Luận văn Dịch vụ công tác xã hội đối với người nghèo trên địa bàn thị trấn Quang Minh, huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI
ĐỖ THỊ TUYẾN
DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI
NGƯỜI NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN THỊ TRẤN QUANG MINH,
HUYỆN MÊ LINH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI
HÀ NỘI - 2019
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI
ĐỖ THỊ TUYẾN
DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI
NGƯỜI NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN THỊ TRẤN QUANG MINH,
HUYỆN MÊ LINH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Chuyên ngành: Công tác xã hội
Mã ngành: 8760101
LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. BÙI THỊ MAI ĐÔNG
HÀ NỘI - 2019
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng, luận văn Thạc sĩ Công tác xã hội với đề tài “Dịch
vụ công tác xã hội đối với hộ nghèo trên địa bàn thị trấn Quang Minh, huyện
Mê Linh, thành phố Hà Nội” là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, được
thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Bùi Thị Mai Đông.
Các số liệu, kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung
thực, được trích nguồn và trích dẫn đầy đủ.
Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình.
Tác giả
Đỗ Thị Tuyến
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình nghiên cứu, tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm,
giúp đỡ của các thầy cô, của gia đình và bạn bè.
- Lời cảm ơn sâu sắc nhất, tôi xin gửi tới TS Bùi Thị Mai Đông- một
người cô, luôn tràn đầy nhiệt huyết với ngành CTXH. Tôi đã học được ở cô
rất nhiều, từ phương pháp nghiên cứu đến thái độ làm việc và hơn cả là đam
mê cống hiến cho ngành CTXH.
- Tôi xin gửi lời cám ơn chân thành tới các thầy/cô của Đại học Lao
động-xã hội, những người đã cho tôi hành trang tri thức, kỹ năng và thái độ
nghề nghiệp.
- Tôi xin trân trọng cảm ơn tới các Đảng ủy- Ủy ban nhân dân thị trấn
Quang Minh, các ngành, đoàn thể, các tổ chức đã tạo mọi điều kiện thuận lợi
để chúng tôi hoàn thành việc thu thập số liệu phục vụ luận văn này. Đồng
thời, tôi cũng xin gửi lời cám ơn tới các ông bà, các anh chị đã tham gia vào
quá trình khảo sát trong nghiên cứu này.
- Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn tới những người thân, bạn bè đã
luôn quan tâm, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài này.
Tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp của Quý thầy cô, các nhà khoa
học, để tôi hoàn thiện những thiếu sót của luận văn.
I
MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT..................................................................... IV
DANH MỤC BẢNG BIỂU..........................................................................V
DANH MỤC BIỂU ĐỒ.............................................................................. VI
MỞ ĐẦU....................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ...................................................................................... 1
2. Tình hình nghiên cứu đề tài..................................................................... 3
3.Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu: .............................................................. 8
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu: .............................................................. 9
5. Phương pháp nghiên cứu:...................................................................... 10
6. Những đóng góp mới của luận văn........................................................ 11
7. Nội dung luận văn .................................................................................. 11
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI
ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO ....................................................................... 12
1.1. Một số khái niệm ................................................................................. 12
1.1.1. Khái niệm dịch vụ xã hội.................................................................... 12
1.1.2 Khái niệm dịch vụ công tác xã hội....................................................... 13
1.1.3 Khái niệm Nghèo, Người nghèo.......................................................... 16
1.1.4 Khái niệm Dịch vụ công tác xã hội đối với người nghèo ..................... 18
1.2 Đặc điểm tâm lý, khó khăn và nhu cầu của người nghèo.................. 20
1.2.1 Đặc điểm tâm lý của người nghèo ...................................................... 20
1.2.2 Khó khăn và nhu cầu cơ bản của người nghèo.................................... 21
1.3. Các loại dịch vụ công tác xã hội đối với người nghèo........................ 22
1.3.1 Dịch vụ truyền thông đối với người nghèo: ........................................ 22
