Luận văn Vai trò của nhân viên Công tác xã hội trong hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn thân tại xã Trung Sơn, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ LAO ĐỘNG – THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ ÁNH HOÀN

VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG HỖ

TRỢ PHỤ NỮ NGHÈO ĐƠN THÂN TẠI XÃ TRUNG SƠN,

HUYỆN LƯƠNG SƠN, TỈNH HÒA BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

HÀ NỘI - 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ LAO ĐỘNG – THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ ÁNH HOÀN

VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG HỖ

TRỢ PHỤ NỮ NGHÈO ĐƠN THÂN TẠI XÃ TRUNG SƠN,

HUYỆN LƯƠNG SƠN, TỈNH HÒA BÌNH

Chuyên ngành: Công tác xã hội

Mã ngành: 8760101

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: T.S ĐẶNG THỊ LAN ANH

HÀ NỘI - 2019

I

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn này là công trình nghiên cứu thực sự của cá

nhân tôi, chưa được công bố trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào.Các

số liệu, nội dung được trình bày trong luận văn này là hoàn toàn hợp lệ và

đảm bảo tuân thủ các quy định về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Tôi xin chịu trách nhiệm về đề tài nghiên cứu của mình.

Tác giả

Nguyễn Thị Ánh Hoàn

II

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian nghiên cứu tìm hiểu và khảo sát thực địa, tôi đã hoàn

thành luận văn thạc sĩ chuyên ngành Công tác xã hội. Trong quá trình nghiên

cứu, tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của thầy cô giáo, đồng

nghiệp, gia đình và bạn bè.

Trước tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới TS. Đặng Thị Lan Anh,

người đã trực tiếp hướng dẫn và truyền đạt cho tôi những kiến thức, kỹ năng,

phương pháp và kinh nghiệm quý báu trong suốt thời gian thực hiện luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn toàn thể lãnh đạo và cán bộ, người lao động,

các ban ngành, đoàn thể của Uỷ ban nhân dân xã Trung Sơn và các Trưởng

xóm, các chi hội, các hộ nghèo trên địa bàn xã đã tham gia khảo sát, tạo mọi

điều kiện giúp tôi hoàn thành việc thu thập số liệu phục vụ đề tài nghiên cứu.

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn tới người thân, bạn bè và đồng nghiệp

đã luôn quan tâm, giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song do thời gian nghiên cứu và kiến thức

còn hạn chế, luận văn chắc chắn không thể tránh khỏi những thiếu sót. Tôi rất

mong nhận được ý kiến đóng góp của quý thầy cô, các nhà khoa học, các anh

chị đồng nghiệp để tôi hoàn thiện những thiếu sót của luận văn.

Xin trân trọng cảm ơn!

Hòa Bình, tháng 01 năm 2019

Tác giả

Nguyễn Thị Ánh Hoàn

I

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN ........................................................................................I

LỜ I CẢM ƠN............................................................................................ II

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT........................................................... V

DANH MỤC BẢNG.................................................................................VI

DANH MỤC BIỂU ĐỒ.......................................................................... VII

LỜI MỞ ĐẦU............................................................................................. 8

1.Lý do chọn đề tài....................................................................................... 8

2.Tình hình nghiên cứu ................................................................................ 9

3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................. 14

4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu .............................................................. 15

5. Phương pháp nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu............................ 16

6. Những đóng góp mới của luận văn......................................................... 22

7. Kết cấu của đề tài ................................................................................... 23

CHƯƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA NHÂN

VIÊNCÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG HỖ TRỢ PHỤ NỮ NGHÈO ĐƠN

THÂN........................................................................................................ 24

1.1. Một số khái niệm liên quan ................................................................. 24

1.1.1. Khái niệm Công tác xã hội ............................................................... 24

1.1.2. Khái niệm nhân viên Công tác xã hội ............................................... 25

1.1.3. Khái niệm nghèo .............................................................................. 25

1.1.4. Khái niệm phụ nữ nghèo................................................................... 26

1.1.5. Khái niệm phụ nữ nghèo đơn thân.................................................... 26

1.1.6. Đặc điểm tâm lý của phụ nữ nghèo đơn thân .................................... 27

1.2. Lý luận về vai trò của Nhân viên Công tác xã hội trong hỗ phụ nữ nghèo

đơn thân ..................................................................................................... 33

