HỌC SINH

TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Công tác xã hội

Mã ngành: 8760101

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN THỊ HƯƠNG

HÀ NỘI - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài nghiên cứu “Vai trò của nhân viên Công tác xã

hội trong việc giảm thiểu hành vi gây hấn của học sinh trung học cơ sở tại

thành phố Hà Nội” là nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết quả trong

luận văn là hoàn toàn trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ

công trình nghiên cứu nào khác.

Hà Nội, ngày 15 tháng 9 năm 2019

Tác giả

Phùng Thị Thu Trang

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành được luận văn này, trước tiên, tôi xin được gửi lời cảm

ơn đến tất cả quý thầy cô đã giảng dạy trong chương trình đào tạo Sau Đại

học ngành Công tác xã hội - Trường Đại học Lao động – Xã hội, những

người đã truyền đạt cho tôi kiến thức hữu ích nói chung và về Công tác xã hội

nói riêng làm cơ sở cho tôi thực hiện luận văn này.

Tôi xin chân thành cảm ơn TS. Nguyễn Thị Hương – người hướng dẫn

khoa học đã tận tình hướng dẫn cho tôi trong suốt thời gian thực hiện luận

văn này. Với sự quan tâm chỉ bảo và sự góp ý chân thành của cô đã cho tôi

rất nhiều kinh nghiệm trong quá trình thực hiện cũng như có thể tiến bộ hơn

trong những bước nghiên cứu tiếp theo.

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến Ban Giám hiệu và các phòng chuyên môn,

các thầy cô giáo, các em học sinh của trường THCS Phan Đình Giót – Thanh

Xuân và THCS Dân lập Lê Quý Đôn – Nam Từ Liêm đã tạo điều kiện, tận tình

giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập dữ liệu, thông tin của luận văn tại trường.

Do thời gian có hạn và kinh nghiệm nghiên cứu khoa học chưa nhiều

nên luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được ý kiến

góp ý của Qúy Thầy/Cô giúp tôi hoàn thiện luận văn này.

Xin trân trọng cảm ơn!

I

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT..................................................................... V

DANH MỤC BẢNG BIỂU.........................................................................VI

DANH MỤC BIỂU ĐỒ...................... ......Error! Bookmark not defined.VIII

LỜI MỞ ĐẦU............................................................................................... 1

1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI. .......................................................................... 1

2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI....................... 3

3. MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU............................................. 10

4. ĐỐI TƯỢNG, KHÁCH THỂ, PHẠM VI NGHIÊN CỨU. .................... 11

5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ......................................................... 12

6. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN VĂN....................................... 15

7. KẾT CẤU LUẬN VĂN. ......................................................................... 16

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU VỀ VAI TRÒ CỦA NHÂN

VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG VIỆC GIẢM THIỂU HÀNH VI GÂY

HẤN CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ. .......................................... 17

1.1. Một số khái niệm cơ bản. .................................................................... 17

1.1.1. Khái niệm vai trò................................................................................ 17

1.1.2. Khái niệm nhân viên công tác xã hội.................................................. 17

1.1.3. Khái niệm vai trò nhân viên công tác xã hội....................................... 18

1.1.4. Khái niệm giảm thiểu hành vi gây hấn................................................ 18

1.1.5. Khái niệm học sinh trung học sơ sở.................................................... 19

1.1.6. Khái niệm vai trò của nhân viên công tác xã hội trong việc giảm thiểu

hành vi gây hấn của học sinh trung học cơ sở............................................... 20

1.2. Vai trò của nhân viên công tác xã hội trong việc giảm thiểu hành vi

gây hấn của học sinh trung học cơ sở........................................................ 20

1.2.1. Vai trò điều phối................................................................................. 20

1.2.2. Vai trò giáo dục.................................................................................. 22

II

1.3. Các yếu tố ảnh hưởng tới vai trò của nhân viên công tác xã hội .... 254

1.3.1.Yếu tố học sinh.................................................................................... 25

1.3.2. Yếu tố gia đình. .................................................................................. 25

1.3.3. Yếu tố nhân viên công tác xã hội........................................................ 25

1.3.4. Yếu tố nhà trường............................................................................... 25

1.3.5. Yếu tố chính sách pháp luật................................................................ 25

1.4. Các lý thuyết nhân viên công tác xã hội áp dụng trong giảm thiểu

hành vi gây hấn của học sinh trung học cơ sở. ......................................... 25

