Luận văn Vai trò của công tác xã hội trong hỗ trợ người khuyết tật học nghề tại Trung tâm Nuôi dưỡng người có công và bảo trợ xã hội Tỉnh Bắc Ninh
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI
NGUYỄN DIỆU LINH
VAI TRÒ CỦA CÔNG TÁC XÃ HỘI
TRONG HỖ TRỢ NGƯỜI KHUYẾT TẬT HỌC NGHỀ
TẠI TRUNG TÂM NUÔI DƯỠNG NGƯỜI CÓ CÔNG VÀ BẢO TRỢ
XÃ HỘI TỈNH BẮC NINH
Chuyên ngành: Công tác xã hội
Mã ngành: 60.90.01.01
LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN THỊ THÁI LAN
HÀ NỘI - 2017
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan:
Bài luận văn tốt nghiệp này được hoàn thành là sự nỗ lực, nhận thức
chính xác, kết quả làm việc của cá nhân tôi (ngoài phần đã trích dẫn).
Nội dung, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và
chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào.
Tôi cũng xin cam kết chắc chắn rằng các thông tin trích dẫn trong
luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc.
Hà Nội, ngày tháng năm 2017
Tác giả luận văn
Nguyễn Diệu Linh
LỜI CẢM ƠN
Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn này,
tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của giáo viên hướng dẫn, của
các tập thể, cá nhân, sự động viên của bạn bè và gia đình.
Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới TS.
Nguyễn Thị Thái Lan - người đã dành rất nhiều thời gian và tâm huyết để
truyền đạt kiến thức, hướng dẫn, chỉ bảo tận tình để học viên có thể hoàn
thành bài luận văn của mình.
Xin chân thành cảm ơn Trung tâm nuôi dưỡng người có công và bảo
trợ xã hội Bắc Ninh đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ, cung cấp số liệu, tư liệu
khách quan giúp tôi hoàn thành luận văn.
Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình cùng bạn bè thân thiết -
những người đã luôn ở bên cạnh tôi, động viên và cổ vũ tinh thần cho tôi
trong suốt thời gian làm luận văn.
Mặc dù học viên đã cố gắng hết sức nhưng do hạn chế về kiến thức và
kinh nghiệm nên bài luận văn không tránh khỏi những thiếu sót. Học viên rất
mong nhận được các ý kiến đóng góp từ phía các thầy, cô giáo trong Hội
đồng phản biện để bài luận văn được hoàn thiện hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, tháng năm 2017
Tác giả luận văn
Nguyễn Diệu Linh
i
MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT…………………………………………….
DANH MỤC CÁC BẢNG……………………………………………….
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ………………………………….
LỜI MỞ ĐẦU…………………………………………………………….
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu………………………………….
2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu………………………………………....
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu…………………………………….....
4. Đối tượng, phạm vi, khách thể nghiên cứu……………………………
5. Phương pháp nghiên cứu……………………………………………….
6. Ý nghĩa của nghiên cứu…………………………………………………
7. Bố cục của luận văn………..............................................................
i
v
vi
1
1
3
8
9
9
12
13
14
CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA CÔNG
TÁC XÃ HỘI TRONG HỖ TRỢ NGƯỜI KHUYẾT TẬT HỌC
NGHỀ................................................................................................
14
14
23
23
30
1.1. Lý luận về học nghề đối với người khuyết tật............................................
1.1.1. Quan điểm về khuyết tật và người khuyết tật....................................
1.1.2. Khái niệm học nghề...........................................................................
1.1.3. Khái niệm người khuyết tật học nghề................................................
1.2. Lý luận về vai trò của công tác xã hội trong hỗ trợ người khuyết tật
học nghề.................................................................................................
1.2.1. Hệ thống các khái niệm.....................................................................
30
1.2.2. Các vai trò của công tác xã hội trong hỗ trợ người khuyết tật học 34
nghề..............................................................................................................
36
36
39
40
43
1.3. Lý thuyết ứng dụng.............................................................................
1.3.1. Lý thuyết nhu cầu.............................................................................
1.3.2. Lý thuyết hệ thống.............................................................................
1.3.3. Lý thuyết sinh thái.............................................................................
1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của công tác xã hội trong hỗ trợ
người khuyết tật học nghề..................................................................
1.4.1. Yếu tố chủ quan................................................................................
1.4.2. Yếu tố khách quan.............................................................................
1.5. Cơ sở pháp lý về hoạt động học nghề đối với người khuyết tật......
Tiểu kết chương 1......................................................................................