1.2.1. Khái niệm Công tác xã hội trong hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn thân....... 33

II

1.2.2. Khái niệm và mục đích, vai trò của nhân viên Công tác xã hội trong hỗ

trợ phụ nữ nghèo đơn thân.......................................................................... 34

Khái niệm vai trò:....................................................................................... 34

1.2.3. Một số vai trò của nhân viên Công tác xã hội với phụ nữ nghèo đơn

thân ............................................................................................................ 36

1.3. Một số yếu tố tác động tới vai trò của nhân viên Công tác xã hội trong

hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn thân..................................................................... 41

1.3.1. Yếu tố thuộc về phụ nữ nghèo đơn thân............................................ 41

1.3.2. Yếu tố về nhân viên Công tác xã hội.................................................... 42

1.3.3. Yếu tố thuộc về chính sách thực hiện................................................... 43

1.3.4. Yếu tố thuộc về nhận thức của chính quyền địa phương................... 44

1.3.5. Yếu tố khác ...................................................................................... 45

1.4. Cơ sở pháp lý của vai trò nhân viên Công tác xã hội .......................... 46

1.4.1. Văn bản liên quan đến nhân viên Công tác xã hội............................. 46

1.4.2. Văn bản liên quan đến hoạt động trợ giúp người nghèo.................... 47

Tiểu kết chương 1 ...................................................................................... 51

CHƯƠNG 2THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC

XÃ HỘI TRONG HỖ TRỢ PHỤ NỮ NGHÈO ĐƠN THÂN TẠI XÃ

TRUNG SƠN HUYỆN LƯƠNG SƠN, TỈNH HÒA BÌNH ................... 52

2.1. Tổng quan về địa bàn và khách thể nghiên cứu.................................... 52

2.1.1. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu ..................................................... 52

2.1.2. Đặc điểm khách thể nghiên cứu........................................................ 56

2.2. Đánh giá vai trò của nhân viên công tác xã hội trong hỗ trợ phụ nữ

nghèo đơn thân tại xã Trung Sơn, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình.......... 65

2.2.1. Đánh giá vai trò của nhân viên Công tác xã hội là người vận động

nguồn lực (VĐNL) trong hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn thân............................. 66

III

2.2.2. Đánh giá vai trò của nhân viên Công tác xã hội là người kết nối trong

hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn thân..................................................................... 87

2.2.3. Đánh giá vai trò của nhân viên Công tác xã hội là người tham vấn

trong hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn thân............................................................ 91

2.2.4. Đánh giá vai trò của nhân viên Công tác xã hội là người giáo dục

trong hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn thân............................................................ 97

2.3. Một số yếu tố ảnh hưởng tới vai trò của nhân viên Công tác xã hội trong

hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn thân tại xã Trung Sơn, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa

Bình ......................................................................................................... 106

2.3.1. Yếu tố thuộc về phụ nữ nghèo đơn thân.......................................... 106

2.3.2. Yếu tố về nhân viên Công tác xã hội .............................................. 109

2.3.3. Yếu tố thuộc về chính sách thực hiện ............................................. 111

2.3.4. Yếu tố liên quan đến chính quyền địa phương................................ 114

2.3.5. Yếu tố khác .................................................................................... 116

Tiểu kết chương 2................................................................................... 119

CHƯƠNG 3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA

NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG HỖ TRỢ PHỤ NỮ

NGHÈO ĐƠN THÂN TẠI XÃ TRUNG SƠN, HUYỆN LƯƠNG SƠN

TỈNH HÒA BÌNH .................................................................................. 120

3.1. Giải pháp phát huy vai trò của phụ nữ nghèo đơn thân...................... 120

3.2. Giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ nhân viên Công tác xã hội... 121

3.2.1. Giải pháp nâng cao vai trò là người vận động nguồn lực ................ 123

3.2.2. Giải pháp nâng cao vai trò là người kết nối..................................... 124

3.2.3. Giải pháp nâng cao vai trò là người tham vấn................................. 128

3.2.4. Giải pháp nâng cao vai trò là người giáo dục.................................. 129

3.3. Giải pháp về chính sách thực hiện ..................................................... 130

3.4. Giải pháp phát huy vai trò của chính quyền địa phương .................... 131

IV

Tiểu kết chương 3................................................................................... 135

