Luận văn Vai trò của Nhân viên Công tác xã hội trong hỗ trợ người sau cai nghiện ma túy tái hoà nhập cộng đồng tại Huyện Gia lâm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

NGUYỄN LONG NHẬT

VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG HỖ

TRỢ NGƯỜI SAU CAI NGHIỆN MA TUÝ TÁI HOÀ NHẬP

CỘNG ĐỒNG TẠI HUYỆN GIA LÂM - THÀNH PHỐ HÀ HỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

HÀ NỘI - 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

NGUYỄN LONG NHẬT

VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG HỖ

TRỢ NGƯỜI SAU CAI NGHIỆN MA TUÝ TÁI HOÀ NHẬP

CỘNG ĐỒNG TẠI HUYỆN GIA LÂM - THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Công tác xã hội

Mã số : 8760101

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. TIÊU THỊ MINH HƯỜNG

HÀ NỘI - 2019

I

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan: Luận văn này là công trình nghiên cứu của cá nhân

tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Tiêu Thị Minh

Hường.

Các số liệu, những kết luận nghiên cứu được trình bày trong luận văn

này hoàn toàn trung thực.

Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình./.

TÁC GIẢ

Nguyễn Long Nhật

II

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của

các thầy giáo, cô giáo, bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Tôi xin bày tỏ sự cảm ơn sâu sắc tới TS. Tiêu Thị Minh Hường, người đã

tận tình hướng dẫn và truyền đạt cho tôi những kiến thức, kỹ năng và kinh

nghiệm quý báu trong suốt thời gian thực hiện luận văn.

Tôi chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, Khoa Sau đại học và tất cả các

thầy giáo, cô giáo trong Khoa Công tác xã hội – Đại học Lao động xã hội đã

trang bị kiến thức và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong thời gian học tập và

thực hiện luận văn tại trường.

Tôi trân trọng cảm ơn toàn thể Lãnh đạo và cán bộ xã Bát Tràng, xã

Ninh hiệp và xã Đa Tốn, cán bộ ngành Lao động - Thương binh và Xã hội

huyện Gia Lâm đã giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành

việc thu thập số liệu phục vụ cho luận văn này.

Xin trân trọng cảm ơn./.

Học viên

Nguyễn Long Nhật

III

MỤC LỤC

DANH MỤC VIẾT TẮT..............................................................................IV

DANH MỤC CÁC BẢNG..............................................................................V

DANH MỤC CÁC BIỂU..............................................................................VI

MỞ ĐẦU..........................................................................................................1

1. Lý do chọn đề tài ...................................................................................... 1

2. Tổng quan nghiên cứu.............................................................................. 3

3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu............................................................... 9

4. Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu ....................................... 10

5. Ý nghĩa lý luận, ý nghĩa thực tiễn.......................................................... 11

6. Phương pháp nghiên cứu ....................................................................... 11

7. Kết cấu luận văn..................................................................................... 14

Chương 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ VAI TRÒ CỦA CÔNG TÁC XÃ HỘI

TRONG HỖ TRỢ NGƯỜI SAU CAI NGHIỆN MA TUÝ...................... 15

1.1. Các khái niệm cơ bản của đề tài......................................................... 15

1.1.1. Khái niệm công tác xã hội .................................................................. 15

1.1.2. Khái niệm ma túy ............................................................................... 18

1.1.3. Khái niệm nghiện ma tuý.................................................................... 20

1.1.4. Khái niệm người nghiện ma tuý.......................................................... 21

1.1.5. Khái niệm cai nghiện ma tuý .............................................................. 22

1.1.6. Khái niệm người sau cai nghiện ma tuý.............................................. 23

1.1.7. Khái niệm tái hoà nhập cộng đồng...................................................... 26

1.2. Lý luận vai trò của nhân viên công tác xã hội trong hỗ trợ người sau

cai nghiện ma tuý tái hoà nhập cộng đồng................................................ 27

1.2.1. Khái niệm vai trò................................................................................ 27

1.2.2. Khái niệm nhân viên công tác xã hội.................................................. 27

1.2.3. Khái niệm về vai trò của nhân viên công tác xã hội............................ 27

IV

1.2.4. Khái niệm vai trò của nhân viên công tác xã hội trong hỗ trợ người sau

cai nghiện ma túy tái hòa nhập cộng đồng.................................................... 31