1.3.2 Dịch vụ kết nối các nguồn lực, chương trình, chính sách đối với
người nghèo. ............................................................................................... 24
II
1.3.3 Dịch vụ biện hộ các chương trình, chính sách, sự tham gia các hoạt
động cộng đồng của người nghèo................................................................. 25
1.3.4 Dịch vụ tư vấn/ tham vấn tâm lý.......................................................... 27
1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến dịch vụ công tác xã hội đối với người nghèo 29
1.4.1. Cơ chế, chính sách đối với người nghèo ............................................. 29
1.4.2. Đặc điểm cá nhân, hoàn cảnh gia đình của bản thân người nghèo....... 30
1.4.3. Trình độ, năng lực, phẩm chất đạo đức, kinh nghiệm của nhân viên
CTXH .......................................................................................................... 31
1.4.4. Điều kiện kinh tế-xã hội của địa phương ............................................ 32
1.5. Cơ sở pháp lý của các dịch vụ CTXH đối với người nghèo............... 32
1.5.1. Những chủ trương, chính sách đối với người nghèo ........................... 32
1.5.2. Các chính sách phát triển nghề công tác xã hội................................... 36
1.6. Các lý thuyết được sử dụng trong nghiên cứu................................... 37
1.6.1 Thuyết nhu cầu của Maslow:............................................................... 37
1.6.2. Thuyết hệ thống sinh thái ................................................................... 38
1.6.3 Thuyết nhận thức -hành vi:.................................................................. 38
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI
VỚI NGƯỜI NGHÈO TẠI TT QUANG MINH, MÊ LINH, HÀ NỘI... 40
2.1 Khái quát địa bàn và khách thể nghiên cứu ...................................... 40
2.1.1 Khái quát địa bàn nghiên cứu .............................................................. 40
2.1.2 . Đặc điểm khách thể nghiên cứu......................................................... 43
2.2 Kết quả khảo sát thực trạng dịch vụ CTXH đối với người nghèo
trên địa bàn thị trấn Quang Minh, huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội.. 48
2.2.1 Dịch vụ truyền thông đối với người nghèo .......................................... 48
2.2.2 Dịch vụ kết nối các nguồn lực, chương trình, chính sách..................... 55
2.2.3 Dịch vụ biện hộ các chương trình, chính sách, sự tham gia các hoạt
động cộng đồng của người nghèo................................................................. 60
2.2.4 Dịch vụ tư vấn/ tham vấn.................................................................... 65
III
2.3. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến dịch vụ công tác xã hội đối
với người nghèo tại thị trấn Quang Minh, huyện Mê Linh...................... 70
2.3.1. Cơ chế, chính sách đối với người nghèo ............................................. 70
2.3.2 Đặc điểm cá nhân và hoàn cảnh của bản thân người nghèo.................. 72
2.3.3. Trình độ, năng lực, phẩm chất đạo đức và kinh nghiệm của nhân viên
CTXH .......................................................................................................... 74
2.3.4. Điều kiện kinh tế- xã hội của địa phương ........................................... 76
CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ DỊCH VỤ
CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN TT
QUANG MINH, HUYỆN MÊ LINH, TP. HÀ NỘI .................................... 79
3.1. Giải pháp về mặt cơ chế, chính sách................................................... 79
3.2. Giải pháp nâng cao tính chuyên nghiệp của các dịch vụ CTXH;
xây dựng và phát triển đội ngũ nhân viên, cộng tác viên CTXH chính
quy, chuyên nghiệp..................................................................................... 80
3.3. Giải pháp nâng cao nhận thức của cộng đồng và phát huy vai trò
của chính quyền địa phương...................................................................... 82
KẾT LUẬN................................................................................................. 85
TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................................... 87
PHỤ LỤC.................................................................................................... 89
IV
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
TỪ VIẾT TẮT
NỘI DUNG ĐẦY ĐỦ
CTXH
NVCTXH
DVCTXH
LĐTB&XH
UBND
Công tác xã hội
Nhân viên công tác xã hội
Dịch vụ công tác xã hội
Lao động thương binh và xã hội
Ủy ban nhân dân
V
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1: Số liệu hộ nghèo 11 tổ dân phố trên địa bàn thị trấn Quang Minh ..... 42
Bảng 2.2: Bảng tổng hợp nguyên nhân nghèo ........................................ 43