KẾT LUẬN............................................................................................. 136

TÀI LIỆU THAM KHẢO...................................................................... 137

V

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

STT

Chữ viết tắt

CTXH

Nội dung đầy đủ

Công tác xã hội

1

2

3

4

5

CTVCTXH

DVCTXH

NVCTXH

PNNĐT

Cộng tác viên Công tác xã hội

Dịch vụ Công tác xã hội

Nhân viên Công tác xã hội

Phụ nữ nghèo đơn thân

VI

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Tổng hợp số lượng hộ nghèo có phụ nữ đơn thân......................... 54

Bảng 2.2: Người nghèo được hỗ trợ từ nguồn lực chính sách, pháp luật....... 66

Bảng 2.3: Hộ nghèo được hỗ trợ từ nguồn lực vật chất................................. 71

Bảng 2.4: Số lượngcán bộ vận động nguồn lực tại xã Trung Sơn ................. 74

Bảng 2.5. Số lượng phụ nữ nghèo đơn thân được hỗ trợ từ nguồn nhân lực tại

địa phương ................................................................................................... 75

Bảng 2.6. Số lượng phụ nữ nghèo đơn thân được hỗ trợ từ........................... 77

nguồn lực tài chính, kinh tế .......................................................................... 77

Bảng 2.7. Số lượng hộ nghèo được hỗ trợ từ nguồn lực xã hội..................... 78

Bảng 2.8. Số lượngphụ nữ nghèo đơn thân được hỗ trợ từ nguồn lực cộng

đồng ............................................................................................................. 84

Bảng 2.9. Số lượng phụ nữ nghèo đơn thân được kết nối các nguồn lực, chính

sách, dịch vụ xã hội trongnăm 2018 ............................................................. 88

Bảng 2.10: Số lượng Phụ nữ nghèo đơn thân được tham vấn ....................... 94

Bảng 2.11: Số lượngphụ nữ nghèo đơn thânđược bồi dưỡng kiến thức, kỹ

năng ............................................................................................................. 99

Bảng 2.12.So sánh hiệu quả các hoạt động hỗ trợ của nhân viên Công tác xã

hội đối với phụ nữ nghèo đơn thân............................................................. 103

VII

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1:Tỷ lệ phụ nữ nghèo đơn thân và nam giới nghèo qua các năm (%)

..................................................................................................................... 55

Biểu đồ 2.2: Độ tuổi của phụ nữ nghèo đơn thân (%)................................... 57

Biểu đồ 2.3: Trình độ học vấn của phụ nữ nghèo đơn thân (%).................... 57

Biểu đồ 2.4: Tình trạng việc làm của phụ nữ nghèo đơn thân (%) ................ 59

Biểu đồ 2.5: Hoàn cảnh gia đình của phụ nữ nghèo đơn thân (%) ................ 60

Biểu đồ 2.6: Nguyên nhân nghèo của phụ nữ nghèo đơn thân (%)................ 61

Biểu đồ 2.7: Nhu cầu của phụ nữ nghèo đơn thân (%).................................. 64

Biểu đồ 2.8: Mức độ hài lòng của phụ nữ nghèo đơn thân được tiếp cận với

các nguồn lực (%) ........................................................................................ 86

Biểu đồ 2.9: Mức độ hài lòng của phụ nữ nghèo đơn thân được tiếp cận với

các nguồn lực (%) ........................................................................................ 90

Biểu đồ 2.10: Mức độ hài lòng của phụ nữ nghèo đơn thânvới hoạt động tham vấn

(%)................................................................................................................ 96

Biểu đồ 2.11: Mức độ hài lòng của phụ nữ nghèo đơn thân về hoạt động... 102

giáo dục...................................................................................................... 102

Biểu đồ 2.12: Tổng hợp đánh giá hiệu quả các hoạt động nhân viên công tác

xã hội hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn thân .......................................................... 105

Biểu đồ 2.13: Các yếu tố thuộc về phụ nữ nghèo đơn thân (%) .................. 106

Biểu đồ 2.14 : Yếu tố về nhân viên Công tác xã hội................................... 109

Biểu đồ 2.15 : Yếu tố chính sách thực hiện (%).......................................... 112