1.3. Một số yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của nhân viên của NV CTXH

trong việc hỗ trợ người sau cai nghiện ma túy tái hòa nhập cộng đồng.. 33

1.3.1. Một số yếu tố chủ quan....................................................................... 33

1.3.2. Một số yếu tố khách quan................................................................... 35

Chương 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC

XÃ HỘI TRONG HỖ TRỢ NGƯỜI SAU CAI NGHIỆN TÁI HOÀ

NHẬP CỘNG ĐỒNG TẠI HUYỆN GIA LÂM - THÀNH PHỐ HÀ HỘI

..................................................................................................................... 40

2.1. Đặc điểm địa bàn và khách thể nghiên cứu........................................ 40

2.1.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu.............................................................. 40

2.1.2. Đặc điểm khách thể nghiên cứu.......................................................... 44

2.2. Đánh giá thực trạng vai trò của nhân viên công tác xã hội trong hỗ

trợ người sau cai nghiện tái hoà nhập cộng đồng tại huyện Gia Lâm -

thành phố Hà Nội ....................................................................................... 46

2.2.1. Đánh giá việc thực hiện vai trò tham vấn/tư vấn của nhân viên công tác

xã hội trong hỗ trợ người sau cai nghiên ma túy........................................... 46

2.2.2. Đánh giá việc thực hiện vai trò giáo dục của nhân viên công tác xã hội

trong hỗ trợ người sau cai nghiện ma tuý ..................................................... 48

2.2.3. Đánh giá việc thực hiện vai trò của nhân viên công tác xã hội trong hoạt

động kết nối người sau cai nghiên với các nguồn lực trong cộng động......... 50

2.2.4. Đánh giá mức độ hiệu quả các vai trò của nhân viên công tác xã hội

trong việc hỗ trợ người sau cai nghiện ma tuý.............................................. 51

2.3. Thực trạng một số yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của nhân viên công

tác xã hội trong hỗ trợ người sau cai nghiện tái hoà nhập cộng đồng tại

huyện Gia Lâm - Thành phố Hà Nội......................................................... 56

V

2.3.1. Bản thân người sau cai nghiện ma tuý ................................................ 56

2.3.2. Yếu tố gia đình người sau cai nghiện ma tuý ...................................... 57

2.3.3. Yếu tố cộng đồng ............................................................................... 58

2.3.4. Cơ chế chính sách của Nhà nước........................................................ 61

2.3.5. Nhân viên công tác xã hội................................................................... 61

Chương 3: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP NGHỊ NHẰM

NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ

HỘI TRONG HỖ TRỢ NGƯỜI SAU CAI NGHIỆN TÁI

HOÀ NHẬP CỘNG ĐỒNG TẠI HUYỆN GIA LÂM -

THÀNH PHỐ HÀ NỘI………………………… 67

3.1. Giải pháp.............................................................................................. 67

3.2. Khuyến nghị......................................................................................... 72

KẾT LUẬN................................................................................................. 79

IV

DANH MỤC VIỆT TẮT

STT

Từ viết tắt

BLĐTB-XH

Dịch nghĩa

1

2

3

Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội

Lao động - Thương binh và Xã hội

Công tác xã hội

LĐ-TBXH

CTXH

NSCN

Người sau cai nghiện

3

4

NSCNMT

NVCTXH

Người sau cai nghuện ma tuý

Nhân viên công tác xã hội

V

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Độ tuổi của khách thể nghiên cứu ................................................ 44

Bảng 2.2: Đánh giá mức độ hiệu quả vai trò giáo dục của NVCTXH........... 53

Bảng 2.3: Đánh giá tác động yếu tố gia đình của NSCNMT đến sự hỗ trợ của

NVCTXH..................................................................................................... 57

VI

DANH MỤC CÁC BIỂU

Biểu đồ 2.1: Giới tính của khách thể nghiên cứu.......................................... 45

Biểu đồ 2.2: Đánh giá mức độ tham gia các hoạt động hỗ trợ từ phía nhân

viên công tác xã hội của người sau cai nghiện ma tuý .................................. 46

Biểu đồ 2.3: Đánh giá mức độ tham gia các hoạt động trong vai trò Tham

vấn/tư vấn của NVCTXH đối với NSCNMT................................................ 47

Biểu đồ 2.4: Đánh giá mức độ tham gia các hoạt động trong vai trò giáo dục

của NVCTXH đối với NSCNMT ................................................................. 49