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA CÔNG TÁC XÃ HỘI
TRONG HỖ TRỢ NGƯỜI KHUYẾT TẬT HỌC NGHỀ TẠI TRUNG
43
43
46
50
51
ii
TÂM NUÔI DƯỠNG NGƯỜI CÓ CÔNG VÀ BẢO TRỢ XÃ HỘI TỈNH
BẮC NINH........................................................................................................
2.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu .....................................................................
51
2.1.1. Giới thiệu về Trung tâm nuôi dưỡng người có công và bảo trợ xã hội 51
tỉnh Bắc Ninh.......................................................................................................
2.1.2. Đặc điểm về người khuyết tật trong trung tâm............................................ 56
57
2.2. Thông tin về khách thể nghiên cứu ............................................................
2.2.1. Giới tính của khách thể nghiên cứu ............................................................ 58
2.2.2. Dạng khuyết tật của khách thể nghiên cứu...........................................
2.2.3. Đánh giá về tình trạng sức khỏe của khách thể nghiên cứu...............
2.3. Thực trạng người khuyết tật học nghề tại Trung tâm...........................
2.3.1. Thực trạng việc học nghề của khách thể nghiên cứu..........................
2.3.2. Đánh giá của học viên về sự phù hợp của nghề đang theo học.........
58
59
60
60
61
2.3.3. Tầm quan trọng của việc học nghề đối với học viên................................... 63
2.3.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc học nghề của học viên.....................
2.4. Thực trạng thực hiện vai trò của công tác xã hội trong hỗ trợ người
khuyết tật học nghề tại Trung tâm...............................................................
65
69
2.4.1. Vai trò nâng cao nhận thức cho học viên về những mặt tích cực của hoạt 69
động học nghề........................................................................................
2.4.2. Vai trò tư vấn chương trình học nghề...............................................
2.4.3. Vai trò tổ chức các chương trình vui chơi giải trí..............................
72
74
2.4.4. Vai trò cung cấp những thông tin về cơ sở có thể tiếp nhận học viên vào 76
làm sau khi học viên hoàn thành chương trình học nghề..............
78
2.5. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của công tác xã hội
trong hỗ trợ người khuyết tật học nghề............................................................
2.5.1. Các yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến vai trò của công tác xã hội trong hỗ 78
trợ người khuyết tật học nghề ..............................................................................
2.5.2. Các yếu tố khách quan ảnh hưởng đến vai trò của công tác xã hội trong 81
hỗ trợ người khuyết tật học nghề..........................................................................
Tiểu kết chương 2................................................................................................ 87
89
CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA CÔNG
TÁC XÃ HỘI TRONG HỖ TRỢ NGƯỜI KHUYẾT TẬT HỌC NGHỀ
TẠI TRUNG TÂM NUÔI DƯỠNG NGƯỜI CÓ CÔNG VÀ BẢO TRỢ
XÃ HỘI TỈNH BẮC NINH................................
89
89
3.1. Giải pháp nâng cao chất lượng học nghề cho người khuyết tật.....
3.1.1. Giải pháp đối với bản thân người học nghề.......................................
3.1.2. Các giải pháp nâng cao chất lượng học nghề cho người khuyết tật tại 90
iii
Trung tâm nuôi dưỡng người có công và bảo trợ xã hội tỉnh Bắc Ninh.
3.2. Giải pháp nâng cao vai trò của công tác xã hội trong hỗ trợ người
khuyết tật học nghề................................................................................
94
3.2.1. Nhóm các giải pháp đối với Trung tâm Nuôi dưỡng người có công và 94
bảo trợ xã hội tỉnh Bắc Ninh...................................................................
3.2.2. Nhóm giải pháp nâng cao chất lượng phục vụ của công tác xã hội trong 96
hỗ trợ người khuyết tật học nghề.....................................................
3.2.3. Nhóm giải pháp hỗ trợ người khuyết tật tiếp cận học nghề và tìm kiếm 97
việc làm...............................................................................................
3.2.4. Nhóm giải pháp đối với gia đình của nhân viên công tác xã hội.......
KẾT LUẬN.................................................................................................
TÀI LIỆU THAM KHẢO.........................................................................
PHỤ LỤC....................................................................................................