Biểu đồ 2.16: Nhận thức của chính quyền địa phương (%)......................... 115

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Phụ nữ nghèo đơn thân thuộc nhóm đối tượng yếu thế đặc biệt, họ đang

phải đối mặt với những rủi ro của sự nghèo khổ cao hơn nam giới do cùng lúc

phải gánh vác nhiều vai trò, trách nhiệm liên quan đến gia đình và những định

kiến giới chưa thể xóa bỏ. Tỷ lệ phụ nữ nghèo đơn thân đang dần tăng lên

cùng những tổn thương mà họ phải gánh chịu càng nặng nề hơn, bởi vì phụ

nữ và trẻ em là nhóm bị chịu ảnh hưởng lớn nhất từ đói nghèo; Phụ nữ nghèo

đơn thân có thể coi là những người nghèo nhất trong số những người nghèo.

Năm 2014, theo báo cáo Chương trình phát triển Liên hợp Quốc tại

Tokyo cho biết: Số người nghèo và cận nghèo trên thế giới lên tới 2,2 tỷ

người, trong khi tình trạng nghèo đói đang có chiều hướng giảm trên toàn thế

giới thì sự bất bình đẳng và “những tổn thương mang tính cơ cấu” vẫn là mối

đe dọa nghiêm trọng, báo cáo cũng nhấn mạnh “Người nghèo, phụ nữ đang có

xu hướng phải đối mặt với những khó khăn lớn hơn”. [10]

Ở Việt Nam, kết quả tổng điều tra hộ nghèo, hộ cận nghèo theo năm

2015 theo Quyết định số:1905/QĐ-BLĐTB&XH ngày 28/12/2015 của Bộ

Trưởng bộ Lao động - Thương binh & Xã hội phê duyệt cho thấy: Tổng số hộ

nghèo trên toàn quốc là 2.338.569 hộ (chiếm 9,88%), hộ cận nghèo là

1.235.784 hộ (chiếm 5,22%). Kết quả điều tra cũng cho thấy, khu vực miền

núi Tây Bắc có tỷ lệ hộ nghèo cao nhất cả nước với 34,52%, tiếp theo là miền

núi Đông Bắc (20,74%) và Tây Nguyên (17,14%). Đông Nam Bộ có tỷ lệ hộ

nghèo thấp nhất cả nước với 1,23%, tỷ lệ hộ nghèo của đồng bằng sông Hồng

cũng chỉ 4,76%...[23]

Lương Sơn là một huyện miền núi của tỉnh Hòa Bình, cách thủ đô Hà

Nội chưa đầy 40 km, vị trí địa lý rất thuận tiện cho giao thông đi lại, tuy nhiên

theo “Báo cáo giám sát chương trình giảm nghèo năm 2018” của Phòng Lao

9

động - Thương binh và Xã hội huyện Lương Sơn, huyện có tổng số 1.326 hộ

nghèo, chiếm tỷ lệ 13,7 % trong đó số phụ nữ nghèo đơn thân là 890 hộ,

chiếm tỷ lệ 8,21%. Tại Huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình có tổng số 1.326 hộ

nghèo, chiếm tỷ lệ 13,7 % trong đó số phụ nữ nghèo đơn thân là 890 hộ,

chiếm tỷ lệ 8,21%. Tỷ lệ hộ là phụ nữ nghèo đơn thân không ngừng tăng lên

hàng năm trong khi số hộ thoát nghèo còn thấp. Do vậy, cần có các chính sách

và giải pháp để hỗ trợ cho phụ nữ nghèo đơn thân được tiếp cận tốt nhất với

các dịch vụ xã hội và đảm bảo các điều kiện sống cơ bản, tăng nữ quyền, bình

đẳng giới. Đó cũng chính là mục tiêu quan trọng trong chương trình giảm

nghèo bền vững giai đoạn 2016 – 2020 và công tác vì sự tiến bộ của phụ nữ

của Đảng và Nhà nước. [43]

Hiện nay, có nhiều đề tài nghiên cứu về Công tác xã hội đối với người

nghèo hoặc vai trò của Công tác xã hội đối với người nghèo. Nhưng chưa có

nhiều nghiên cứu về vai trò của Nhân viên công tác xã hội trong hỗ trợ phụ nữ

nghèo đơn thân. Bởi vậy, tác giả lựa chọn nghiên cứu đề tài “Vai trò của nhân

viên Công tác xã hội trong hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn thân tại xã Trung Sơn,

huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa bình” nhằm đánh giá thực trạng vai trò của nhân

viên xã hội trong việc hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn thân trên địa bàn xã. Đánh giá