Bảng 2.3: Bảng tổng hợp mẫu khảo sát định lượng ................................ 44
Bảng 2.4: Thông tin thành viên BCĐ giảm nghèo được phỏng vấn sâu .. 48
Bảng 2.5: Những khó khăn, bất cập trong quá trình hỗ trợ người nghèo
thụ hưởng các chương trình, chính sách đối với người nghèo................. 60
Bảng 2.6: Mức độ thường xuyên tham vấn/ tư vấn đối với người nghèo
tại thị trấn Quang Minh ......................................................................... 66
VI
DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 2.1 Mức độ hiểu biết về các hoạt động truyền thông đối với
người nghèo ................................................................................................ 49
Biểu đồ 2.2 Các hình thức truyền thông đối với người nghèo....................... 51
Biểu đồ 2.3: Mức độ hài lòng về dịch vụ truyền thông đối với người nghèo ..... 54
Biểu đồ 2.4: Mức độ thường xuyên hỗ trợ người nghèo kết nối các nguồn
lực, chương trình, chính sách đối với người nghèo....................................... 56
Biểu đồ 2.5: Người giới thiệu, hỗ trợ người nghèo kết nối các chương
trình, chính sách ........................................................................................... 58
Biểu đồ 2.6: Mức độ hài lòng về dịch vụ kết nối các nguồn lực, chương
trình, chính sách ........................................................................................... 59
Biểu đồ 2.7: Kết quả khảo sát sự tham gia các hoạt động cộng đồng của
người nghèo tại thị trấn Quang Minh, huyện Mê Linh.................................. 63
Biểu đồ 2.8: Mức độ hài lòng của dịch vụ biện hộ các chương trình,
chính sách, sự tham gia các hoạt động cộng đồng của người nghèo.............. 64
Biểu đồ 2.9: Mức độ hài lòng về dịch vụ tư vấn/ tham vấn đối với
người nghèo ................................................................................................ 69
Biểu đồ 2.10. Hiểu biết về nghề CTXH (%)................................................. 73
1
LỜI MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Xóa đói giảm nghèo là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta nhằm
cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho người nghèo, thu hẹp khoảng cách
về trình độ phát triển giữa các vùng, địa bàn và giữa các dân tộc, nhóm dân
cư. Thành tựu xóa đói giảm nghèo đã góp phần to lớn trong việc thúc đẩy
tăng trưởng kinh tế và thực hiện công bằng xã hội.
Trong những năm gần đây, tác động hiệu quả từ chính sách đổi mới,
nền kinh tế nước ta tăng trưởng nhanh, đại bộ phận đời sống nhân dân đã
được cải thiện. Bên cạnh đó, một bộ phận không nhỏ dân cư vẫn đang chịu
cảnh nghèo đói và chưa đảm bảo được những điều kiện sống tối thiểu. Trong
khi đó, phân hóa giàu nghèo ở nước ra đang diễn ra gay gắt và là vấn đề xã
hội cần được quan tâm. Vì những lý do nêu trên mà chương trình xóa đói
giảm nghèo được đánh giá là một trong những giải pháp quan trọng hàng đầu
trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội.
Việt Nam đã có nhiều nỗ lực trong công tác giảm nghèo như ban hành
các chính sách chuyên biệt như thành lập Ngân hàng chính sách xã hội cho
người nghèo; các tổ chức chính trị-xã hội có những mô hình riêng cho người
nghèo. Trong những nỗ lực đó có vai trò của công tác xã hội nhằm nâng cao
năng lực cho người nghèo. Tuy nhiên, công tác xã hội với người nghèo chưa
rõ nét còn thể hiện ở việc người thực hiện công tác giảm nghèo ở cấp cơ sở là
cán bộ các đoàn thể, mang tính chất kiêm nhiệm chứ chưa được bao phủ bởi
hệ thống nhân viên CTXH thực thụ và chuyên nghiệp.
Ở nước ta, giảm nghèo là một chủ trương, một quyết sách lớn của Đảng
và Nhà nước, giảm nghèo là một cuộc cách mạng xã hội sâu sắc, là phong
trào của quần chúng, nhất là ở địa phương. Để thực hiện giảm nghèo, bên
cạnh hệ thống các chính sách, vấn đề xây dựng nguồn lực, trong đó có nguồn
nhân lực, từ Trung ương đến địa phương, từ các nhà hoạch định chính sách
2
đến những người tổ chức thực hiện các cấp, đặc biệt là cấp cơ sở, là một việc
làm hết sức quan trọng. Đói nghèo diễn ra trên tất cả các châu lục với những
mức độ khác nhau, đặc biệt ở các nước đang phát triển, sự đói nghèo của dân
cư đang là một vấn đề nhức nhối rất cấp bách, phải tháo gỡ nhưng cũng vô
cùng khó khăn trong khi thực hiện xóa đói giảm nghèo. Đánh lại đoạn này
Theo ước tính, đến cuối năm 2018, tỷ lệ nghèo cả nước còn dưới 6%,
giảm khoảng 1-1,3% so với đầu năm 2018. Trong đó, tỷ lệ hộ nghèo ở các
huyện nghèo giảm trên 4%. Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền
vững giai đoạn 2016-2020 được sự chỉ đạo sát sao của Đảng, Nhà nước, giám sát
chặt chẽ của Quốc hội, sự điều hành quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính
phủ và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị nên đã đạt nhiều kết quả đáng ghi
nhận, công tác giảm nghèo có nhiều tiến bộ, chênh lệch giàu nghèo giảm.