Biểu đồ 2.5: Đánh giá mức độ tham gia các hoạt động kết nối của NVCTXH

đối với NSCNMT tái hoà nhập cộng đồng ................................................... 50

Biểu đồ 2.6: Đánh giá mức độ hiệu quả vai trò tham vấn/tư vấn................... 51

Biểu đồ 2.7: Đánh giá mức độ hiệu quả vai trò kết nối nguồn lực của

NVCTXH..................................................................................................... 54

Biểu đồ 2.8: Đánh giá tác động của NSCNMT đến vai trò NVCTXH trong

hoạt động hỗ trợ ........................................................................................... 62

Biểu đồ 2.9: Đánh giá tác động của cộng đồng đến việc thực hiện vai trò của

NVCTXH trong hỗ trợ NSCNMT tái hoà nhập cộng đồng........................... 61

Biểu đồ 2.10: Đánh giá tác động của cơ chế chính sách đến vai trò của

NVCTXH trong hỗ trợ NSCNMT tái hoà nhập cộng đồng........................... 59

Biểu đồ 2.11: Đánh giá tác động của NVCTXH đến vai trò hỗ trợ NSCNMT

tái hoà nhập cộng đồng................................................................................. 56

1

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Tại Việt Nam, trong những năm qua Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm

đến công tác cai nghiện ma tuý, đã giải quyết nhiều vấn đề liên quan đến người

nghiện ma túy đồng thời chỉ đạo, các cấp, các ngành triển khai đồng bộ nhiều

giải pháp phòng, chống, kiểm soát tội phạm về ma túy. Từ đó đã đạt được những

kết quả nhất định, góp phần đảm bảo tình hình an ninh trật tự, an toàn xã hội,

nâng cao sức khỏe đời sống nhân dân. Cùng với Quyết định số 32/2010/QĐ-TTg

về Phê duyệt Đề án phát triển nghề công tác xã hội giai đoạn 2010 – 2020 đã

quan tâm đến sự phát triển của nghề CTXH và tầm quan trọng của NVCTXH.

Bên cạnh những hoạt động tích cực để phòng, chống nghiện ma tuý, một số hoạt

động hỗ trợ NSCNMT tái hoà nhập cộng đồng cũng được phát triển mạnh mẽ ở

các địa phương. Các hoạt động là sự tham gia tích cực của NVCXTH trong hỗ

trợ NSCNMT tái hoà nhập cộng đồng, giúp họ có cuộc sộng tốt đẹp hơn, đẩy lùi

tệ nạn và làm lại cuộc sống. Vấn đề này đã được một số công trình nghiên cứu

đề cập tới, nhưng kết quả mới dừng lại ở mức độ đánh giá định lượng hoặc chưa

đề cập đến vai trò của NVCTXH trong hỗ trợ NSCNMT tái hoà nhập cộng đồng

và chưa khẳng định được vai trò quan trọng của NVCTXH trong hỗ trợ nhóm

đối tượng đặc biệt nay...

Ở Việt Nam hiện nay, công tác xã hội đã được coi là một nghề, các chính

sách về công tác xã hội đối với người nghiện ma túy đang dần được hoàn thiện.