được mức độ hiệu quả, tầm ảnh hưởng của các vai trò, đồng thời xác định các

yếu tố rào cản ảnh hưởng. Từ đó, đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao vai

trò của nhân viên xã hội trong hỗ trợ, giúp đỡ phụ nữ nghèo đơn thân tiếp cận

tốt hơn với các dịch vụ xã hội cũng như đáp ứng những thiếu hụt trong cuộc

sống, giúp họ tự nỗ lực vươn lên, giải quyết các vấn đề của bản thân và gia

đình, hướng tới cải thiện đời sống xã hội.

2. Tình hình nghiên cứu

Giới và nghèo đói luôn là vấn đề nóng và mang tính toàn cầu, bởi mức

độ ảnh hưởng đến nhiều mặt của đời sống kinh tế - xã hội, do đó vấn đề này

10

thu hút được nhiều sự quan tâm của nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu, các

tổ chức xã hội trong và ngoài nước nhằm tìm ra nguyên nhân, giải pháp cũng

như mối liên hệ giữa giới và nghèo đói, trong đó các nhà nghiên cứu đặc biệt

quan tâm đến nhóm phụ nữ nghèo cùng những cơ hội mà họ xứng đáng được

nhận để giảm bớt những khó khăn mà họ đang gặp phải.

2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Trong ấn phẩm “Gender and economic phlicy managenment initiative

Asia and Paciffic: Gender and economic (Sáng kiến quản lý về giới và chính

sách kinh tế ở Châu Á - Thái Bình Dương: giới và đói nghèo) UNDP (Tháng

9/2012) tài liệu đã chỉ ra những định nghĩa và thước đo về đói nghèo, đồng

thời tìm hiểu sự tương tác về giới ảnh hưởng tới nghèo đói như thế nào, mối

quan hệ giữa nghèo đói và cấu trúc gia đình, các chính sách liên quan đến các

quá trình nghèo đói trong khuôn khổ tương tác về giới. [48]

Rebecca Lefton (2013), ấn phẩm “Gender equality and women is

empowerment are key to addressing global poverty” (Bình đẳng giới và tăng

quyền cho phụ nữ là chìa khóa để giảm nghèo toàn cầu), bài viết đã phân tích

các rào cản về giới, văn hóa, xã hội và kinh tế vẫn còn ngăn cản phụ nữ tham

gia vào phát triển kinh tế - xã hội, điều này gây cản trở các nỗ lực lớn hơn để

chống nghèo đói và các đường hướng tiến tới phát triển bền vững. [29]

Christensen, Hanne (1990) với nghiên cứu “The reconstruction of

Afghanistan: A chance for Rural Afghan Women” (Geneva: United Nations

Institute for Social Development, 1990). Sự cải cách của Afghanistan: Cơ hội

cho những phụ nữ Afghanistan và đời sống những người tị nạn Apghan ở

Pakistan, vai trò người phụ nữ trong gia đình và xã hội sau đó đưa ra bài học

và khuyến nghị cho quyền lợi của phụ nữ nông thôn trong công cuộc xây

dựng lại nông thôn. [50]

11

Cũng đề cập đến vấn đề phụ nữ nghèo nhưng tác giả Allahdadi F.

(2011) trong bài viết “Towards rural women’s empowerment and poverty

reduction in Iran” lại cung cấp một cách tiếp cận về trao quyền cho phụ nữ

nông thôn trong hoạt động giảm nghèo tại Iran. Nghiên cứu này đã khẳng

định đóng góp to lớn của phụ nữ trong công cuộc xóa đói giảm nghèo ở nhiều

vùng nông thôn tại các nước đang phát triển. Tác giả đã chỉ ra rằng, việc trao

quyền cho phụ nữ nông thôn bị giới hạn bởi những rào cản văn hóa, hạn chế

họ tiếp cận các dịch vụ giáo dục và y tế. Những đặc điểm văn hóa đã gây ra

những hạn chế rất nghiêm trọng đối với sự tự chủ, đi lại, và các loại hình sinh

kế sẵn có dành cho phụ nữ. [1]

UNDP (2011), Social services for human development: Viet Nam

human development report 2011 (dịch vụ xã hội phục vụ phát triển con người:

Báo cáo phát triển con người Việt Nam 2011). Báo cáo đã chỉ ra một số bằng

chứng về sự tiến bộ trong phát triển con người của Việt Nam ở cấp địa

phương, tập trung đặc biệt vào việc cung ứng dịch vụ sức khỏe và giáo dục.