Năm 2008, huyện Mê Linh sát nhập địa giới hành chính về thành phố Hà
Nội. Và thị trấn Quang Minh là một trong các xã, thị trấn phát triển về kinh
tế- văn hoá, chính trị - xã hội của huyện Mê Linh. Tuy nhiên, tỉ lệ hộ nghèo
trên địa bàn thị trấn Quang Minh năm 2016 là 2,95% với 103 hộ nghèo. Năm
2017 tỷ lệ hộ nghèo là 3,06% với 108 hộ nghèo. Năm 2018, thị trấn Quang
Minh còn 91 hộ chiếm 2,55%. Trong đó vai trò của các cấp, các ngành và đặc
biệt sự tham mưu, vào cuộc của cán bộ làm công tác giảm nghèo và thành
viên Ban chỉ đạo giảm nghèo tại địa phương đã góp phần vào công cuộc giảm
nghèo có chuyển biến rõ rệt tại địa phương.
Tại địa phương thực tế cũng đã có nhiều những nghiên cứu về người
nghèo, các chính sách hỗ trợ người nghèo. Tuy nhiên, trên địa bàn chưa có
các nghiên cứu cụ thể về dịch vụ công tác xã hội đối với người nghèo, nhằm
tìm hiểu sâu hơn về các dịch vụ mà người nghèo có cơ hội để được thụ
hưởng. Từ đó, đưa ra các giải pháp, đề xuất các chính sách xóa đói giảm
nghèo nói chung và trên địa bàn thị trấn Quang Minh, huyện Mê Linh, thành
phố Hà Nội nói riêng. Vì những lý do trên tôi chọn đề tài “Dịch vụ công tác
3
xã hội đối với người nghèo trên địa bàn thị trấn Quang Minh, huyện Mê
Linh, thành phố Hà Nội” nhằm tìm hiểu các dịch vụ CTXH trong việc hỗ
trợ người nghèo tại địa bàn. Trên cơ sở đó đưa ra giải pháp nhằm khắc phục
những hạn chế, khó khăn và phát huy những mặt thuận lợi để nâng cao hiệu
quả công tác xã hội vào việc thực hiện các chính sách giảm nghèo tại địa
phương.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Giảm nghèo ở Việt Nam không chỉ là vấn đề chính sách mà còn là một
vấn đề xã hội nổi bật, chủ đề của rất nhiều các nghiên cứu, đánh giá được
thực hiện bởi các tổ chức trong và ngoài nước. Sự tham gia đa dạng của các tổ
chức nghiên cứu về giảm nghèo cho thấy cách thức tiếp cận, đánh giá và các
kết quả nghiên cứu rất phong phú, nhiều chiều về giảm nghèo ở Việt Nam.
Cũng từ đó, hệ thống các khuyến nghị trong các nghiên cứu rất phong phú và
đa dạng.
2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
World Bank (WB) (2006) đã thực hiện nghiên cứu và xuất bản cuốn
sách: “Beyond the number: Understanding the institution for monitoring
poverty reduction strategies” (Đằng sau những con số: điều tra phân tích để
giám sát chiến lược xóa đói giảm nghèo), (Washington, DC) bởi tập thể tác
giả: Tara Bedi, Aline Coundouel, Marcus Cox, Markus Goldstein, Nigel
Thornton[53]. Nghiên cứu đã chỉ ra nền tảng của mối quan hệ trong việc tăng
cường hệ thống hướng dẫn chi tiết chiến lược giảm nghèo, qua đó xây dựng
chính sách và đánh giá tác động của chính sách đối với các nước nghèo. Phân
tích thực tiễn chính sách và kết quả thu được ở một số nước Anbani, Bolivia,
Guyana, Honduras.