1.4.1. Thuyết hành vi về tính gây hấn........................................................... 25

1.4.2. Thuyết hệ thống.................................................................................. 30

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1............................................................................. 33

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC

XÃ HỘI TRONG VIỆC GIẢM THIỂU HÀNH VI GÂY HẤN CỦA HỌC

SINH THCS PHAN ĐÌNH GIÓT VÀ THCS DÂN LẬP LÊ QUÝ ĐÔN,

HÀ NỘI....................................................................................................... 34

2.1. Vài nét khái quát về trường THCS Phan Đình Giót và THCS Dân lập

Lê Quý Đôn, Hà Nội................................................................................... 34

2.1.1. Trường trung học cơ sở Phan Đình Giót, Thanh Xuân, Hà Nội................ 34

2.1.2. Trường trung học cơ sở Dân lập Lê Quý Đôn, Nam Từ Liêm, Hà Nội. ...... 36

2.2. Thực trạng vai trò điều phối và vai trò giáo dục của nhân viên công

tác xã hội trong việc giảm thiểu hành vi gấy hấn của học sinh THCS

Phan Đình Giót và THCS Dân lập Lê Quý Đôn, Hà Nội. ........................ 37

2.2.1. Thực trạng hành vi gây hấn của học sinh trường THCS Phan Đình Giót và

THCS Dân lập Lê Quý Đôn, Hà Nội..........................................................................37

2.2.2. Thực trạng vai trò điều phối của nhân viên công tác xã hội trong việc

giảm thiểu hành vi gây hấn của học sinh trường THCS Phan Đình Giót và

THCS Dân lập Lê Quý Đôn, Hà Nội............................................................ 73

III

2.2.3. Thực trạng vai trò giáo dục của nhân viên công tác xã hội trong việc

giảm thiểu hành vi gây hấn của học sinh trường THCS Phan Đình Giót và

THCS Dân lập Lê Quý Đôn, Hà Nội............................................................ 82

2.2.4. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của nhân viên công tác xã

hội trong việc giảm thiểu hành vi gây hấn của học sinh trường THCS Phan

Đình Giót và THCS Dân lập Lê Quý Đôn, Hà Nội....................................... 91

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2............................................................................. 96

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP, KHUYẾN NGHỊ, KẾT LUẬN..................... 97

3.1. Giải pháp để thực hiện tốt hơn vai trò của nhân viên công tác xã hội

trong việc giảm thiểu hành vi gây hấn của học sinh trung học cơ sở tại

thành phố Hà Nội. ...................................................................................... 97

3.1.1. Với học sinh. ...................................................................................... 97

3.1.2. Với gia đình........................................................................................ 98

3.1.3. Với nhân viên công tác xã hội. ........................................................... 99

3.1.4. Với nhà trường. ................................................................................ 100

3.2. Khuyến nghị......................................................................................... 97

3.2.1. Đối với học sinh. ................................................................................ 97

3.2.2. Đối với gia đình.................................................................................. 97

3.2.3. Đối với nhân viên công tác xã hội....................................................... 97

3.2.4. Đối với nhà trường. ............................................................................ 97

3.2.5. Đối với phòng công tác xã hội học đường........................................... 97

3.2.6. Đối với nhà quản lý giáo dục.............................................................. 97

3.2.7. Đối với chính sách, pháp luật nhà nước. ............................................. 97

3.3. Áp dụng nghiên cứu thực tế tại trường THCS Phan Đình Giót, và

THCS Dân lập Lê Quý Đôn, Hà Nội. ...................................................... 104

3.3.1. Trường hợp 1.................................................................................... 104

3.3.2. Trường hợp 2.................................................................................... 106

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3........................................................................... 109

IV

KẾT LUẬN............................................................................................... 110

TÀI LIỆU THAM KHẢO........................................................................ 112

PHỤ LỤC ................................................................................................. 116

V

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

STT

Các từ viết tắt

Nghĩa của các từ viết tắt

1

2

3

4

5

6

7

CTXH

Công tác xã hội

CTXHHĐ

CTXHTH

GHHĐ

Công tác xã hội học đường

Công tác xã hội trường học

Gây hấn học đường

Hành vi gây hấn

HVGH

NVCTXH

THCS

Nhân viên công tác xã hội

Trung học cơ sở

VI

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Học sinh THCS Phan Đình Giót biết về hành vi gây hấn.............. 38

Bảng 2.2: Nhận thức về nguồn gốc gây ra HVGH của học sinh THCS Phan

Đình Giót. .................................................................................................... 39