Vì vậy, vai trò của nhân viên xã hội ngày càng quan trọng và được khẳng định

trong xã hội. Công tác xã hội hỗ trợ, giải quyết vấn đề nghiện ma túy, thiết lập

và tổ chức thực hiện các chương trình kiểm soát, phòng ngừa và chữa trị với

mục đích giúp người nghiện chiến thắng được chính bản thân mình và sự cám dỗ

của chất gây nghiện, bằng những kiến thức và kỹ năng chuyên môn NVCTXH

đã thực hiện một số vai trò của mình để hỗ trợ NSCNMT như: tham vấn, tư vấn,

giáo dục, kết nối nguồn lực, việc làm... giúp họ vượt qua khó khăn, thêm nghị

2

lực tái hoà nhập cộng đồng thành công và chống tái nghiện trở lại. NSCNMT

trên con đường phục thiện vẫn mang trong mình những mặc cảm tội lỗi và

không tránh khỏi sự cám dỗ của ma túy, họ hay mặc cảm, tự ti, dễ bị tổn thương,

thiếu bản lĩnh, suy nghĩ lưng chừng, có khả năng tái nghiện cao... Trên thực tế,

vai trò của nhân viên công tác xã hội trong hoạt động hỗ trợ NSCNMT sau khi

được chữa trị, phục hồi còn nhiều hạn chế, tỷ lệ tái nghiện cao. Việc NVCTXH

thực hiện các vai trò của mình để giúp đỡ cho người sau cai nghiện chưa được

quan tâm, đầu tư và phát triển. Điều đó đẫn đến sự hạn chế về năng lực của

NVCTXH cũng như sự thay đổi tích cực của những NSCNMT có nguy cơ tái

nghiện cao. Ngoài những khó khăn khách quan của nền kinh tế thị trường,

nguyên nhân của tình trạng này còn do nhận thức, trách nhiệm của chính quyền,

đoàn thể ở các cấp chưa cao, đặc biệt là chính quyền cấp xã, cộng đồng, khu phố,

thôn xóm ít quan tâm, bản thân đối tượng và gia đình họ còn có tư tưởng ỷ lại xã

hội hoặc cảm thấy thiếu tự tin, bản thân đã trở nên vô dụng với xã hội, không nỗ

lực, vượt khó để thay đổi. Một trong những lý do quan trọng dẫn đến tỷ lệ tái

nghiện cao đó là chất lượng đội ngũ NVCTXH làm việc trực tiếp với NSCNMT,

họ chưa có cơ hội để rèn luyện, phát huy vai trò của mình trong hỗ trợ NSCN tái

hòa nhập cộng đồng. Do vậy, vai trò của NVCTXH trong hỗ trợ NSCNMT tái

hòa nhập cộng đồng, có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong quá trình làm lại cuộc

sống của NSCNMT, tạo điều kiện giúp họ dễ dàng hoà nhập với cộng đồng, là

những công dân có ích đối với gia đình và xã hội....

Từ những lý do trên, tôi đã lựa chọn đề tài: “Vai trò của Nhân viên Công

tác xã hội trong hỗ trợ người sau cai nghiện ma túy tái hoà nhập cộng đồng

tại Huyện Gia lâm - Thành phố Hà Nội” là cần thiết, khách quan, xuất phát từ

nhu cầu thực tế hiện nay.

3

2. Tổng quan nghiên cứu

2.1 Trên thế giới

Con người đã phát hiện và sử dụng các chất ma túy tự nhiên cách đây

6000 năm. Việc trồng và sử dụng các cây có chứa hoạt chất ma túy tự nhiên

đã trở thành thói quen và tập tục của nhiều dân tộc ở nhiều vùng đất khác

nhau. Từ khi phát hiện ra tác dụng kích thích của các loại ma túy tự nhiên

cũng như tổng hợp, số lượng người nghiện ma túy ngày càng tăng. Nó cho

thấy việc dùng ma túy gắn bó chặt chẽ tới cảm giác của con người, tới cuộc

sống tâm lý của họ. Đứng về phương diện xã hội, ma túy đã gây ra những tác

hại vô cùng to lớn. Chính vì thế cuộc chiến chống tệ nạn ma túy đã có từ lâu

đời và nhiều thế kỷ.

Trong một báo cáo nghiên cứu của nhóm tác giả Linda Bauld, Gordon

Hay, Jennifer McKell and Colin Carroll đã chỉ ra rằng, hầu hết người nghiện

ma túy gặp rất nhiều bất lợi và thiệt thòi trong cuộc sống. Đa số người nghiện

ma túy là những người vô gia cư hoặc có vấn đề về nhà ở. Nhiều người nghiện

ma túy là những người phải đối diện với vấn đề sức khỏe tâm thần, là những

đối tượng dễ phạm tội. Nghiên cứu này cũng chỉ ra những người sử dụng ma

túy dạng nặng như heroin và cocaine thì khả năng lao động thấp hơn những

ng ời bình thường cùng độ tuổi [19]. Nghiên cứu này đặc biệt nhấn mạnh

vào những cản trở chủ quan của người nghiện ma túy trong cuộc sống. Đa số

người nghiện ma túy kém tự tin và có những vấn đề về sức khỏe thể chất và

tâm thần, thiếu kỹ năng và kiến thức. Người nghiện ma túy còn gặp phải

những trở ngại bắt nguồn từ sự kỳ thị xã hội. Mặc dù trong nghiên cứu đã phân

tích rất kỹ sự ảnh hưởng không tốt từ các yếu tố chủ quan. Tuy nhiên, nghiên

cứu đi sâu vào các đề xuất biện pháp hỗ trợ từ bên ngoài chứ chưa đánh giá để

vượt qua khó khăn đó bản thân người nghiện ma túy cần làm gì. Đặc biệt,

nghiên cứu cũng chưa khẳng định được vai trò của CTXH, của NV CTXH

4

trong hỗ trợ người nghiện ma tuý.