97
98
100
103
iv
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
BGDĐT
CTXH
Bộ giáo dục đào tạo
Công tác xã hội
GVDN
HĐND
HTX
Giáo viên dạy nghề
Hội đồng nhân dân
Hợp tác xã
NVCTXH
NKT
Nhân viên công tác xã hội
Người khuyết tật
NCC&BTXH
TTDN
Người có công và bảo trợ xã hội
Trung tâm dạy nghề
Ủy ban nhân dân
UBND
v
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1: Thông tin chung về người khuyết tật tại Trung tâm
Bảng 2.2: Thông tin về dạng khuyết tật của nhóm khách thể nghiên cứu
Bảng 2.3: Đánh giá của học viên về tầm quan trọng của việc học nghề
Bảng 2.4: Yếu tố bản thân học viên tác động đến việc học nghề
Bảng 2.5: Yếu tố khách quan ảnh hưởng đến việc học nghề của NKT
56
59
64
65
67
70
Bảng 2.6:
Vai trò nâng cao nhận thức cho học viên về những mặt tích cực
của hoạt động học nghề
vi
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
Sơ đồ 1.1:
Tháp nhu cầu của Maslow
49
53
58
60
60
62
Sơ đồ 2.1:
Sơ đồ bộ máy quản lý, tổ chức của Trung tâm
Giới tính của khách thể nghiên cứu
Biểu đồ 2.1:
Biểu đồ 2.2:
Biểu đồ 2.3:
Biểu đồ 2.4:
Tình trạng sức khỏe của khách thể nghiên cứu
Loại hình nghề nghiệp NKT theo học tại Trung tâm
Đánh giá của học viên về sự phù hợp của nghề đang theo
học đối với khả năng của bản thân
Biểu đồ 2.5:
Biểu đồ 2.6:
Biểu đồ 2.7:
Vai trò tư vấn chương trình học nghề
72
74
76
Vai trò tổ chức các chương trình vui chơi giải trí
Vai trò cung cấp những thông tin về cơ sở có thể tiếp nhận
học viên vào làm sau khi học viên hoàn thành chương trình
học nghề
Biểu đồ 2.8:
Biểu đồ 2.9:
Khả năng chuyên môn của nhân viên CTXH
Thái độ làm việc của nhân viên CTXH
79
80
82
Biểu đồ 2.10: Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với phát
triển nghề CTXH
Biểu đồ 2.11: Yếu tố trung tâm nuôi dưỡng người có công và bảo trợ xã
hội Bắc Ninh
83
Biểu đồ 2.12: Yếu tố gia đình, cộng đồng
85
86
Biểu đồ 2.13: Yếu tố bản thân người học nghề
1
LỜI MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Theo số liệu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO,2015), trên thế giới có
khoảng 10% dân số (hơn 600 triệu người) có khiếm khuyết về thể chất, cảm
giác, trí tuệ hoặc tâm thần dưới các hình thức khác nhau. Trong đó có hơn 2/3
số người khuyết tật (NKT) sống tại các nước đang phát triển có thu nhập thấp.
Tại Việt Nam số liệu công bố của Bộ Lao động - Thương binh và Xã
hội (2015) ước tính cả nước có trên 7 triệu người khuyết tật (chiếm 7,8% dân
số) trong đó 4,06 triệu người là nữ (chiếm 58% Người khuyết tật); 1,981 triệu
người khuyết tật là trẻ em (chiếm 28,3% người khuyết tật) và 714 nghìn
người cao tuổi khuyết tật (chiếm 10,2% người khuyết tật).
Theo báo cáo vào tháng 9 năm 2016: Tỉnh Bắc Ninh có 21.682 Người
khuyết tật phân theo 6 dạng tật: khuyết tật vận động, nghe nói, nhìn, thần kinh
tâm thần, trí tuệ và khuyết tật khác. Báo cáo cuối năm 2016 của Trung tâm
Nuôi dưỡng Người có công và Bảo trợ xã hội Tỉnh Bắc Ninh: Hiện tại Trung
tâm có 170 người khuyết tật được chia thành các dạng tật khác nhau nhưng
chủ yếu là người khuyết tật nghe, nói. Cụ thể: Khuyết tật nghe, nói có 90 em
(chiếm 52,9%), khuyết tật vận động có 40 em (chiếm 23,5%), khuyết tật trí
tuệ có 30 em (chiếm 17,6%) và đa khuyết tật là 10 em (chiếm 6%).