Báo cáo xem xét những thách thức mà nhiều người Việt Nam đang phải đối

mặt trong việc tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. [49]

2.2. Tình hình nghiên cứu trong nước

Tình trạng đói nghèo là một vấn đề xã hội. Ở mỗi Quốc gia khác nhau

và ở mỗi thời điểm lịch sử thì nghèo đói có biểu hiện khác nhau. Vì vậy, tình

trạng nghèo đói luôn thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu trên thế

giới. Tuy nhiên, mỗi quốc gia có sự nghiên cứu, mức độ quan tâm và biện

pháp riêng nhằm giải quyết vấn đề nghèo đói. Những nghiên cứu đó được thể

hiện trong: Báo cáo phát triển Việt Nam (VDR) (2012); Nghèo đói và xóa

đói, giảm nghèo ở Việt Nam, Lê Xuân Bá (cùng tập thể tác giả) (2001),

“Nghèo - Báo cáo Phát Triển Việt Nam 2004”, “Một số vấn đề giảm nghèo ở

các dân tộc thiểu số Việt Nam” năm 2003. [2]

12

Năm 2010, nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam công bố “Mục

tiêu phát triển thiên niên kỷ 2010 - Việt Nam 2/3 chặng đường thực hiện các

mục tiêu phát triển thiên niên kỷ, hướng tới năm 2015”. Báo cáo đã đánh giá

những thành tựu Việt Nam đạt được trong mục tiêu xóa bỏ tình trạng nghèo

cùng cực, thiếu đói. Báo cáo cũng chỉ ra thách thức công cuộc xóa đói giảm

nghèo thời gian tới. [17]

Năm 2014, tác giả Bùi Thị Mai Đông - Học viện Phụ nữ Việt Nam đã

thực hiện đề tài nghiên cứu “Tâm trạng của phụ nữ đơn thân trong giai đoạn

hiện nay”, đề tài đã chỉ ra những yếu tố ảnh hưởng đến tâm trạng tích cực và

tiêu cực, từ đó đề xuất giải pháp nhằm tăng cường các yếu tố ảnh hưởng đến

tâm trạng tích cực và hạn chế các yếu tố dẫn đến tâm trạng tiêu cực, góp phần

cải thiện đời sống tinh thần cho phụ nữ đơn thân. Đề tài cũng nêu ra các chính

sách xã hội dành cho phụ nữ làm mẹ đơn thân còn rất ít và còn lồng ghép

trong các chính sách khác như: Chính sách cho vay vốn đối với hộ nghèo,

chính sách miễn, giảm tiền học phí đối với học sinh thuộc hộ nghèo... Chưa

có chính sách riêng đối với phụ nữ đơn thân. Việc thực hiện các chính sách

này còn bất cập, ảnh hưởng đến tâm trạng của những phụ nữ làm mẹ đơn

thân. Chẳng hạn: Bị xóa khỏi danh sách hộ nghèo mặc dù chưa hết nghèo; khi

ra khỏi danh sách hộ nghèo thì không được hưởng bất cứ chính sách nào của

phụ nữ đơn thân. [3]

Theo Báo cáo đề dẫn hội thảo “Công tác xã hội với phụ nữ và trẻ em:

kinh nghiệm của một số quốc gia”, tác giả Trần Quang Tiến: “Tình trạng

nghèo đói vẫn đang là vấn đề toàn cầu, trong đó phần đông người nghèo là

phụ nữ và trẻ em gái”. Thống kê của Liên Hợp Quốc cho thấy số lượng phụ

nữ sống trong nghèo khổ không giảm đi mà tăng thêm nhiều do suy thoái kinh

tế, thiên tai, biến đổi khí hậu và chiến tranh ở một số nước khu vực Trung

Đông. Ở Việt Nam, tình trạng nghèo đói đã có sự cải thiện đáng kể nhờ nỗ lực

13

của Chính phủ, các tổ chức quốc tế và trong nước thông qua triển khai các

chương trình, dự án xóa đói giảm nghèo, phát triển sản xuất. Mặc dù vậy, phụ

nữ, nhất là phụ nữ đơn thân vẫn có tỷ lệ nghèo đói cao hơn. [33]