Bảng 2.3: Học sinh THCS Dân lập Lê Quý Đôn biết về hành vi gây hấn. .... 40

Bảng 2.4: Nhận thức về nguồn gốc gây ra HVGH của học sinh THCS Dân lập

Lê Quý Đôn.................................................................................................. 41

Bảng 2.5: Biểu hiện các hành vi gây hấn đang xảy ra tại trường THCS Phan

Đình Giót. .................................................................................................... 43

Bảng 2.6: Mức độ biểu hiện gây hấn của học sinh THCS Phan Đình Giót. .. 45

Bảng 2.7: Các biểu hiện của học sinh THCS Phan Đình Giót khi phát hiện

hoặc chứng kiến HVGH............................................................................... 48

Bảng 2.8: Biểu hiện các hành vi gây hấn đang xảy ra tại trường THCS Dân

lập Lê Quý Đôn............................................................................................ 49

Bảng 2.9 : Mức độ biểu hiện gây hấn của học sinh THCS Dân lập Lê Quý

Đôn. ............................................................................................................. 51

Bảng 2.10: Các biểu hiện của học sinh THCS Dân lập Lê Quý Đôn khi phát

hiện hoặc chứng kiến HVGH ....................................................................... 53

Bảng 2.11: Nhận thức về cách thức giảm thiểu HVGH của học sinh THCS

Phan Đình Giót............................................................................................. 60

Bảng 2.12. Một số biện pháp giảm thiểu HVGH qua đánh giá của học sinh

THCS Phan Đình Giót.................................................................................. 62

Bảng 2.13: Nhận thức về việc phòng ngừa và bảo vệ bản thân khỏi nguy cơ

GHHĐ của học sinh THCS Phan Đình Giót................................................. 64

Bảng 2.14: Một số nhận thức về cách thức giảm thiểu HVGH của học sinh

THCS Dân lập Lê Quý Đôn. ........................................................................ 66

VII

Bảng 2.15. Một số biện pháp giảm thiểu HVGH qua đánh giá của học sinh

THCS Dân lập Lê Quý Đôn. ........................................................................ 68

Bảng 2.16: Một số nhận thức về việc phòng ngừa và bảo vệ bản thân khỏi

nguy cơ GHHĐ của học sinh THCS Dân lập Lê Quý Đôn. .......................... 70

Bảng 2.17: Nhận thức về các hoạt động trong vai trò điều phối của nhân viên

công tác xã hội trong giảm thiểu hành vi gây hấn của học sinh THCS Phan

Đình Giót và THCS Dân lập Lê Quý Đôn. ................................................... 74

Bảng 2.18: Nhận thức về các hoạt động trong vai trò giáo dục của nhân viên

công tác xã hội trong giảm thiểu hành vi gây hấn của học sinh THCS Phan

Đình Giót và THCS Dân lập Lê Quý Đôn. ................................................... 82

VIII

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1: Biểu hiện của học sinh THCS Phan Đình Giót khi bị gây hấn.. 46

Biểu đồ 2.2: Biểu hiện của học sinh THCS Dân lập Lê Quý Đôn khi bị gây

hấn. .............................................................................................................. 52

Biểu đồ 2.3: Các phương án tự vệ của học sinh THCS Phan Đình Giót khi đối

diện với tình huống bị gây hấn. .................................................................... 65

Biểu đồ 2.4: Các phương án tự vệ của học sinh THCS Dân lập Lê Quý Đôn

khi đối diện với tình huống bị gây hấn. ........................................................ 72

Biểu đồ 2.5: Mức độ cần thiết của vai trò điều phối của NVCTXH trong giảm

thiểu hành vi gây hấn của học sinh THCS Phan Đình Giót........................... 75

Biểu đồ 2.6: Mức độ cần thiết của vai trò điều phối của NVCTXH trong giảm

thiểu hành vi gây hấn của học sinh THCS Dân lập Lê Quý Đôn................... 75

Biểu đồ 2.7: Mức độ hiệu quả của vai trò điều phối trong giảm thiểu hành vi

gây hấn của học sinh THCS Phan Đình Giót................................................ 80

Biểu đồ 2.8: Mức độ hiệu quả của vai trò điều phối trong giảm thiểu hành vi

gây hấn của học sinh THCS Dân lập Lê Quý Đôn........................................ 81

Biểu đồ 2.9: Mức độ cần thiết của vai trò giáo dục trong việc giảm thiểu hành

vi gây gấn của học sinh THCS Phan Đình Giót............................................ 84