Các nghiên cứu Bài viết “Gender, poverty and globalization in India”
của tác giả Pande R. (2007) đề cập đến mối liên quan giữa giới, nghèo đói và
4
toàn cầu hóa. Tác giả cho rằng tại Ấn Độ quá trình toàn cầu hóa đã gây ra sự
bất bình đẳng trong phân phối các nguồn lực theo địa vị, giới và dòng tộc.
Phụ nữ nghèo ở khu vực nông thôn và trong các khu vực phi chính thức bị
ảnh hưởng nặng nề nhất do các làn sóng chuyển đổi kinh tế gần đây. [34]
Bài viết “Gender earnings and poverty reduction: post - communist
Uzbekistan” của tác giả Bhat B.A (2011) đề cập đến vấn đề thu nhập theo
giới và xóa đói giảm nghèo. Trong bài viết này, tác giả chỉ ra rằng ở
Uzbekistan, phụ nữ có ít của cải, địa vị xã hội, quyền lực và cơ hội để tự
khẳng định mình so với đàn ông có cùng vị trí xã hội. Quá trình nữ hóa nghèo
đói ở Trung Á và Uzbekistan liên quan mật thiết với những hạn chế về văn
hóa và thể chất. Chính điều này tạo ra bức trần cản trở sự tham gia của phụ nữ
vào các hoạt động kinh tế. [33]
Cũng đề cập đến vấn đề phụ nữ nghèo nhưng tác giả Allahdadi F.
(2011) trong bài viết “Towards rural women’s empowerment and poverty
reduction in Iran” lại cung cấp một cách tiếp cận về trao quyền cho phụ nữ
nông thôn trong hoạt động giảm nghèo tại Iran. Nghiên cứu này đã khẳng
định đóng góp to lớn của phụ nữ trong công cuộc XĐGN ở nhiều vùng nông
thôn tại các nước đang phát triển. Tác giả đã chỉ ra rằng, việc trao quyền cho
phụ nữ nông thôn bị giới hạn bởi những rào cản văn hóa, hạn chế họ tiếp cận
các dịch vụ giáo dục và y tế. Những đặc điểm văn hóa đã gây ra những hạn
chế rất nghiêm trọng đối với sự tự chủ, đi lại, và các loại hình sinh kế sẵn có
dành cho phụ nữ. [32]
2.1. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
“Cuộc chiến chống nghèo đói thực trạng và giải pháp” tác giả Nguyễn
Hải Hữu cho rằng tín dụng ưu đãi là biện pháp tỏ ra có tác dụng mạnh trong
việc trợ giúp hộ nghèo đặc biệt là nhóm nghèo nhất. Tuy nhiên, lưu tâm về
5
vấn đề bền vững của các hoạt động tín dụng ưu đãi này, theo tác giả, cần phải
thay đổi cơ chế, từng bước chuyển dần từ cơ chế ưu đãi, bao cấp (lãi suất
thấp, không phải thế chấp) sang cơ chế thương mại, gắn tín dụng với tiết
kiệm, hạn chế rủi ro cho người nghèo và nhất là cung cấp tín dụng kịp thời.
Tác giả cũng đề xuất lộ trình nâng dần lãi suất theo cơ chế thị trường. Đối với
các xã quá khó khăn có thể áp dụng lãi suất ưu đãi thêm một thời gian, đối với
vùng có điều kiện phát triển hơn thì chuyển sang cho vay hộ nghèo với lãi
suất thương mại, khuyến khích hộ nghèo kết hợp vay vốn với tiết kiệm, trợ
giúp đào tạo, chuyển giao công nghệ. Nghiên cứu này đi sâu vào hoạt động
tín dụng, chưa đi sâu vào các dịch vụ CTXH đối với người nghèo.
Năm 2010, nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam công bố Mục
tiêu phát triển thiên niên kỷ 2010-Việt Nam 2/3 chặng đường thực hiện các
mục tiêu phát triển thiên niên kỷ, hướng tới năm 2015. Báo cáo đã đánh giá
được những thành tựu mà Việt Nam đã đạt được trong mục tiêu xóa bỏ tình
trạng nghèo cùng cực, thiếu đói. Báo cáo đã chỉ ra các thách thức công cuộc
xóa đói giảm nghèo nhưng không đi sâu vào phát triển và nâng cao hiệu quả
của các dịch vụ CTXH đối với người nghèo.
