Luận văn Đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG XÃ HỘI

LÊ HẢI YẾN

ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN TRÊN

ĐỊA BÀN HUYỆN SƠN DƯƠNG, TỈNH TUYÊN QUANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ NHÂN LỰC

Hà Nội - 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG XÃ HỘI

LÊ HẢI YẾN

ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN TRÊN

ĐỊA BÀN HUYỆN SƠN DƯƠNG, TỈNH TUYÊN QUANG

Chuyên ngành: Quản trị nhân lực

Mã số: 8340404

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ NHÂN LỰC

CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN THỊ MINH HÒA

Hà Nội - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn này là công trình nghiên cứu thực sự của cá

nhân tôi, chưa được công bố trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào. Các

số liệu, nội dung được trình bày trong luận văn này là hoàn toàn hợp lệ và

đảm bảo tuân thủ các quy định về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Tôi xin chịu trách nhiệm về tài nghiên cứu của mình.

Tác giả

Lê Hải Yến

LỜI CÁM ƠN

Trong cả quá trình học tập, chọn đề tài cũng như triển khai thực hiện

hoàn thành Luận văn Thạc sỹ Quản trị nhân lực tại trường Đại học Lao động

và Xã hội, tác giả đề án luôn nhận được sự quan tâm giúp đỡ, tạo điều kiện về

nhiều mặt; sự hướng dẫn chỉ bảo, tư vấn nhiệt tình của giảng viên trường Đại

học Lao động và Xã hội, khoa Sau Đại học; của các đơn vị, phòng ban thuộc

huyện Sơn Dương.

Tác giả xin trân trọng cảm ơn các thầy, cô giáo đã giảng dạy và cung

cấp những kiến thức cơ bản, sâu sắc, tạo điều kiện giúp đỡ tác giả trong quá

trình học tập, nghiên cứu rèn luyện tại trường Đại học Lao động và Xã hội.

Đặc biệt tác giả xin trân trọng cảm ơn TS. Nguyễn Thị Minh Hòa đã luôn

động viên, giúp đỡ và tạo mọi điều điện tốt nhất trong quá trình nghiên cứu để

tác giả thực hiện và hoàn thành Luận văn Thạc sỹ Quản trị nhân lực.

Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè, đồng

nghiệp đã luôn quan tâm, động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tác giả

yên tâm học tập và viết Luận văn.

Em xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, tháng 12 năm 2019

Tác giả

Lê Hải Yến

I

MỤC LỤC

DANH MỤC VIẾT TẮT............................................................................IV

DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ............................................................ V

LỜI MỞ ĐẦU.............................................................................................. V

1. Lý do chọn đề tài ...................................................................................... 1

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài.............................................. 2

3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu............................................................... 5

4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu................................................................ 5

5. Phương pháp nghiên cứu ......................................................................... 5

6. Những đóng góp mới của luận văn.......................................................... 7

7. Kết cấu của luận văn................................................................................ 7

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO

ĐỘNG NÔNG THÔN .................................................................................. 8

1.1. Một số khái niệm cơ bản ....................................................................... 8

1.1.1. Lao động .............................................................................................. 8

1.1.2. Lao động nông thôn.............................................................................. 8

1.1.3. Đào tạo nghề ........................................................................................ 9

1.1.4. Đào tạo nghề cho lao động nông thôn................................................... 9

1.2. Nội dung đào tạo nghề cho lao động nông thôn ................................. 11

1.2.1. Tuyên truyền, tư vấn học nghề và việc làm cho lao động nông thôn....... 11

1.2.2. Xác định nhu cầu đào tạo nghề........................................................... 12

1.2.3. Lập kế hoạch đào tạo nghề ................................................................. 14

1.2.4. Tuyển sinh học nghề........................................................................... 19

1.2.5. Đánh giá kết quả đào tạo .................................................................... 20

1.3. Một số yếu tác động đến quá trình đào tạo nghề cho lao động nông

thôn ở nước ta hiện nay.............................................................................. 21

1.3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội ở địa phương ................................. 21

1.3.2. Mạng lưới cơ sở dạy nghề .................................................................. 22

II

1.3.3. Chính sách của nhà nước và địa phương về đào tạo nghề cho lao động

nông thôn ..................................................................................................... 23

1.3.4. Nhận thức của xã hội về đào tạo nghề................................................. 23

1.4. Kinh nghiệm một số địa phương về đào tạo nghề cho lao động nông

thôn và bài học rút ra cho huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang........... 24