Cũng nghiên cứu ở khía cạnh chuyên nghiệp hóa các dịch vụ Công tác

xã hội (DVCTXH) nhưng tác giả Hà Thị Thư (2016) lại nghiên cứu trên

nhóm đối tượng yếu thế. Bài viết “Sự chuyên nghiệp trong dịch vụ công tác

xã hội đối với nhóm đối tượng yếu thế” của tác giả một lần nữa khẳng định

nhu cầu DVCTXH ở Việt Nam ngày càng cao. Tác giả cũng đã phân tích vai

trò của DVCTXH với nhóm đối tượng yếu thế và chỉ ra hai khía cạnh của sự

chuyên nghiệp là “con người chuyên nghiệp” và “môi trường chuyên nghiệp”.

[32]

Phát biểu tại diễn đàn “Bình đẳng giới giảm nghèo bền vững”, Chủ

nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội Trương Thị Mai ngoài việc điểm lại những

thành tích, nỗ lực trong công cuộc xóa đói giảm nghèo cũng như bình đẳng

giới cũng đã cho rằng: “Phụ nữ thường phải gánh chịu ảnh hưởng của nghèo

đói nhiều hơn nam giới và chính họ là những người nghèo nhất trong số

những người nghèo”. [12]

Một số nghiên cứu khác như “Nghiên cứu các mô hình giảm nghèo của

các đối tác Quốc tế ở Việt Nam”. Nghiên cứu về “Thực trạng hoạt động hỗ trợ

việc làm cho phụ nữ nghèo tại Yên Bái - tiếp cận theo hướng nâng cao năng

lực”. Các tác giả: Nguyễn Trung Hải, Nguyễn Thị Liên, Vũ Thị Giang,

Nguyễn Tuấn Anh, Võ Thị Cẩm Ly có “Từ những nghiên cứu về phụ nữ đơn

thân đến một số vấn đề đặt ra trong nghiên cứu sinh kế của phụ nữ làm mẹ

đơn thân”. [6]

Qua các công trình khoa học nghiên cứu về vấn đề giảm nghèo,

DVCTXH đều cho thấy các công trình tập trung nghiên cứu một phạm vi rất

rộng, đã đề cập và làm sáng rõ một số vấn đề có liên quan đến đối tượng tiếp

14

cận một số nhóm dịch vụ xã hội nói chung, các giải pháp mang tính chất

tương đối chưa thực sự phù hợp với từng địa phương, vùng miền. Chưa có

nghiên cứu đi sâu, bóc tách đối tượng, tìm hiểu cụ thể nhóm đối tượng yếu thế

là phụ nữ nghèo đơn thân. Đứng trước vấn đề nghèo đói vẫn còn những khó

khăn và thách thức và là vấn đề cấp thiết trong quá trình phát triển kinh tế -

văn hóa xã hội của đất nước. Hiện nay, hộ nghèo đang có xu hướng thiên về

những đối tượng là phụ nữ đơn thân. Như vậy, nghiên cứu về vai trò của nhân

viên Công tác xã hội (NVCTXH) trong hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn thân tại xã

Trung Sơn, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình là một vấn đề cần thiết. Đặc

biệt, nghiên cứu vai trò của NVCTXH trong hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn thân

còn hết sức mới mẻ, chưa có nghiên cứu nào trên địa bàn xã Trung Sơn,

huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình để thấy được vai trò quan trọng mà

NVCTXH đã và đang đóng góp cho nền an sinh xã hội xã hiện nay, khi mà

giá trị nghề nghiệp của NVCTXH vẫn trong giai đoạn đang dần được khẳng

định là một nghề mới mẻ đối với Việt Nam nói chung và ở xã Trung Sơn,

huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình nói riêng. Tác giả mạnh dạn nghiên cứu về

đề tài và nhóm đối tượng Phụ nữ nghèo đơn thân để phần nào làm rõ hơn

những đóng góp, vai trò quan trọng của NVCTXH trong việc giúp đỡ, hỗ trợ

phụ nữ nghèo đơn thân tại xã Trung Sơn, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình.