Giảm nghèo ở Việt Nam: Cơ hội và thách thức (Viện khoa học xã hội
Việt Nam- VASS, Hà Nội, 3/2011): Báo cáo chủ yếu đề cập đến công cuộc
giảm nghèo của Việt Nam trong bối cảnh kinh tế mới sau khi Việt Nam gia
nhập WTO ( Tổ chức thương mại Thế giới) . Qua đó, báo cáo đánh giá những
tác động bất ổn của nền kinh tế vĩ mô đến đời sống của người nghèo cũng
như những người có thu nhập thấp. Từ đó đưa ra những giải pháp phù hợp
nhằm củng cố an sinh xã hội, giảm nghèo bền vững. Báo cáo còn nghiên cứu
sâu, nhấn mạnh đến những cơ hội và thách thức mà người nghèo và người có
thu nhập thấp tham gia hưởng lợi từ tiến trình tăng trưởng kinh tế. Báo cáo
không đi sâu vào các dịch vụ CTXH đối với người nghèo.
6
Báo cáo của Viện nghiên cứu phát triển Mekong ( MDDRI), Đánh giá
tác động của chính sách giảm nghèo của thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn
2009- 2013: Báo cáo đi sâu vào việc phân tích, đánh giá tác động của các
chương trình cũng như những chính sách giảm nghèo của Thành phố Hồ Chí
Minh giai đoạn 2009-2013 dưới các khía cạnh như khả năng tiếp cận các
chính sách đến người dân, những hiệu quả cũng như những hạn chế mà chính
sách mang lại đối với người thụ hưởng chính sách. Báo cáo thực hiện điều tra
trên 1000 hộ gia đình tại 10 quận/ huyện của Thành phố Hồ Chí Minh. Qua
điều tra có thể đánh giá chi tiết việc thực hiện chương trình giảm nghèo dưới
tác động của người thụ hưởng cũng như người thực hiện chương trình. Báo
cáo đi sâu vào thực trạng thực hiện các chính sách giảm nghèo mà không mổ
xẻ các nội dung, loại hình cũng như chất lượng của các dịch vụ CTXH đối với
người nghèo.
Trong sách chuyên khảo: Chính sách xóa đói giảm nghèo - Thực trạng
và giải pháp của PGS.TS. Lê Quốc Tý chủ biên, xuất bản năm 2012: đã nêu
một số lý luận về xóa đói giảm nghèo; những chủ trương, đường lối của Đảng
và chính sách của Nhà nước về xóa đói giảm nghèo; thực trạng đói nghèo ở
Việt Nam; chính sách xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam giai đoạn 2001-2010;
một số chương trình xóa đói giảm nghèo điển hình ở Việt Nam thời gian qua;
đánh giá tổng quát thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam; định
hướng mục tiêu xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam trong thời gian tới; một số cơ
chế nhằm thực hiện có hiệu quả chính sách xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam
và đưa ra các giải pháp xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam trong thời gian tới.
Đây là cuốn sách bổ sung luận cứ cho công tác hoạch định chính sách xóa đói
giảm nghèo; bổ sung tư liệu cho công tác đào tạo, nghiên cứu về chính sách
xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam.
Trong cuốn sách “Phát triển dịch vụ xã hội ở nước ta đến năm 2020 -
Một số lý luận và thực tiễn”, tác giả Trần Hậu, Đoàn Minh Huấn (2012) đã
7
luận giải bản chất kinh tế - xã hội của dịch vụ xã hội, cơ sở lý luận của phát
triển dịch vụ xã hội, phân loại dịch vụ xã hội và chức năng của dịch vụ xã hội
đối với sự phát triển xã hội ở nước ta; làm rõ vai trò và giới hạn của các chủ
thể nhà nước và ngoài nhà nước trong tham gia tổ chức cung ứng dịch vụ xã
hội; phân tích kinh nghiệm phát triển dịch vụ xã hội ở một số nước trên thế
giới và thực trạng phát triển dịch vụ xã hội ở nước ta và những vấn đề đang
đặt ra hiện nay; đề xuất phương hướng, giải pháp chủ yếu nhằm phát triển
dịch vụ xã hội và đổi mới quản lý phát triển dịch vụ xã hội ở nước ta đến năm
2020. [13] Cuốn sách đi sâu về dịch vụ xã hội nói chung không đi sâu về dịch
vụ CTXH đối với người nghèo.