1.4.1. Kinh nghiệm một số địa phương......................................................... 24

1.4.2. Bài học rút ra cho huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang.................... 27

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO ĐỘNG

NÔNG THÔN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SƠN DƯƠNG, TỈNH TUYÊN

QUANG ...................................................................................................... 29

2.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội huyện Sơn

Dương, tỉnh Tuyên Quang ........................................................................ 29

2.1.1. Điều kiện tự nhiên .............................................................................. 29

1.1.2. Đặc điểm tình hình kinh tế - xã hội..................................................... 31

2.1.3. Dân số, lao động................................................................................. 34

2.2.Thực trạng đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện

Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang.................................................................. 35

2.2.1. Tuyên truyền, tư vấn học nghề và việc làm cho lao động nông thôn....... 35

2.2.2. Xác định nhu cầu đào tạo nghề........................................................... 39

2.2.3. Lập kế hoạch đào tạo nghề ................................................................. 41

2.2.4. Tổ chức triển khai thực hiện .............................................................. 53

2.2.5. Đánh giá kết quả đào tạo .................................................................... 58

2.3. Các yếu tố ảnh hưởng.......................................................................... 62

2.3.1. Mạng lưới cơ sở dạy nghề .................................................................. 62

2.3.2. Chính sách của nhà nước và địa phương về đào tạo nghề cho lao động

nông thôn ..................................................................................................... 64

2.3.3. Nhận thức của xã hội về đào tạo nghề................................................. 66

2.3.5. Quản lý nhà nước về đào tạo nghề...................................................... 67

2.4. Đánh giá chung.................................................................................... 68

III

2.4.1. Kết quả đạt được ................................................................................ 68

2.4.2. Hạn chế và nguyên nhân..................................................................... 70

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO

ĐỘNG NÔNG THÔN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SƠN DƯƠNG, TỈNH

TUYÊN QUANG TRONG THỜI GIAN TỚI .......................................... 72

3.1. Quan điểm và mục tiêu đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa

bàn huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang ............................................... 72

3.1.1. Quan điểm về đào tạo nghề cho lao động nông thôn........................... 72

3.1.2. Mục tiêu về đào tạo nghề...................................................................... 74

3.2. Một số giải pháp tăng cường đào tạo nghề cho lao động nông thôn

trên địa bàn huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang ................................. 75

3.2.1. Giải pháp về nâng cao chất lượng cán bộ quản lý và đội ngũ giáo viên

..................................................................................................................... 75

3.2.2. Giải pháp về tăng cường công tác quản lý nhà nước về đào tạo nghề.. 76

3.2.3. Giải pháp về tổ chức quá trình đào tạo, nội dung, hình thức và phương

pháp đào tạo................................................................................................. 77

3.2.4. Giải pháp về công tác truyền thông và thu thập thu thông tin cung cầu

lao động, việc làm và đào tạo nghề............................................................... 80

3.2.5. Giải pháp về công tác lựa chọn đầu vào đối tượng đào tạo nghề và định

hướng tìm việc sau đào tạo nghề .................................................................. 82

3.2.5. Giải pháp về vốn, đất đai và cơ chế chính sách của địa phương đối với

công tác dạy và học nghề.............................................................................. 83

3.2.6. Giải pháp về hoàn thiện hệ thống dạy nghề ........................................ 87

3.3. Một số khuyến nghị, đề xuất............................................................... 88

3.3.1. Đối với Chính phủ.............................................................................. 88

3.3.2. Đối với UBND tỉnh và Sở Lao động - Thương binh và Xã hội ........... 89

KẾT LUẬN................................................................................................. 90

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................... 92

PHỤ LỤC .......................................................................................................