Việc học nghề đối với người khuyết tật (NKT) là một vấn đề nhận được
sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước ta trong nhiều năm qua. Đảng và
Nhà nước đã đề ra nhiều chủ trương chính sách dạy nghề và tạo việc làm cho
NKT, giúp họ có được công việc tăng thêm thu nhập cho bản thân, xóa bỏ
mặc cảm tự ti để hòa nhập vào cộng đồng xã hội. Những chính sách chủ
trương đó đã được thể hiện bằng pháp luật. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua
việc áp dụng các chính sách pháp luật vào trong thực tiễn đời sống vẫn chưa
có sự đồng bộ, khả thi và hiệu quả. Điều này dẫn tới giữa lý luận và thực tiễn
2
thiếu khách quan, chưa phù hợp. Trong các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh
còn e dè khi nhận NKT vào làm việc mặc dù NKT có thể làm công việc đó
tốt. Chính vì vậy, cần xác định mục tiêu của việc dạy nghề cho NKT là hướng
tới giúp NKT có một việc làm trong tương lai. Có như vậy, NKT mới có được
cuộc sống ổn định.
Giải quyết được vấn đề việc làm cho NKT sẽ phát huy được nhân tố
con người, phát triển kinh tế, ổn định xã hội, đảm bảo được quyền cơ bản của
con người, quyền được lao động và hòa nhập cộng đồng và các quyền lợi
chính đáng khác của NKT. Việc làm có vai trò rất quan trọng đối với NKT
sau khi họ hoàn thành chương trình học nghề tại trung tâm nhưng vấn đề giải
quyết việc làm cho họ lại chưa được quan tâm và giúp đỡ. Như vậy, cần quan
tâm đến việc kết nối việc làm cho NKT sau khi họ hoàn thành chương trình
học nghề để việc dạy nghề có ý nghĩa hơn.
Công tác xã hội là một nghề chuyên nghiệp nhằm trợ giúp các cá nhân,
gia đình và cộng đồng nâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu và tăng cường
chức năng xã hội, đồng thời thúc đẩy môi trường xã hội về chính sách, nguồn
lực và dịch vụ nhằm giúp cá nhân, gia đình và cộng đồng giải quyết và phòng
ngừa các vấn đề xã hội góp phần đảm bảo an sinh xã hội. Công tác xã hội có
vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ NKT học nghề như vai trò huy động
nguồn lực, tư vấn chương trình dạy nghề, kết nối việc làm sau khi NKT hoàn
thành khóa học,… Tuy nhiên, vai trò của công tác xã hội trong việc hỗ trợ
NKT học nghề ở Việt Nam nói chung và ở Bắc Ninh nói riêng còn khá mờ
nhạt, chưa có hệ thống.
Từ những lý do nêu trên, tác giả lựa chọn đề tài: “Vai trò của công tác
xã hội trong hỗ trợ người khuyết tật học nghề tại Trung tâm Nuôi dưỡng
người có công và bảo trợ xã hội Tỉnh Bắc Ninh” làm luận văn để phân tích
làm rõ thực trạng vai trò của công tác xã hội trong hỗ trợ người khuyết tật học
nghề tại trung tâm và đưa ra những khuyến nghị tăng cường tính hiệu quả của
công tác này đối với người khuyết tật.
3
2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
2.1. Trên thế giới
Việc nghiên cứu về NKT nói chung, việc học nghề đối với NKT nói
riêng đã được đề cập trong nghiên cứu khoa học xã hội, chủ đề về NKT cũng
được báo chí đặc biệt quan tâm. Có thể kể ra những nghiên cứu thế giới liên
quan đến NKT như:
Nghiên cứu: Disability and social inclusion in Ieland, Brenda Gannon
and Brian Nolan (khuyết tật hòa nhập xã hội ở Ieland, Brenda Gannon and
Brian Nolan, 2011). Nghiên cứu đã xem xét NKT có hoàn cảnh khó khăn khi
hòa nhập xã hội, trong nghiên cứu đã thu thập trình độ học vấn, kinh tế và
tham gia xã hội,… Đồng thời nghiên cứu cũng chỉ ra mặc cảm tự ti là một
trong những yếu tố cản trở NKT tham gia hòa nhập xã hội và cuộc sống hàng
ngày. Báo cáo còn chỉ ra sự khác biệt giữa NKT và người bình thường trong
việc tham gia hòa nhập cộng đồng. Thông qua việc thống kê các số liệu thu
thập được để đánh giá mức độ nghèo, sự tham gia vào giáo dục, y tế, việc
làm,… của NKT. Nghiên cứu còn nhấn mạnh tới yếu tố NKT ảnh hưởng tới
đời sống của mình, thiết kế nơi làm việc không phù hợp, sự kỳ thị của cộng
đồng, sự tiếp cận các phương tiện đi lại gây khó khăn cho NKT.