Tác giả Trịnh Thị Ngọc Lan (2013) đã có một nghiên cứu sâu về hộ
nghèo do phụ nữ làm chủ hộ trong đề tài luận văn thạc sỹ “Tác động của
chính sách xóa đói giảm nghèo đối với hộ nghèo do phụ nữ làm chủ”. Tác giả
nghiên cứu tác động của chính sách xóa đói giảm nghèo đối với hộ nghèo do
phụ nữ làm chủ hộ thông qua việc phân tích thực trạng tổ chức, triển khai thực
hiện các chính sách xóa đói giảm nghèo cũng như những thuận lợi và khó
khăn trong quá trình thực hiện. Bên cạnh đó, tác giả cũng phân tích được sự
thay đổi trong đời sống vật chất và tinh thần của các hộ nghèo do phụ nữ làm
chủ hộ dưới tác động của chính sách xóa đói giảm nghèo và đưa ra các khuyến
nghị về chính sách và với các chủ thể triển khai thực hiện chính sách xóa đói
giảm nghèo với hộ nghèo do phụ nữ làm chủ hộ. [16]. Nghiên cứu làm rõ tác
động của chính sách xóa đói giảm nghèo đối với riêng nhóm hộ nghèo do phụ
nữ làm chủ hộ không phải là hộ nghèo nói chung.
Khi bàn về các dịch vụ CTXH, tác giả Bùi Thị Xuân Mai (2014) trong
bài viết “Thực trạng mạng lưới dịch vụ xã hội ở Việt Nam - những khuyến
nghị giải pháp” đã đi sâu nghiên cứu nhu cầu và thực trạng mạng lưới cung
cấp dịch vụ xã hội hiện nay ở Việt Nam. Qua đó, tác giả đề xuất các giải pháp
nhằm phát triển hệ thống dịch vụ xã hội, trong đó đề cập đến giải pháp phát
8
triển mô hình mạng lưới của các cơ sở vừa tham gia quản lý nhà nước vừa
tham gia cung cấp dịch vụ tại xã/phường. [23] Tác giả đi nghiên cứu về nhu
cầu và thực trạng mạng lưới cung cấp dịch vụ xã hội nói chung chưa đi sâu về
dịch vụ CTXH đối với người nghèo.
Tóm lại, các công trình nghiên cứu và bài viết trong nước được nêu ở
trên đã đề cập đến xoá đói giảm nghèo ở nhiều góc độ và khía cạnh khác nhau
cả về lý luận và thực tiễn. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu ít đề cập đến
vai trò của dịch vụ CTXH đối với người nghèo cũng như công tác giảm nghèo
hiện nay. Luận văn này sẽ làm rõ hơn thực trạng về các dịch vụ CTXH đối
với người nghèo trên địa bàn nghiên cứu, nhằm đưa ra các giải pháp nâng cao
hiệu quả của các dịch vụ CTXH đối với người nghèo tại địa bàn thị trấn
Quang Minh, huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội.
3.Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu:
3.1 Mục đích nghiên cứu:
Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực trạng các dịch vụ
CTXH đối với người nghèo trên địa bàn thị trấn Quang Minh, huyện Mê
Linh, thành phố Hà Nội; đề tài đề xuất các giải pháp dưới góc độ CTXH
nhằm đảm bảo cung cấp các dịch vụ CTXH đáp ứng nhu cầu và giải quyết các
vấn đề của người nghèo nói chung, người nghèo tại thị trấn Quang Minh,
huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội nói riêng.
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:
Để đạt được mục tiêu đề ra, đề tài cần thực hiện tốt các nhiệm vụ sau:
- Làm rõ các khái niệm công cụ và hệ thống hóa những vấn đề lý luận
về người nghèo và dịch vụ CTXH đối với người nghèo.
- Mô tả thực trạng đời sống, nhu cầu của người nghèo và thực trạng các
dịch vụ CTXH đối với người nghèo trên địa bàn thị trấn Quang Minh, huyện
Mê Linh, thành phố Hà Nội.
9
- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến việc cung cấp các dịch vụ CTXH
đối với người nghèo.