IV

DANH MỤC VIẾT TẮT

ĐNT

Đào tạo nghề

LĐNT

Lao động nông thôn

Hội đồng nhân dân

HĐND

KT-XH

CMKT

DN

Kinh tế - xã hội

Chuyên môn kỹ thuật

Doanh nghiệp

UBND

GDNN-GDTX

CNH - HĐH

TW

Ủy ban nhân dân

Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên

Công nghiệp hóa - hiện đại hóa

Trung Ương

LĐ&XH

THCS

Lao động -Thương binh

Trung học cơ sở

THPT

Trung học phổ thông

V

DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ

Bảng 2.1: Dân số, lao động của huyện Sơn Dương 2016 – 2018.................... 34

Bảng 2.2: Các hoạt động tuyên truyền về học nghề và việc làm cho LĐNT

huyện Sơn Dương năm 2018........................................................................ 35

Bảng 2.3: Kết quả công tác truyền thông về ĐTN cho LĐNT ...................... 38

Bảng 2.4: Nhu cầu đào tạo nghề của LĐNT và nhu cầu sử dụng lao động qua

đào tạo nghề của các đơn vị trên địa bàn huyện Sơn Dương......................... 40

Bảng 2.5: Kế hoạch đào tạo nghề cho người lao động trên địa bàn huyện Sơn

Dương 2016 - 2018 ...................................................................................... 41

Bảng 2.6: Tình hình tuyển sinh theo trình độ đào tạo 2016 - 2018................ 43

Bảng 2.7: Tổng hợp các hình thức ĐTN cho LĐNT, 2016-2018 .................. 45

Bảng 2.8: Đánh giá mức độ phù hợp về chương trình, giáo trình đào tạo từ

phía người học.............................................................................................. 48

Bảng 2.9: Thống kê tình hình giáo viên của Trung tâm GDNN-GDTX huyện

Sơn Dương năm 2018................................................................................... 51

Bảng 2.10: Ngân sách chi cho đào tạo nghề trên địa bàn huyện Sơn Dương từ

năm 2016-2018 ............................................................................................ 53

Bảng 2.11: Tổng hợp kết quả đào tạo nghề cho LĐNT từ năm 2016 - 2018 . 58

Bảng 2.12: Kết quả đào tạo nghề cho LĐNT theo ngành nghề đào tạo, 2016-2018

..................................................................................................................... 59

Bảng 2.13: Tỷ lệ tăng (giảm) tỷ lệ hộ gia đình có lao động sau khi học nghề

theo mức kinh tế hộ...................................................................................... 60

Bảng 2.14: Người sử dụng lao động đánh giá mức độ đáp ứng yêu cầu công

việc của người lao động qua dào tạo nghề.................................................... 61

Bảng 2.15: Quản lý nhà nước về đào tạo nghề 2016-2018............................ 67

Bảng 2.16: Kết quả chính quyền hỗ trợ tìm việc làm cho LĐNT.................. 67

VI

Biểu đồ 2.1: Cơ cấu kinh tế của huyện Sơn Dương 2016-2018..................... 32

Biểu đồ 2.2: Cơ cấu lao động theo ngành kinh tế của huyện Sơn Dương 2016 -

2018 ............................................................................................................. 35

Biểu đồ 2.3: Mức độ phù hợp của công việc hiện tại với nghề và nghề được

đào tạo của người lao động........................................................................... 59

Biểu đồ 2.4: Tỷ lệ đánh giá của học viên sau tốt nghiệp về mức đáp ứng kiến

thức kỹ năng từ đào tạo nghề của nhà trường với yêu cầu công việc ............ 61

Biểu đồ 2.5: Đánh giá mức độ đáp ứng về cơ sở vật chất cho đào tạo nghề.. 64

Hình 2.1: Bản đồ hành chính huyện Sơn Dương........................................... 29

1

LỜI MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Đào tạo nghề (ĐTN) cho lao động nông thôn (LĐNT) vừa là khâu cơ

bản, vừa là khâu đột phá làm dịch chuyển cơ cấu lao động từ nông nghiệp

sang công nghiệp và dịch vụ, từng bước nâng cao trình độ đội ngũ lao động

sang trình độ chuyên môn, kỹ thuật cao. Chính vì vậy, công tác ĐTN cũng

được Đảng và nhà nước ta quan tâm và coi đó là nhiệm vụ quan trọng góp

phần phát triển kinh tế xã hội (KT-XH) nói chung . Nghị quyết số 26/NQ -

TW ngày 05/8/2008, Hội nghị lần thứ 7 Ban chấp hành Trung ương khóa X

về Nông nghiệp, Nông dân và Nông thôn, trong phần nhiệm vụ và giải pháp

cụ thể đã nêu: “Giải quyết việc làm cho lao động nông thôn là nhiệm vụ ưu

tiên xuyên suốt trong mọi chương trình phát triển KT - XH của cả nước; bảo

đảm hài hòa giữa các vùng, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng,

giữa nông thôn và thành thị. Có kế khoạch cụ thể về ĐTN và chính sách bảo

đảm việc làm cho nông dân, nhất là các vùng chủng đổi mục đích sử dụng

đất...”