Biểu đồ 2.10 : Mức độ cần thiết của vai trò giáo dục trong việc giảm thiểu

hành vi gây hấn của học sinh THCS Dân lập Lê Quý Đôn. .......................... 85

Biểu đổ 2.11: Mức độ hiệu quả của vai trò giáo dục trong việc giảm thiểu

hành vi gây hấn của học sinh THCS Phan Đình Giót.................................... 89

Biểu đổ 2.12: Mức độ hiệu quả của vai trò giáo dục trong việc giảm thiểu

hành vi gây hấn của học sinh THCS Dân lập Lê Quý Đôn. .......................... 90

1

LỜI MỞ ĐẦU

1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.

Gây hấn và những hành vi gây hấn là hiện tượng tiêu cực của đời sống

và đang là một vấn đề vô cùng nhức nhối của toàn xã hội. Hành vi gây hấn đã

tồn tại từ lâu dưới nhiều hình thức, cấp độ khác nhau, không ngoại trừ ở bất

cứ xã hội và nền văn hóa nào. Bản thân nó có thể gây nên những hậu quả

khôn lường làm ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực trong đời sống con người.

Ở nước ta, trong lĩnh vực giáo dục cũng đang phải đối mặt và chịu nhiều

áp lực nặng nề từ các vấn nạn học đường như bạo lực, bỏ học, tự tử, áp lực

học tập, nghiện ngập… mà trong đó hiện tượng gây hấn trong trường học đã

và đang hiện hữu vẫn là vấn đề đáng lo ngại không chỉ đối với ngành giáo dục

với gia đình học sinh mà cả toàn xã hội nói chung. Trong những năm gần đây,

ở nước ta hiện tượng gây hấn riêng ở học sinh THCS không ngừng gia tăng

với mức độ ngày càng nghiêm trọng. Đây là lứa tuổi với nhiều thay đổi về

tâm sinh lý của quá trình chuyển tiếp từ tuổi vị thành niên sang tuổi trưởng

thành. Qua các phương tiện thông tin đại chúng đã đề cập hàng loạt các vụ

việc gây hấn của các học sinh còn ở độ tuổi thiếu niên vẫn thường xuyên diễn

ra và có xu hướng ngày càng gia tăng với những hành vi như gây sự, đánh hội

đồng, đâm chém bạn chỉ vì những “lý do” như bị liếc đểu, cướp người yêu,

mâu thuẫn, hiểu nhầm… gây nên những hậu quả nghiêm trọng trở thành nỗi

trăn trở của mỗi gia đình, nhà trường và nỗi lo lắng cho thế hệ tương lai của

xã hội. Tại Việt Nam, số liệu được Bộ Giáo dục và đào tạo (GD - ĐT) đưa ra

gần đây nhất, trong một năm học toàn quốc xảy ra gần 1.600 vụ việc học sinh

đánh nhau ở trong và ngoài trường học (khoảng 5 vụ/ngày). Cũng theo thống

kê của Bộ GD - ĐT, cứ khoảng trên 5.200 học sinh (HS) thì có một vụ đánh

nhau; cứ hơn 11.000 HS thì có một em bị buộc thôi học vì đánh nhau; cứ 9

trường thì có một trường có học sinh đánh nhau. Theo nghiên cứu mới nhất

2

của Sở Giáo dục và đào tạo thành phố Hà Nội (nghiên cứu trên 771 em học

sinh tại các trường THCS) có 92.6% học sinh có hành vi gấy hấn, 6.8% học

sinh thi thoảng có hành vi gây hấn, 0.6% học sinh không có hành vi gây hấn.

Hiện nay, khi bàn đến hiện tượng gây hấn, nhận thức về hiện tượng gây

hấn và những biện pháp nhằm giảm thiểu hành vi này trong môi trường học

đường đã có nhiều đề tài có liên quan đề cập với nhiều cách tiếp cận can thiệp

được đưa ra và đã đạt được những kết quả bước đầu, nhưng hiệu quả chưa

cao. Đặc biệt các đề tài nghiên cứu về vai trò của nhân viên công tác xã hội

với hai vai trò điều phối và vai trò giáo dục. Vì vậy, việc hình thành hướng

tiếp cận mới cho vấn đề này với những giải pháp can thiệp đặc thù của CTXH

là một vấn đề cần thiết.