Nhóm tác giả Hilary Klee, Iain McLean and Christian Yavorsky, đã đề

cập đến vấn đề tái hòa nhập cho người nghiện ma túy, những rào cản của người

sau cai nghiện trong việc xây dựng cuộc sống mới và tìm kiếm việc làm. Trong

nghiên cứu này, các tác giả đã đề cập đến rất nhiều khó khăn và nguy cơ của

người nghiện ma túy cũng như khả năng hòa nhập cộng đồng của họ. Thứ nhất,

ảnh hưởng của những trải nghiệm tại trường học và gia đình đối với người

nghiện ma túy thông qua những tiếp xúc về hành vi và tình cảm. Thứ hai, ảnh

hưởng của lối sống hiện đại tới nguy cơ nghiện ma túy của mỗi cá nhân. Thứ

ba, mức độ hài lòng của người nghiện ma túy đối với dịch vụ xã hội. Họ cảm

thấy sợ hãi và chưa sẵn sàng cho một cuộc sống mới. Nếu hệ thống an sinh xã

hội không đáp ứng được nhu cầu của người nghiện ma túy, cuộc sống của họ

sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Thứ tư, khó khăn trong việc tìm được việc làm của

người cai nghiện, do nhà tuyển dụng không tin tưởng vào tính cam kết, nếp

sống không ổn định và sự thiếu tự tin của ng ời sử dụng ma túy. Thứ năm,

thành kiến của nguời sử dụng lao động đối với người sau cai nghiện. Cuối

cùng, nghiên cứu này đề cập đến là sự ảnh hưởng của vấn đề tái hòa nhập cho

người cai nghiện đến các chính sách. Với cách nhìn nhận này, các tác giả mới

chỉ đề cập những khó khăn từ bên ngoài mà ch a chú ý đến sự khó khăn tâm

lý bên trong khi tiếp cận cơ hội việc làm của người nghiện ma túy [5].

Tại website của Trung tâm hỗ trợ người sau cai nghiện (Addiction

help Center) đã có bài viết làm thế nào để có những biến đổi tích cực về công

việc cho người nghiện ma túy. Bài viết đã phân tích những ảnh hưởng tiêu

cực của việc sử dụng ma túy đến cuộc sống người nghiện ma tuý cũng như

tiến trình điều trị phục hồi cho họ. Những người nghiện ma túy và các loại

thuốc gây nghiện khác sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhận thức, hành vi

của họ. Họ có xu hướng dùng thuốc thường xuyên với liều lượng ngày càng

5

lớn, bất chấp rủi ro để có được ma túy khi cần. Nhiều người trong số họ bị

mất việc làm do sử dụng ma túy. Để họ vượt qua được tình trạng khó khăn

khi cai nghiện, cần phải giúp họ tiếp cận với một tiến trình trị liệu chuyên

nghiệp... Trình độ chuyên môn, giáo dục, kỹ năng và kinh nghiệm có thể là

các tiêu chuẩn để được lựa chọn. Đối với những người lao động là người

nghiện đang trong giai đoạn điều trị, Chính phủ cần đưa ra những chế độ lao

động phù hợp với điều kiện, tình trạng điều trị của họ như về thời gian, tính

chất công việc, thông tin y tế. Nhóm nghiên cứu đã phân tích sâu tác hại của

ma tuý đến sức khoẻ, kinh tế, việc làm của người nghiện ma túy cũng như đề

cập đến các yếu tố chủ quan, khách quan cần thay đổi để có thể giúp họ có

được việc làm. Trong nghiên cứu đã đề cập đến việc cần đào tạo nghề, tăng

cường kỹ năng, kinh nghiệm tiếp cận cơ hội việc làm cho người nghiện ma

túy. Mặc dù đã chú ý tới việc tác động đến đào tạo nghề, tăng cường kỹ năng

cho người nghiện ma túy nhằm tăng cơ hội tiếp cận việc làm. Sẽ thực tiễn hơn

nếu nghiên cứu đề cập đến việc nâng cao nhận thức cho người nghiện ma túy

một cách toàn diện chứ không chỉ dừng ở nâng cao tay nghề.