Trong một báo cáo của Liên Hợp Quốc (UN) và tổ chức lao động quốc
tế ILO (2011) cũng đã chỉ rõ rằng có khoảng 75% dân số thế giới (chiếm
khoảng 5 tỷ người) không được hưởng các chế độ an sinh xã hội phù hợp. Trợ
lý Tổng thư ký Liên Hợp Quốc đồng thời là tổng giám đốc cơ quan Liên Hợp
Quốc phụ trách các vấn đề về phụ nữ - Bà Michelle Buchelet cho biết: Trong
suốt thập kỷ qua, nền kinh tế thế giới tăng trưởng mạnh mẽ và tổng sản phẩm
quốc nội của thế giới cũng tăng gấp 10 lần nhưng việc tiếp cận các dịch vụ
thiết yếu của người dân vẫn còn hạn chế. Bởi vậy bà Michelle Buchelet cho
4
rằng: “Đảm bảo an sinh xã hội là thách thức cho tất cả quốc gia. Mỗi quốc gia
cần thi hành các chính sách việc làm cho phụ nữ và thanh niên”.
Nghiên cứu Developmental Disabilities and Independent Living: A
Systematic Literature Review (Khuyết tật Phát triển và sống độc lập: Tổng
quan tài liệu), tác giả: Benjamin Dieffenbach, trường đại học: St. Catherine
University University of St. Thomas. Bài viết này xem xét các tài liệu có sẵn
trên sự tương quan giữa chất lượng cuộc sống và cách sắp xếp cuộc sống cho
người khuyết tật. Các mục đích là để kiểm tra xem người khuyết tật với cuộc
sống được bán độc lập sẽ có những trải nghiệm so với những người khuyết tật
sống tại nhà theo cách truyền thống . Nhìn chung, những lợi ích mà cuộc sống
bán độc lập đem lại cho người khuyết tật thậm chí còn vượt xa so với việc
sống phụ thuộc vào gia, với chi phí bằng hoặc ít hơn.
Đề tài nghiên cứu: “Assistive technology solutions as mediators of
equal outcomes for people living with disability” (Các giải pháp công nghệ
giúp đỡ người khuyết tật), tác giả: Natasha Ann Layton - Master of Health
Science (Thạc sĩ khoa học y tế), trường: Deakin. Luận án là có liên quan với
sự bình đẳng của người khuyết tật Úc. Mục đích của luận án là tạo ra kiến
thức hữu ích để thay đổi, và do đó cải thiện bình đẳng cho người khuyết tật
yêu cầu sự trợ giúp cho cuộc sống của họ.
Dark and Light Blind Care nghiên cứu năm 2008, “Inclusion of
disabled people Vocational Training and income”. Trong cuốn báo cáo tổng
kết chương trình CTXH với NKT, nhóm tác giả đã nêu lên chương trình chính
sách, quyền của NKT, cách thức hỗ trợ NKT, một số chương trình hỗ trợ
NKT ở Châu Phi, các kỹ năng khi làm việc với NKT.
Tác giả Eric Rosenthal và Viện quốc tế bảo vệ quyền người khuyết tật
tâm thần thực hiện theo yêu cầu của UNICEF Việt Nam, trên cơ sở luật pháp
Việt Nam và quốc tế nghiên cứu đã nêu lên các quyền lợi của người khuyết
5
tật được hưởng như quyền được bảo vệ, được tiếp cận các dịch vụ việc làm,
quyền được sống trong cộng đồng,… Trong đó nghiên cứu nhấn mạnh đến
quyền được tiếp cận là vấn đề tràn lan nhất mà tất cả những trẻ khuyết tật phải
đối mặt là tình trạng thiếu tiếp cận đến những khu vực công và dịch vụ công:
trẻ khuyết tật không được đến trường, không được đến trung tâm y tế bởi các
tòa nhà và phương tiện giao thông đó thiết kế không phù hợp với người
khuyết tật. Vì vậy ngay từ đầu họ đã chưa được hòa nhập vào ngay cộng đồng
họ đang sinh sống để có thể thực hiện nhu cầu học nghề và có việc làm.