Tại địa bàn nghiên cứu là trường THCS Phan Đình Giót – Thanh Xuân -

Hà Nội (cơ sở công lập).Theo kết quả báo cáo và thống kê của nhà trường về

tỷ lệ học sinh có hành vi gây hấn ở mức cao lên tới (80%) năm học 2017 –

2018. Theo báo cáo thống kê mới nhất về công tác quản lý học sinh liên quan

đến tình hình an toàn và nếp sống sinh hoạt năm học 2017 – 2018 tại trường

cho biết, nhà trường đã tiến hành khiển trách với 22 em học sinh, cảnh cáo

với 18 em học sinh, buộc thôi học có thời hạn (ba ngày, một tuần, một năm)

với 3 em học sinh.

Tại địa bàn nghiên cứu là trường THCS Lê Quý Đôn - Nam Từ Liêm –

Hà Nội (cơ sở dân lập).Theo kết quả báo cáo và thống kê của nhà trường về tỷ

lệ học sinh có hành vi gây hấn lên tới (65%) năm học 2017 – 2018. Theo báo

cáo thống kê mới nhất về công tác quản lý học sinh liên quan đến tình hình an

toàn và nếp sống sinh hoạt năm học 2017 – 2018 tại trường cho biết, nhà

trường đã tiến hành khiển trách với 16 em học sinh, cảnh cáo với 10 em học

sinh, buộc thôi học có thời hạn (ba ngày, một tuần, một năm) với 1 em học

sinh.

Những hình thức phạt này được áp dụng cho những em có hành vi tiêu

3

cực đã xảy ra tại trường như: chống đối giáo viên, tự nghỉ học, vi phạm nội

quy, bạo lực với thầy cô, bạn bè…

Như vậy với thống kê trên phần nào cho thấy thực trạng học sinh với

những biểu hiện tiêu cực tại trường học được khảo sát có liên quan đến hành

vi gây hấn là điều báo động và nhất thiết cần có những biện pháp phù hợp và

hiệu quả hơn để ngăn ngừa, giảm thiểu những hành vi này chứ không đơn

thuần chỉ là xử lý những vụ việc cũng như áp dụng các hình thức phạt khi

những hành vi này đã xảy ra.

Xuất phát từ thực tiễn trên, việc lựa chọn đề tài “Vai trò của nhân viên

Công tác xã hội trong việc giảm thiểu hành vi gây hấn của học sinh trung

học cơ sở tại thành phố Hà Nội” là cần thiết và có ý nghĩa về mặt lý luận và

thực tiễn.

2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

2.1. Những nghiên cứu về gây hấn học đường trên thế giới

Theo thống kê trên thế giới, mỗi năm có 6 triệu em trai và 4 triệu em gái

có liên quan trực tiếp đến gây hấn học đường. Nhưng thực tế, con số đó đang

ngày một tăng lên và những nạn nhân của những vụ việc này thì không phải

đã kể hết. Tại Châu Âu, hiện tượng bắt nạt học đường thường xuyên xảy ra ở

trung học cơ sở, tỷ lệ học sinh bắt nạt từ 3% - 10%, với mức độ cao đột biến ở

độ tuổi 13 – 14. Ở Anh, trong năm học 2007, cảnh sát buộc phải xuất hiện tại

trường học hơn 7.300 lần, nhưng thực sự trên toàn nước Anh, bạo lực học

đường có thể lên đến 1000 vụ, do khoảng 1/3 nhân viên cảnh sát quên nhập

dữ liệu. Ở Đức, năm 2008 có khoảng 60.000 học sinh tham gia, tăng 2.500 em

so với năm trước. Hơn thế, bạo lực băng đảng trên các đường phố cũng đang

ngấm dần vào các trường học. Ở Nam Phi, hơn 1/5 học sinh bị tấn công tình

dục trong trường học. Ủy ban quyền con người Nam Phi cho biết 40% trẻ em

được phỏng vấn tiết lộ các em là nạn nhân của bạo lực học đường. Tại Mỹ,

nghiên cứu của hội đồng phòng chống tội phạm quốc gia khẳng định 43% học

4

sinh cả nam lẫn nữ thuộc độ tuổi từ 13 – 17 tuổi đã từng bị dọa nạt hoặc chế

giễu trên Internet.