Một nghiên cứu khác của Sarah Galvani với đề tài: "Sử dụng rượu và

ma tuý khác: vai trò và năng lực của nhân viên xã hội" cũng đã cho thấy: Tài

liệu này là tài liệu đầu tiên thuộc loại vai trò và khả năng cần có của nhân

viên xã hội khi làm việc với sử dụng chất. Đây là một tài liệu chung khác

nhau lĩnh vực thực hành công tác xã hội chuyên gia có thể xây dựng. Phạm vi

những khả năng này đã được giữ rộng rãi để chúng áp dụng cho tất cả các

lĩnh vực chuyên môn thực hành công tác xã hội trong khi tại đồng thời cho

phép chúng được điều chỉnh và phù hợp với bối cảnh thực hành công tác xã

hội cụ thể.

Ba vai trò chính đã được xác định: Tham gia vào chủ đề sử dụng chất

như là một phần của họ trách nhiệm chăm sóc để hỗ trợ người sử dụng dịch

6

vụ của họ, gia đình của họ và người phụ thuộc. Để thúc đẩy mọi người xem

xét thay đổi vấn đề của họ chất sử dụng hành vi và hỗ trợ họ (và của họ gia

đình và người chăm sóc) trong nỗ lực của họ để làm như vậy. Để hỗ trợ mọi

người trong nỗ lực của họ để thực hiện và duy trì thay đổi trong việc sử dụng

chất của họ. Cốt lõi của những vai trò này là kỹ năng giao tiếp và cách tiếp

cận đồng cảm và không phán xét. Công tác xã hội là một nghề nghiệp được

khẳng định dựa trên việc xây dựng mối quan hệ và làm việc với các cá nhân,

cặp vợ chồng, gia đình và cộng đồng. Mối quan hệ và giao tiếp là cốt lõi của

hiệu quả can thiệp cho những người có vấn đề về chất, như là khả năng nhìn

xa hơn cá nhân và gia đình đến rộng hơn ảnh hưởng chính trị xã hội đối với

cuộc sống của người dân [22].

2.2 Tại Việt Nam

Việt Nam là một trong những nước rất tích cực trong chiến lược phòng

chống tệ nạn ma túy. Trong đó nổi bật là một số nghiên cứu đã đưa ra những

giải pháp nhằm hỗ trợ người sau cai nghiện có việc làm và thu nhập sau cai

nghiện. Nhìn một cách tổng thể thì việc nghiên cứu chuyên biệt về ma túy ở

Việt Nam chưa nhiều bằng các nước trên thế giới. Trong thời gian qua, ở Việt

Nam, đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan tới vấn đề này, dưới nhiều

góc độ khác nhau, có thể nêu một số đề tài sau:

Tác giả Nguyễn Thanh Hiệp và cộng sự với đề tài “Khảo sát các yếu tố

ảnh hưởng dẫn đến nghiện ma túy lần đầu ở người sau cai nghiện ma túy” [7].

Đã phân tích đặc điểm, hoàn cảnh xã hội của người nghiện ma tuý lần đầu.

Theo kết quả nghiên cứu, các yếu tố ảnh hưởng đến lý do nghiện ma túy lần

đầu bao gồm có yếu tố bản thân, gia đình và bạn bè. Trong đó, tác động của

bạn bè có ảnh hưởng quan trọng đến hành vi sử dụng ma túy của người

nghiện. Nếu có thêm các yếu tố nguy cơ về gia đình và bản thân, người

nghiện càng dễ dàng chịu sự tác động của bạn bè hơn và thúc đẩy họ sử dụng

7

ma túy sớm hơn.

Tác giả Tiêu Thị Minh Hường với đề tài “Nhu cầu việc làm của người

sau cai nghiện ma túy” đã phân tích và tổng hợp được các yếu tố về tâm lý

ảnh hưởng đến nhu cầu và nhu cầu việc làm của người sau cai nghiện ma túy.

Tác giả đã đi sâu nghiên cứu nhu cầu lý giải dưới góc độ tâm lý học, từ đó có

những nghiên cứu điển hình về nhu cầu việc làm của người sau cai nghiện ma

túy, các yếu tố ảnh hưởng tới nhu cầu việc làm của họ, đề xuất một số biện

pháp tâm lý – giáo dục, góp phần tăng cường nhu cầu việc làm của người sau

cai nghiện ma túy [11].