Tại bài viết: Hướng tới cơ hội việc làm bình đẳng cho NKT qua hệ
thống pháp luật - tổ chức lao động quốc tế ILO (2006) và trẻ em tàn tật và
quyền của các trẻ em - Vũ Ngọc Bình (2001) cũng đã chỉ ra: Trên thế giới
hiện nay có hơn 600 triệu người có khiếm khuyết về mặt thể chất, cảm giác,
trí tuệ hoặc tâm thần dưới các hình thức khác nhau. Con số này tương đương
với khoảng 10% dân số thế giới. Quốc gia nào cũng có người khuyết tật và
hơn 2/3 trong số đó sống tại các nước phát triển. Hằng năm sẽ có thêm
khoảng 10 triệu người khuyết tật, tính trung bình một ngày trên thế giới tăng
khoảng 25.000 người (2,5 vạn người) khuyết tật, trong đó có khoảng 2.300 trẻ
em. Do dân số thế giới tiếp tục tăng nhanh nên số người tàn tật vừa và nặng
trên thế giới dự đoán sẽ lên tới 667 triệu người vào năm 2035 cho dù những
thành tựu phát triển mạnh mẽ về y tế cũng như kinh tế xã hội, khoa học.
Monitoring Child Disability in Developing Countries/Results from the
Multiple Indicator Cluster Surveys: Việc hiểu sự phân bố khuyết tật giữa các
khu vực và những nguy cơ dẫn đến khuyết tật ở các nước trên thế giới sẽ có
tác dụng rất lớn trong việc xây dựng các chính sách và chương trình bảo vệ
quyền người khuyết tật cũng như cũng có những chính sách phòng ngừa
khuyết tật hợp lý, giúp đỡ người khuyết tật có đầy đủ các cơ hội tiếp cận với
các dịch vụ cần thiết cho sự phát triển như những người không có khuyết tật.
6
Vấn đề kiểm soát số lượng trẻ khuyết tật và các yếu tố nguy cơ khuyết tật ở
các nước phát triển và các nước đang phát triển có sự khác nhau rõ ràng do
không có bộ công cụ đo lường thống nhất. Ở các nước đang phát triển, các dữ
liệu tổng thể về trẻ khuyết tật dường như là không có sẵn, và số liệu ước tính
được sử dụng để mô tả sự phân bố của người khuyết tật, trong khi ở các nước
phát triển và các nước giàu, tỉ lệ phân bố người khuyết tật thường được xác
định chủ yếu thông qua hệ thống giáo dục và y tế, thêm vào đó ở những nước
này có các tổ chức giám sát riêng của một số loại khuyết tật. Các cuộc điều tra
hộ gia đình hoặc chung cuộc tổng điều tra của tất cả các hộ gia đình trong một
cộng đồng bao gồm các câu hỏi chung về cả người lớn và trẻ em khuyết tật
đều cho thấy vấn đề việc làm cho người khuyết tật thích ứng với dạng khuyết
tật là một vấn đề đáng quan tâm.
2.2. Tại Việt Nam
Giáo trình công tác xã hội với người khuyết tật (2014), Nhà xuất bản
Đại học Quốc gia Hà Nội. Giáo trình đã khái quát những vấn đề cơ bản về
NKT và nêu nên các loại hình chăm sóc trợ giúp NKT và vai trò của nhân
viên Công tác xã hội với NKT. Giáo trình còn đề cập đến những kỹ năng,
nguyên tắc cần thiết của một nhân viên công tác xã hội khi làm việc cá nhân,
làm việc nhóm, làm việc với gia đình, cũng như các nguồn lực trong quá trình
trợ giúp NKT.
Nguyễn Tiến Dũng (2011). Phát triển Dạy nghề đáp ứng nhu cầu trong
giai đoạn mới. Tạp chí Kinh tế và Dự báo (số 4). Bài báo chỉ ra yêu cầu cần
phải đào tạo nghề trong giai đoạn hiện nay, không chỉ đào tạo nghề đòi hỏi
lượng chất xám cao mà còn phải đào tạo những nghề giản đơn nhằm đáp ứng
xu thế hội nhập với khu vực và quốc tế, để tạo ra những sản phẩm tốt nhất đáp
ứng với nhu cầu thị trường.
7
Mai Thị Phương (2014). Vấn đề Công tác xã hội với Người khuyết tật.