- Đề xuất các giải pháp dưới góc độ CTXH nhằm đảm bảo việc cung cấp
dịch vụ CTXH đáp ứng nhu cầu và giải quyết các vấn đề của người nghèo nói
chung và tại thị trấn Quang Minh, huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội nói riêng.
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu:
4.1 Đối tượng nghiên cứu:
Dịch vụ công tác xã hội đối với người nghèo.
4.2 Khách thể nghiên cứu:
- Người nghèo trên địa bàn TT Quang Minh, huyện Mê Linh, TP. Hà Nội
- Cán bộ lãnh đạo phụ trách công tác giảm nghèo;
- Các thành viên trong Ban chỉ đạo giảm nghèo thị trấn Quang Minh (kiêm
nhiệm tham gia công tác giảm nghèo
- Cán bộ LĐTBXH thực hiện chính sách giảm nghèo;
4.3. Phạm vi nghiên cứu
4.3.1. Phạm vi nội dung
Trong bối cảnh nghề CTXH còn non trẻ ở Việt Nam, các dịch vụ
CTXH còn ít ở các địa phương. Vì vậy, đề tài tập trung nghiên cứu 4 loại dịch
vụ CTXH phổ biến đối với người nghèo như sau:
- Dịch vụ truyền thông đối với người nghèo.
- Dịch vụ kết nối các nguồn lực, chương trình, chính sách
- Dịch vụ biện hộ các hoạt động cộng đồng, chương trình, chính sách.
- Dịch vụ tư vấn/ tham vấn tâm lý.
4.3.2 Phạm vi không gian
Việc nghiên cứu, khảo sát được tiến hành trên địa bàn thị trấn Quang
Minh, huyện Mê Linh, TP Hà Nội.
4.3.3 Phạm vi thời gian
Luận văn được thực hiện từ tháng 12/2018 đến tháng 6/2019.
10
5. Phương pháp nghiên cứu:
5.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu
Tìm đọc và nghiên cứu các tài liệu liên quan đến đề tài; phân tích, tổng
hợp các thông tin, kiến thức để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài.
Các tài liệu cần tìm đọc, nghiên cứu để tổng hợp bao gồm: các nghiên
cứu đã có liên quan đến đề tài; các văn bản luật pháp, chính sách của nhà nước,
các giáo trình, tài liệu về giảm nghèo; các báo cáo kết quả nghiên cứu, các luận
văn, luận án, sách báo, và các bài viết trên tạp chí khoa học có liên quan.
Phương pháp nghiên cứu, phân tích tài liệu giúp đề tài xây dựng được
các khái niệm công cụ và hệ thống hóa các lý thuyết làm cơ sở lý luận để
nghiên cứu thực trạng các dịch vụ CTXH đối với người nghèo tại địa bàn
nghiên cứu.
5.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi nhằm thu thập các thông tin về các
đặc điểm nhân khẩu xã hội của người nghèo; nhận thức của người nghèo về
các chương trình, chính sách, dịc vụ xã hội đối với người nghèo; thực trạng
tiếp cận các thông tin, chương trình, chính sách giảm nghèo; những khó khăn,
nhu cầu cần trợ giúp của người nghèo; từ đó giúp nghiên cứu có được đánh
giá sát thực nhất về các dịch vụ CTXH đối với người nghèo tại địa phương.
Số người nghèo làm mẫu nghiên cứu: 90 người nghèo đại diện cho 90
hộ nghèo tại thị trấn Quang Minh.
5.3 Phương pháp phỏng vấn sâu
Đề tài phỏng vấn sâu 01 lãnh đạo phụ trách công tác giảm nghèo; 01 cán
bộ chính sách phụ trách công tác giảm nghèo; 05 thành viên trong Ban chỉ đạo
giảm nghèo và 3 người nghèo tại thị trấn Quang Minh nhằm tìm hiểu sâu về
những đặc điểm, khó khăn, nhu cầu của người nghèo; về các dịch vụ CTXH
đối với người nghèo trên địa bàn thị trấn và những yếu tố ảnh hưởng đến việc
cung cấp các dịch vụ đối với người nghèo…
Tải về để xem bản đầy đủ
108 trang
14820
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận văn Dịch vụ công tác xã hội đối với người nghèo trên địa bàn thị trấn Quang Minh, huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_van_dich_vu_cong_tac_xa_hoi_doi_voi_nguoi_ngheo_tren_di.pdf