Đối với Sơn Dương là một huyện miền núi, dân số đang sinh sống và

làm việc tại khu vực nông thôn chiếm khoảng 70% dân số của huyện, tập

trung chủ yếu ở khu vực nông nghiệp song chất lượng lao động đã qua đào

tạo chiếm khoảng 48% (năm 2016) LĐNT trên địa bàn toàn Huyện. Tuy

nhiên, khu vực nông thôn được đánh giá mang nhiều tiềm năng và thế mạnh

của huyện, chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp của toàn Huyện sau 5 năm theo

thống kê của Phòng nông nghiệp Huyện như sau: “Cơ cấu giá trị sản xuất có

xu hướng chuyển dịch theo xu hướng tăng tỷ trọng giá trị ngành lâm nghiệp,

giảm tỷ trọng ngành nông nghiệp, thủy sản (năm 2018: Nông nghiệp chiếm

84,19%, giảm 1,84% so năm 2010; lâm nghiệp chiếm 12,75%, tăng 1,98% so

năm 2010; thủy sản chiếm 3,06%, giảm 0,14%); trong nông nghiệp, trồng trọt

2

chiếm tỷ trọng 62,36%, tăng 4,76% so với năm 2010, chăn nuôi chiếm

36,32%, giảm 4,76% so với năm 2010”. Các doanh nghiệp đã và đang đẩy

mạnh hơn nữa đầu tư các dự án vào sản xuất, chế biến sản phẩm nông nghiệp.

Do đó, huyện Sơn Dương đã hoạch định nhiều chính sách, chiến lược dài hạn

nhằm phát triển đúng hướng và hiệu quả nhất đối với khu vực này.

Trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập

quốc tế càng đòi hỏi người lao động phải có trình độ cao và kỹ năng làm việc

tốt thì câu chuyện giải quyết việc làm luôn là một bài toán khó, và càng khó

hơn đối với lao động nông thôn. Mục tiêu của huyện Sơn Dương nâng tỷ lệ

lao động qua đào tạo lên từ 50% đến 60% năm 2020; tỷ lệ lao động qua đào

tạo nghề lên 35% đến 40% năm 2020. Cho đến nay chưa có nghiên cứu nào

liên quan đến công tác dạy nghề trên địa bàn huyện Sơn Dương. Vì vậy việc

nghiên cứu, đánh giá đưa ra các giải pháp nhằm phát triển đào tạo nghề ở

huyện Sơn Dương là rất cần thiết. Xuất phát từ thực tế này, tác giả đã chọn đề

tài “Đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Sơn Dương,

tỉnh Tuyên Quang” cho bài luận văn của mình.

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Tính đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học liên quan đến

nội dung về việc làm và đào tạo nghề cho lao động nông thôn, cụ thể:

- Phạm Xuân Thu (2009), nghiên cứu “Một số vấn đề lí luận về phát

triển dạy nghề gắn với nhu cầu sử dụng lao động”. Đề tài đã khái quát những

nhận thức cơ bản về phát triển dạy nghề gắn với nhu cầu sử dụng lao động và

luận chứng về các hình thức, phương thức dạy nghề gắn với nhu cầu sử dụng

lao động cũng như hệ thống chỉ tiêu và phương pháp đánh giá sự gắn kết giữa

đào tạo và sử dụng lao động. Ngoài ra đề tài cũng khái quát kinh nghiệm quốc

tế về các mô hình, hình thức gắn đào tạo và sử dụng lao động để tham khảo,

áp dụng tại Việt Nam trong đó có mô hình liên kết giữa cơ sở dạy nghề (ngoài

3

doanh nghiệp) và doanh nghiệp, mô hình cơ sở dạy nghề trong doanh nghiệp,

mô hình doanh nghiệp trong cơ sở dạy nghề và mô hình trung tâm đào tạo,

bồi dưỡng độc lập đặt tại các khu công nghiệp. Tuy nhiên, đề tài chưa đi sâu

phân tích các yếu tố tác động đến mối quan hệ hợp tác giữa cơ sở đào tạo và

doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Phạm Xuân Thu (2009), nghiên cứu “Một số vấn đề lí luận về phát