Đề tài đã nêu lên vai trò của công tác xã hội đối với Người khuyết tật trên tất
cả các phương diện, đặc biệt là vấn đề dạy nghề và tìm việc làm. Đề tài viết
về những tồn tại yếu kém trong công tác dạy nghề cho Người khuyết tật ở
nước ta. Nội dung, chương trình, nghề đào tạo, hình thức đào tạo chưa hợp lý
về kết cấu, quá nặng về lý thuyết, thiếu thực hành, chưa có những giáo trình
và các thiết bị dạy nghề dành riêng cho Người khuyết tật, đội ngũ giáo viên
dạy nghề cho Người khuyết tật còn yếu cả về kiến thức, kỹ năng và nhận thức
về các lĩnh vực sư phạm và quản lý. Đồng thời việc thực hiện chính sách về
việc làm với Người khuyết tật chưa nghiêm, hoạt động kiểm tra giám sát chưa
thường xuyên, vì vậy Người khuyết tật chịu nhiều thiệt thòi trong việc tiếp
cận dạy nghề và việc làm.
Huỳnh Viết Thiên Ân, Nguyễn Thị Thanh Tâm (2012). Phân tích các
nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo nghề cho Người khuyết tật trên địa
bàn thành phố Đà Nẵng. Tuyển tập báo cáo Hội sinh viên nghiên cứu khoa
học lần thứ 8 Đại học Đà Nẵng năm 2012. Báo cáo đã phân tích các nhân tố
ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo nghề cho người khuyết tật trên địa bàn
thành phố Đà Nẵng, tìm ra ảnh hưởng và tác động của từng nhân tố trong việc
cải thiện chất lượng đào tạo nghề cho Người khuyết tật, nhằm nâng cao hiệu
quả công tác dạy nghề, thu hút việc tham gia đào tạo nhiều hơn trong nhóm
người yếu thế.
Nhìn một cách tổng thể, có thể thấy các nghiên cứu của Thế giới cũng
như Việt Nam đã tìm hiểu được thực trạng đời sống của Người khuyết tật,
những vấn đề họ gặp phải trong cuộc sống, những rào cản trong việc tiếp cận
các dịch vụ việc làm cho người khuyết tật và đưa ra những khuyến nghị chính
sách nhằm trợ giúp NKT và đảm bảo an sinh xã hội. Thực tế đang thiếu
8
những nghiên cứu về vai trò của Công tác xã hội trong hỗ trợ NKT học nghề.
Đây là cơ sở khoa học quan trọng trong việc hỗ trợ nghiên cứu đề tài.
Chính vì vậy, cần có nghiên cứu về vai trò của Công tác xã hội trong hỗ
trợ NKT học nghề. Để từ những kết quả phân tích thực trạng học nghề của
NKT, thực trạng vai trò của CTXH trong hoạt động hỗ trợ NKT học nghề.
Cuối cùng có thể đề xuất, khuyến nghị về mặt chính sách và chương trình để
nâng cao hiệu quả vai trò của CTXH trong hỗ trợ NKT học nghề mang tính
toàn diện hơn và bền vững hơn mà vẫn phù hợp với điều kiện phát triển kinh
tế - xã hội ở nước ta.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu:
Nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng hoạt động học nghề của NKT,
thực trạng vai trò của CTXH trong hỗ trợ NKT học nghề và những yếu tố ảnh
hưởng đến vai trò của CTXH trong hỗ trợ NKT học nghề. Từ kết quả nghiên
cứu, đề tài đưa ra đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao vai trò của Công tác
xã hội trong hỗ trợ NKT học nghề tại Trung tâm Nuôi dưỡng Người có công
và Bảo trợ xã hội Tỉnh Bắc Ninh.
Nhiệm vụ nghiên cứu:
Về mặt lý luận: Nghiên cứu những vấn đề lý luận về vai trò của Công
tác xã hội trong hỗ trợ NKT học nghề, các lý thuyết ứng dụng, các yếu tố ảnh
hưởng đến vai trò của Công tác xã hội trong hỗ trợ NKT học nghề và cơ sở
pháp lý về hoạt động học nghề của NKT.
Về mặt thực tiễn: Nghiên cứu thực trạng hoạt động học nghề đối với
NKT tại Trung tâm Nuôi dưỡng Người có công và Bảo trợ xã hội Tỉnh Bắc
Ninh, thực trạng vai trò của CTXH trong hỗ trợ NKT học nghề tại Trung tâm,
thực trạng những yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của CTXH trong hỗ trợ NKT
học nghề. Từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao vai trò của CTXH trong hỗ
9
trợ NKT học nghề tại Trung tâm nuôi dưỡng người có công và bảo trợ xã hội
Tỉnh Bắc Ninh.