Công trình nghiên cứu của Wang J và cộng sự năm 2009 được tiến hành

tại Mỹ với đề tài: “Bắt nạt trường học trong thanh thiếu niên tại Hoa Kỳ: thể

chất, bằng lời nói, quan hệ, và mạng” đã nghiên cứu bốn hình thức của hành

vi bắt nạt trong trường học ở nhóm thanh thiếu niên Mỹ và mối liên quan với

các đặc điểm về mặt nhân học xã hội, hỗ trợ của cha mẹ, và bạn bè đã được

khảo sát. Kết quả của nghiên cứu cho thấy rằng tỷ lệ về hành vi bắt nạt người

khác hoặc đã từng bị bắt nạt ở trường học ít nhất một lần trong 2 tháng gần

đây là 20,8% về mặt thể chất, 53,6% bằng lời nói, 51,4% về mặt xã hội, hoặc

13,6% về mặt điện tử. Các bạn trai dính líu nhiều hơn vào bắt nạt thể chất

hoặc bằng lời nói, trong khi các bạn gái thì bị dính líu nhiều hơn đến các kiểu

bắt nạt khác. Các bạn nam có xu hướng là người đi bắt nạt qua mạng, trong

khi các bạn gái có xu hướng là nạn nhân của hiên tượng bắt nạt đó. Thanh

thiếu niên người Mỹ gốc Phi đã tham gia bắt nạt nhiều hơn (về mặt thân thể,

lời nói, hay qua mạng), nhưng lại ít trở thành nạn nhân của những hình thức

bắt nạt (bằng lời nói hoặc quan hệ). Từ kết quả nghiên cứu như trên, tác giả

cũng đưa ra những kết luận quan trọng. Đó là sự hỗ trợ của cha mẹ có thể bảo

vệ thanh thiếu niên khỏi tất cả bốn hình thức bắt nạt. Liên kết bạn bè theo

kiểu khác với bắt nạt truyền thống và bắt nạt mạng.

Những nghiên cứu gần đây ở Mỹ đã chỉ ra rằng cứ 7 phút lại có một trẻ

em bị bắt nạt. Cứ 4 trẻ em lại có một trẻ thừa nhận đã từng bắt nạt trẻ em

khác. Một cuộc thăm dò thực hiện ở trẻ em có độ tuổi từ 12 - 17 cho thấy, các

em đều thừa nhận bạo lực đang gia tăng tại trường học của mình. Mỗi tháng

có 282.000 học sinh ở các trường THCS Mỹ bị tấn công. Cũng tại Mỹ, nghiên

cứu của Hội đồng phòng chống tội phạm quốc gia (NCPC) cũng khẳng định

43% học sinh cả nam lẫn nữ thuộc độ tuổi từ 13 - 17 tuổi từng bị dọa nạt hoặc

chế giễu trên mạng internet.

5

Tại Canada, các trường học được yêu cầu phải có kế hoạch phòng chống

gây hấn bao gồm các chương trình huấn luyện đặc biệt dành cho khối cộng đồng

trong trường học, nhằm nâng cao nhận thức của học sinh và giáo viên, đồng thời

có các biện pháp nhằm ngăn chặn và can thiệp khi vấn đề này xảy ra.

Tại Mỹ, theo phân tích của bộ giáo dục nước này, hầu hết các bang đã đề

xuất yêu cầu để phát triển các chính sách nhằm ngăn chặn và can thiệp tình

trạng gây hấn nơi trường học. Hơn 10 bang cho phép các trường giải quyết

việc bắt nạt xảy ra ngoài trường học miễn là nó ảnh hưởng tới học sinh trong

trường. Mỗi bang đều có chính sách riêng để giải quyết vấn đề này, song mục

tiêu chính vẫn là các biện pháp ngăn chặn và can thiệp. Ngoài ra có 36 bang

đã có các biện pháp để đối phó với tình trạng bắt nạt trên mạng.

Điểm qua các nghiên cứu lí thuyết và thực tiễn về hành vi gây hấn nói

chung, hành vi gây hấn học đường nói riêng ở nước ngoài cho thấy, tình trạng

gây hấn ở học sinh nói chung và học sinh THCS nói riêng là rất đáng báo

động. Các nghiên cứu đó đã đề xuất nhiều biện pháp nhằm mục đích nâng cao

nhận thức và giảm thiểu tình trạng gây hấn học đường của học sinh dưới các

góc độ y học, tâm lí học, xã hội học, giáo dục học... nhưng chưa triệt để và có

hiệu quả trị liệu đến tận gốc. Riêng biện pháp nâng cao nhận thức và giảm

thiểu hành vi gây hấn của học sinh dưới góc độ CTXH có thể tác động và

giúp đỡ từng cá nhân riêng biệt thì chưa có tác giả nào nghiên cứu một cách

đồng bộ cả về lý luận và thực tiễn .