Nghiên cứu này sẽ kế thừa chọn lọc các thành tựu hệ thống lý luận

nghiên cứu đã được công bố, để từ đó làm sáng tỏ những luận điểm nhận thức

cá nhân về vấn đề chưa được quan tâm, đó là vấn đề liên quan đến vai trò tất

yếu, cần thiết của nhân viên Công tác xã hội trong hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn

thân tại xã Trung Sơn, Huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình.

3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

15

Nghiên cứu lý luận và thực tiễn nhằm đánh giá vai trò của nhân viên

Công tác xã hội trong hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn thân tại địa bàn xã. Phân tích

một số yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của NVCTXH. Từ đó đề xuất một số giải

pháp nhằm nâng cao vai trò của NVCTXH trong hỗ trợ PNNĐT tại xã Trung

Sơn, huyện Lương Sơn, tỉnh Hoà Bình.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Hệ thống hóa lý luận vai trò của NVCTXH trong hỗ trợ phụ nữ nghèo

đơn thân;

Đánh giá thực trạng vai trò của NVCTXH trong hỗ trợ phụ nữ nghèo

đơn thân;

Đánh giá một số yếu tố ảnh hưởng tới vai trò của NVCTXH trong hỗ

trợ phụ nữ nghèo đơn thân tại xã Trung Sơn, huyện Lương Sơn, tỉnh Hoà

Bình;

Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện vai trò

trong hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn thân, hướng tới mục tiêu giảm nghèo bền

vững, đảm bảo an sinh xã hội trên địa bàn xã Trung Sơn, huyện Lương Sơn,

tỉnh Hoà Bình.

4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu

4.1.1. Đối tượng nghiên cứu

Vai trò của NVCTXH trong hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn thân tại xã Trung

Sơn, huyện Lương Sơn, tỉnh Hoà Bình.

4.1.2. Khách thể nghiên cứu

Những người phụ nữ nghèo đơn thân (65 người, độ tuổi từ 18 đến 60

tuổi)

Cán bộ địa phương (03 người)

Các tổ chức xã hội: Các hội (03), chi hội (03)

16

Đại diện các nguồn lực tại cộng đồng: Người dân (04), công ty, doanh

nghiệp (02), Trưởng xóm (02).

4.2. Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: xã Trung Sơn, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

- Phạm vi Thời gian: năm 2014 đến năm 2019

- Phạm vi nội dung: Đề tài tập chung nghiên cứu các vai trò của

NVCTXH trong hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn thân tại xã Trung Sơn, huyện

Lương Sơn, tỉnh Hoà Bình.

Bao gồm các vai trò sau:

+ Vai trò là người vận động nguồn lực

+ Vai trò là người kết nối

+ Vai trò là người tham vấn

+ Vai trò là người giáo dục

5. Phương pháp nghiên cứu và phương pháp thu thập thông tin

5.1. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận là hệ thống lý luận về phương pháp nghiên cứu,

phương pháp nhận thức và cải tạo hiện thực, là hệ thống chặt chẽ các quan

điểm, nguyên lý chỉ đạo tìm kiếm, xây dựng lựa chọn và vận dụng các

phương pháp. Tất cả những nguyên lý nào có tác dụng gợi mở, định hướng,

chỉ đạo đều là những lý luận và nguyên lý có nghĩa phương pháp luận.

Phương pháp duy vật lịch sử, khi nghiên cứu đòi hỏi phải đặt đối

tượng, cụ thể ở đây là vai trò của NVCTXH trong hỗ trợ phụ nữ nghèo đơn

thân trong điều kiện kinh tế, xã hội của địa phương, hoàn cảnh môi trường xã

hội, thời gian cụ thể mà các hoạt động được triển khai. Cụ thể là bối cảnh về

điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương, thực trạng nghèo, nguồn lực và

những khó khăn, tiếp đến là vai trò hiện nay của NVCTXH và các thành phần

tham gia trên địa bàn. Phương pháp duy vật lịch sử cũng đòi hỏi khi nghiên