4. Đối tượng, phạm vi, khách thể nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu:
Vai trò của công tác xã hội trong hỗ trợ NKT học nghề tại Trung tâm
Nuôi dưỡng Người có công và Bảo trợ xã hội Tỉnh Bắc Ninh.
4.2. Phạm vi nghiên cứu:
Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được tiến hành từ tháng 12/2016 đến
tháng 07/2017.
Phạm vi không gian: Nghiên cứu được tiến hành trong phạm vi Trung
tâm Nuôi dưỡng Người có công và Bảo trợ xã hội Tỉnh Bắc Ninh.
Phạm vi nội dung: Đề tài đi sâu nghiên cứu thực trạng vai trò của
CTXH trong hỗ trợ NKT học nghề tại Trung tâm Nuôi dưỡng Người có công
và Bảo trợ xã hội Tỉnh Bắc Ninh. Cụ thể có 4 vai trò: i) Vai trò nâng cao nhận
thức cho học viên về những mặt tích cực của hoạt động học nghề; ii) vai trò tư
vấn chương trình học nghề; iii) vai trò tổ chức các chương trình vui chơi giải
trí ngoài giờ học và iv) vai trò cung cấp những thông tin về cơ sở có thể tiếp
nhận học viên vào làm sau khi học viên hoàn thành chương trình học nghề.
Từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao vai trò của công tác xã hội trong
hỗ trợ NKT học nghề tại Trung tâm.
4.3. Khách thể, mẫu nghiên cứu:
104 NKT trong độ tuổi từ 14 đến 18 tuổi.
3 lãnh đạo trung tâm.
8 giáo viên dạy nghề trong trung tâm.
5 nhân viên công tác xã hội trong trung tâm.
5. Phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu
10
* Tài liệu: Là những hiện vật mang lại cho con người những thông tin
về vấn đề mà nhà nghiên cứu quan tâm. Tài liệu còn dùng để truyền tin hoặc
bảo lưu thông tin.
* Tài liệu gồm có 2 loại: Tài liệu viết và tài liệu không viết.
Tài liệu viết: Bút ký, thư từ, sách báo, các bảng thống kê, báo cáo,...
Tài liệu không viết: Các hiện vật, công cụ sản xuất, phim ảnh, băng ghi
âm, ấn phẩm nghệ thuật, di tích lịch sử - văn hóa,...
* Các phương pháp phân tích tài liệu:
Phân tích định tính: Là tìm ra những nội dung tư tưởng cơ bản của tài
liệu, tìm ra những vấn đề có liên quan đến đề tài nghiên cứu và xác định xem
những vấn đề gì được giải quyết và những vấn đề gì chưa được giải quyết.
Phân tích định lượng: Là cách thức phân nhóm các dấu hiệu và tìm ra
những mối quan hệ nhân quả giữa các nhóm chỉ báo. Phương pháp này được
sử dụng trong những trường hợp phải xử lý một lượng thông tin lớn.
* Yêu cầu đối với phương pháp phân tích tài liệu: Đòi hỏi phải phân
tích có hệ thống. Phải phân loại, lựa chọn, khái quát, so sánh thông tin từ tài
liệu.
Phương pháp phân tích tài liệu: Là phương pháp thu thập thông tin qua
những tài liệu sơ cấp và thứ cấp. Đây là phương pháp nghiên cứu tôi sử dụng
trong luận văn nhằm nắm bắt được những thông tin liên quan đến vấn đề, từ
đó thấy được tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài. Nguồn tài liệu như các
công trình nghiên cứu, bài tạp chí, sách và các bài viết có liên quan trên mạng
internet. Tác giả đã tiến hành thu thập một số thông tin liên quan đến đề tài
nghiên cứu như: Đề án trợ giúp người tàn tật Việt Nam giai đoạn 2012 - 2020,
Báo cáo về hoạt động hỗ trợ NKT Việt Nam, dạy nghề và tạo việc làm cho
NKT Việt Nam,... Trên cơ sở những thông tin thu được, tôi tiến hành xử lý,
phân tích và nêu ra giải pháp.
Tải về để xem bản đầy đủ
131 trang
12180
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận văn Vai trò của công tác xã hội trong hỗ trợ người khuyết tật học nghề tại Trung tâm Nuôi dưỡng người có công và bảo trợ xã hội Tỉnh Bắc Ninh", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_van_vai_tro_cua_cong_tac_xa_hoi_trong_ho_tro_nguoi_khuy.pdf