2.2. Những nghiên cứu liên liên quan đến vấn đề gây hấn học đường tại

Việt Nam

Ở trong nước vấn đề hành vi gây hấn được nghiên cứu tập trung ở 3 gốc

độ sau:

Thứ nhất, nhận thức của học sinh về hành vi gây hấn. “Gây hấn học

đường ở học sinh trung học” – Trần Thị Minh Đức (2010) đã cho thấy gây

hấn trong trường học là hiện tượng phổ biến và ngày càng trở nên nguy hiểm.

6

Do các bậc phụ huynh và nhà trường không dạy cho trẻ một cách có hệ thống

cho trẻ em và vị thành niên những khía cạnh khác nhau về vấn đề kỷ luật học

đường nên trước những tình huống cụ thể học sinh không nhận biết được giới

hạn của hành vi gây hấn, bạo lực…Vì vậy hiện tượng đánh nhau, trấn lột đồ

của bạn… vẫn cứ hiển nhiên tồn tại trong các trường học.

Thứ hai, thực trạng hành vi gây hấn trong trường học. Trong bài viết

“Khác biệt giới trong hành vi gây hấn của học sinh” – Hoàng Xuân Dũng

trên Tạp chi Gia đình và Giới số 3/2015 đã đi sâu vào phân tích trình bày

những cơ sở khoa học của giới trong hành vi gây hấn. Tác giả cho thấy, hành

vi gây hấn không chỉ xuất hiên ở học sinh nam mà còn có cả học sinh nữ.

Trong điều kiện bình thường, ít có sự khiêu khích học sinh nam có xu hướng

thực hiện hành vi gây hấn nhiều hơn học sinh nữ. Nhưng trong hoàn cảnh có

tình chất xúc phạm học sinh nữ thường có hành vi gây hấn có tính chất bạo

lực để “trả đũa”. Điểm khác biệt của học sinh nam và học sinh nữ là học sinh

nữ thường tham gia vào các dạng gây hấn gián tiếp làm nạn nhân tổn thương

về mặt tinh thần nhiều hơn việc gây hấn trực tiếp khiến nạn nhân đau đớn về

mặt thể xác.

Thứ ba, các biện pháp ngăn ngừa giảm thiểu hành vi gây hấn. PGS.TS

Lê Văn Anh trong bài viết “Nguyên nhân và giải pháp ngăn ngừa hành vi

đánh nhau của học sinh trong nhà trường” trên Tạp chí Giáo dục năm 2013

đã nêu ra 5 dấu hiệu nguy cơ gây ra hành vi đánh nhau: cách cư xử “nội tâm”

hay “biểu lộ”, một số yếu tố tâm lý cá nhân, yếu tố môi trường gia đình, yếu

tố môi trường xung quanh hay cộng đồng. Tác giả cũng đưa ra 4 hành vi đánh

nhau : bạo lực thân thể, bạo lực tình dục, bạo lực xã hội và bạo lực tình cảm

lời nói. Từ đó tác giả cũng đưa ra được các biện pháp để giảm thiểu hành vi

gây hấn.