Tác giả Đặng Quốc Hương với đề tài: “Vai trò của nhân viên công tác

xã hội trong việc hỗ trợ đối tượng nữ cai nghiện ma túy đá tại Trung tâm Giáo

dục – Lao động tỉnh Quảng Ninh” [9]. Việc áp dụng phương pháp Công tác xã

hội cá nhân đã chứng minh được điểm so với việc đơn thuần chỉ sử dụng phương

pháp giáo dục, thuyết phục và nặng về tính kỷ luật. Hầu hết học viên nữ đều

mong muốn có sự cảm thông, chia sẻ nhiều hơn trong quá trình cai nghiện

đồng thời muốn có những biện pháp quản lý, giáo dục phù hợp với giới nữ vào

cai nghiện tại Trung tâm. Luận văn đã góp phần hoàn thiện lý luận về ứng

dụng phương pháp Công tác xã hội cá nhân trong việc can thiệp, trợ giúp đối

tượng nữ đang cai nghiện ma túy đá tập trung. Trên cơ sở lý luận, nghiên cứu

thực trạng và điển cứu một trường hợp cụ thể, tác giả đề xuất vấn đề ứng

dụng phương pháp CTXH cá nhân với đối tượng nữ đang cai nghiện ma túy

đá tập trung tại Trung tâm Giáo dục Lao động Xã hội vẫn cần thiết được tiếp

tục. Luận văn cũng đã chỉ ra được vai trò công tác xã hội và cơ sở pháp lý để

thực hiện công tác xã hội trong trợ giúp người nghiện ma túy trong giai đoạn

hiện nay

Tác giả Đỗ Thanh Huyền với đề tài “Hoạt động hỗ trợ cho người sau

cai nghiện ma túy tại Thành phố Hòa Bình – Tỉnh Hòa Bình”, qua việc tìm

8

hiểu về thực trạng và đánh giá ưu và nhược điểm, tác giả đã đưa ra các giải

pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả các hoạt động hỗ trợ xã hội cho

người sau cai nghiện ma túy được thực hiện đạt hiệu quả nhất. Để công tác hỗ

trợ người sau cai nghiện được hiệu quả đem lại cuộc sống tốt đẹp cho họ và

gia đình cũng như cộng đồng thì cần nâng cao đội ngũ NVCTXH tại các địa

phương hơn nữa, phổ biến kiến thức về công tác xã hội, phát triển cộng đồng,

vận dụng những phương pháp và kĩ năng của công tác xã hội vào quá trình

công tác xã hội ở địa phương trong gian đoạn hiện nay. Địa phương cũng

đang có các chương trình đào tạo cán bộ nguồn để phục vụ lợi ích toàn dân

[8]. Qua đề tài, tác giả cũng để nhấn mạnh đến vai trò vô cùng quan trọng của

NVCTXH trong hỗ trợ NSCNMT, các hoạt động hỗ trợ cũng đã nhận được

kết quả tích cực trong việc tái hòa nhập cộng đồng thành công và phóng,

chống tái nghiện.

Tác giả Nguyễn Thị Thúy Hải với đề tài: “Công tác xã hội nhóm trong

hoạt động hỗ trợ điều trị nghiện ma túy nghiên cứu trường hợp tại cơ sở

Methadone huyện Vân Đồn - tỉnh Quảng Ninh” [6]. Thông qua hoạt động của

nhóm giúp các thành viên trong nhóm nâng cao năng lực của cá nhân, duy trì

và điều trị có hiện quả chương trình điều trị bằng methadone và bước dầu có

một số bệnh nhân giảm liều thành công. Qua đó vai trò của NVCTXH đã

được khẳng định trong quá trình trợ giúp với người sử dụng Methadone.

Thông qua mô hình nhóm tự lực NVCTXH đã phối hợp với tư vấn

Methadone tư vấn: cung cấp thông tin bổ ích, những kiến thức trong quá trình

giảm liều cần thiết cho nhóm bệnh nhân. Đồng thời cũng cung cấp kỹ năng

cần thiết cho người sử dụng Methadone có mong muốn giảm liều.