Dưới góc độ thực tiễn hành vi gây hấn của học sinh trong môi trường

học đường, mặc dù tình trạng gây hấn trong trường học giữa học sinh với học

7

sinh và các thầy cô giáo đã được báo chí và các phương tiện truyền thông

đăng tải khá nhiều. Tuy nhiên, nghiên cứu cụ thể về thực trạng hành vi này

hầu như rất ít. Chủ yếu các đề tài, bài báo tập trung vào việc nghiên cứu về

hành vi lệch chuẩn của học sinh, thanh thiếu niên - một lĩnh vực rộng hơn

nhiều hành vi gây hấn. Trong đó, các tác giả đã chỉ ra được 12 các vấn nạn

học đường trong xã hội Việt Nam như hiện tượng thầy, cô giáo đánh đập, làm

nhục học sinh, những hành vi lệch chuẩn của học sinh và nguyên nhân dẫn

đến hành vi lệch chuẩn. Từ những nghiên cứu này, các tác giả mới chỉ đề xuất

được các biện pháp làm giảm thiểu hành vi lệch chuẩn nói chung nhưng chưa

đi sâu về phương diện hành vi gây hấn của học sinh nói riêng. Thêm vào đó,

các đề tài, bài báo này cũng chưa đề cập đến các biện pháp CTXH trong hỗ

trợ học sinh ngăn ngừa hành vi tiêu cực này. Những năm gần đây hành vi gây

hấn có chiều hướng gia tăng ở nước ta. Những biện pháp chế tài, những

khung văn bản pháp lý về vấn đề này cũng còn nhiều bất cập; những phân tích

mang tính chuyên môn từ góc độ tâm lý xã hội về vấn đề xã hội nóng bỏng

này còn rất ít. Cuốn chuyên khảo “Hành vi gây hấn – phân tích từ góc độ tâm

lý xã hội” này của PGS. TS. Trần Thị Minh Đức (2011) là một bước đi mạnh

dạn và là một đóng góp quý báu. Đây là công trình nghiên cứu đầu tiên ở Việt

Nam về một hiện tượng tâm lí xã hội của con người - Hành vi gây hấn. Công

trình đã tập hợp, tổng hợp và phân tích hành vi gây hấn của con người từ nền

tảng tri thức và quan điểm nghiên cứu của Tâm lí học xã hội. Trong đó làm rõ

các khái niệm cơ bản xung quanh vấn đề gây hấn, phân loại hành vi gây hấn,

phân tích nguyên nhân, hậu quả của hành vi gây hấn đối với các cá nhân, các

nhóm, gia đình và xã hội. Tác giả đã làm sáng tỏ khái niệm gây hấn, một hiện

tượng tâm lí tiêu cực, phức tạp nhất trong hiện tượng tâm lí xã hội của con

người, một hành vi cố tình làm tổn hại về thể chất hay tinh thần người khác

hoặc bản thân. Kết quả nghiên cứu khẳng định, hiện tượng tâm lí này xuất

hiện thường xuyên trong các tương tác xã hội và sự ảnh hưởng tiêu cực của

8

hành vi này là khó lường trước được. Gây hấn không chỉ thể hiện đơn giản ở

việc khích bác, cố tình thêu dệt câu chuyện làm tổn thương người khác hay

giải quyết tình huống bằng cách đấm đá nhau giữa các cá nhân và các nhóm.

Từ các kết quả điều tra thực tế, công trình đã cung cấp tri thức về thực trạng

gây hấn trong học sinh, sinh viên và bạo lực trong các gia đình ở Việt Nam.

Đồng thời góp phần vào việc hoạch định chính sách của nhà nước đối với các

vấn nạn trong gia đình và học đường.

Bên cạnh đó, báo cáo khoa học: “Hành vi bạo lực ở thanh thiếu niên –

con đường hình thành và cách tiếp cận đánh giá” của TS Đặng Hoàng Minh

và Trần Thành Nam đã chỉ ra con đường hình thành hành vi bạo lực học

đường và cách tiếp cận, đánh giá hành vi gây hấn học đường. Về con đường

hình thành hành vi, theo phân tích của báo cáo, đó là kết quả của sự tương tác

lẫn nhau giữa các yếu tố sinh học, môi trường xã hội, sự phát triển nhận thức

và tình cảm của cá thể qua thời gian . Trong từng giai đoạn của sự phát triển

cá thể, các yếu tố trên sẽ lần lượt thay thế nhau, đóng vai trò quan trọng ảnh

hưởng tới sự xuất hiện của hành vi bạo lực trong tương lai.

Bài báo khoa học: “Bạo lực học đường: Nguyên nhân và một số biện

pháp hạn chế” của ThS. Nguyễn Văn Lượt đã đi sâu tìm hiểu một số nguyên

nhân tâm lý xã hội dẫn đến hành vi gấy hấn, bao lực học đường giữa học sinh

với học sinh và một số biện pháp nhằm hạn chế tình trạng hiện nay. Bài báo

đưa ra một số nguyên nhân tâm lý – xã hội dẫn đến hành vi của học sinh như:

Quan hệ cha mẹ và con cái trong gia đình, bài báo khẳng định nếu cha mẹ đối

xử bàng quan - xa cách hoặc nghiêm khắc - cứng nhắc với con cái thì con cái

họ sẽ không có cơ hội chia sẻ những tâm tư, tình cảm. Những thiếu hụt trong

nhận thức, những lệch lạc trong hành vi không được kịp thời uốn nắn. Từ đó,

hình thành nên các hành vi đánh bạn, trấn lột... Bên cạnh đó, nếu cha mẹ là

những người luôn luôn chấp hành tốt các qui định thì đứa trẻ sẽ có xu hướng

chấp hành các quy định đó tốt hơn so sới các gia đình mà bố mẹ chúng coi