Ngoài ra còn có rất nhiều bài viết đăng trên các tạp chí, internet về vấn

đề này với những cách tiếp cận khác nhau… Trong các tài liệu cũng đã chỉ ra:

Người nghiện ma túy là một nhóm xã hội đặc thù, họ không chỉ yếu về mặt

9

thể chất mà yếu cả về mặt tinh thần. Nhìn chung từ cách tiếp cận và nghiên

cứu của các chuyên ngành khác nhau, các công trình trên đã góp phần làm

sáng tỏ về mặt lý luận và thực tiễn của công tác hỗ trợ người sau cai nghiện

ma túy tái hòa nhập cộng đồng, tìm kiếm việc làm, phòng ngừa tái nghiện

trong giai đoạn hiện nay.

Trên cơ sở cách tiếp cận các nghiên cứu của Thế giới và Việt Nam, có

thể thấy đã có một số nghiên cứu nghiên cứu trên tìm hiểu về đời sống của

NSCNMT cũng như những vấn đề họ gặp phải trong cuộc sống, tiếp cận các

dịch vụ trợ giúp họ và vai trò của nhân viên công tác xã hội trong hỗ trợ các

vấn đề mà ngừời sau cai nghiện ma tuý gặp phải. Tuy nhiên, các nghiên cứu

đó mới dừng ở một phần nhỏ và đánh giá thực trạng trên một vùng hoặc cả

nước, đưa ra các số liệu và tình hình thực tế, hoặc là tài liệu giảng dạy, lý

thuyết chưa thực sự phù hợp với địa bàn nghiên cứu của đề tài này. Thực tế

đang thiếu những nghiên cứu khẳng định tâm quan trong về vai trò của

NVCTXH trong hỗ trợ cho đối tượng là người sau cai nghiện ma túy tái hòa

nhập cộng đồng... Đây chính là cơ sở khoa học cho việc hỗ trợ nghiên cứu đề

tài: “Vai trò của nhân viên công tác xã hội trong hỗ trợ người sau cai

nghiện tái hoà nhập cộng đồng tại Huyện Gia Lâm - Thành phố Hà Nội”

hy vọng sẽ là sự đóng góp nhỏ của tác giả vào nỗ lực phòng, chống tệ nạn ma

túy chung của toàn xã hội. Các công trình nghiên cứu tiêu biểu trên đây chính

là cơ sở khoa học để tác giả kế thừa và phát triển trong luận văn của mình.

3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích

Đánh giá thực trạng vai trò của nhân viên công tác xã hội trong hỗ trợ

người sau cai nghiện ma túy tái hoà nhập cộng đồng, tìm hiểu những yếu tố

ảnh hưởng đến vai trò của NVCTXH trong hỗ trợ NSCNMT tái hoà nhập

cộng đồng. Trên cở sở đó, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả

10

vai trò của NVCTXH trong hỗ trợ cho NSCNMT tái hoà nhập cộng đồng.

3.2. Nhiệm vụ

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về vai trò của nhân viên công tác xã hội

trong hỗ trợ NSCNMT.

- Đánh giá thực trạng thực hiện vai trò của nhân viên công tác xã hội

trong hỗ trợ người sau cai nghiện ma túy tái hoà nhập cộng đồng trên địa bàn

huyện Gia Lâm - thành phố Hà Nội.

- Phân tích thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của NV CTXH

trong hỗ trợ NSCNMT tái hoà nhập cộng đồng tại huyện Gia Lâm - thành phố

Hà Nội.

- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của việc thực hiện

vai trò của NVCTXH trong việc hỗ trợ cho NSCNMT hòa nhập cộng đồng.

4. Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu

- Vai trò của nhân viên công tác xã hội trong hỗ trợ người sau cai

nghiện tái hoà nhập cộng đồng.

4.2. Khách thể nghiên cứu

- 150 người sau cai nghiện ma tuý tại huyện Gia Lâm - thành phố Hà

Nội (từ 18 - 40 tuổi).

- 05 cán bộ hỗ trợ trực tiếp NSCNMT

- 05 cán bội quản lý chính quyền, ngành LĐTB – XH.

4.3. Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về không gian: không gian được nghiên cứu tại 03 xã trên địa

bàn huyện Gia Lâm - thành phố Hà Nội (xã Bát Tràng; xã Ninh Hiệp và xã

Đa Tốn)

- Phạm vi về thời gian: từ 2016 - 2019

- Phạm vi về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu ba vai trò của

Luận văn Vai trò của Nhân viên Công tác xã hội trong hỗ trợ người sau cai nghiện ma túy tái hoà nhập cộng đồng tại Huyện Gia lâm - Thành phố Hà Nội