Một số vấn đề về chuỗi giá trị nông sản toàn cầu
MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ
CHUỖI GIÁ TRỊ NÔNG SẢN TOÀN CẦU
Tác giꢀ: TS Chu Tiꢁn Quang, Trꢂꢃng ban Chính sách phát triꢄn nông thôn
I. Một số khái niệm
1.1. Chuꢀi giá trꢁ. Theo tꢅ ꢆiꢄn Bách khoa toàn thꢂ mꢃ Wikipedia thì
Chuꢇi giá trꢈ là mꢉt khái niꢊm dùng trong quꢀn trꢈ kinh doanh và ꢆꢂꢋc sꢌ
dꢍng ꢆꢎu tiên bꢃi Michael Porter vào nꢏm 1985 trong cuꢐn sách best-seller1
Trong tài liꢊu này chuꢇi giá trꢈ ꢆꢂꢋc ꢆꢈnh nghꢑa là: “Tꢒng thꢄ các
hoꢓt ꢆꢉng liên quan ꢆꢁn sꢀn xuꢔt và tiêu thꢍ mꢉt sꢀn phꢕm hoꢖc dꢈch vꢍ nào
ꢆó. Trong chuꢇi giá trꢈ diꢗn ra quá trình tꢂơng tác giꢘa các yꢁu tꢐ cꢎn và ꢆꢙ
ꢆꢄ tꢓo ra mꢉt hoꢖc mꢉt nhóm sꢀn phꢕm và các hoꢓt ꢆꢉng phân phꢐi, tiêu thꢍ
sꢀn phꢕm, nhóm sꢀn phꢕm ꢆó theo mꢉt phꢂơng thꢚc nhꢔt ꢆꢈnh. Giá trꢈ tꢓo ra
cꢙa chuꢇi bao gꢛm tꢒng các giá trꢈ tꢓo ra tꢓi mꢇi công ꢆoꢓn cꢙa chuꢇi”.
Trong chuꢇi giá trꢈ, các công ꢆoꢓn cơ bꢀn và tꢔt yꢁu bao gꢛm: chuꢕn
bꢈ sꢀn xuꢔt, sꢀn xuꢔt, sau sꢀn xuꢔt, tiꢁp thꢈ và bán hàng. Các công ꢆoꢓn này
diꢗn ra kꢁ tiꢁp nhau và tác ꢆꢉng lꢜn nhau ꢆꢄ cùng tꢓo ra sꢀn phꢕm và tiêu thꢍ
sꢀn phꢕm ꢆó. ꢝꢄ chuꢇi giá trꢈ diꢗn ra bình thꢂꢞng thì bên cꢓnh các hoꢓt
ꢆꢉng sꢀn xuꢔt phꢀi có các hoꢓt ꢆꢉng dꢈch vꢍ hꢇ trꢋ, ꢆó là: quꢀn lý hành
chính, phát triꢄn cơ sꢃ hꢓ tꢎng, quꢀn lý nguꢛn nhân lꢟc, cung cꢔp thông tin,
và nhꢘng dꢈch vꢍ bꢀo trì thiꢁt bꢈ, nhà xꢂꢃng sꢀn xuꢔt...”
Tꢒng hꢋp các hoꢓt ꢆꢉng khác nhau trong mꢉt chuꢇi giá trꢈ bao gꢛm:
(i). Nghiên cꢚu chiꢁn lꢂꢋc phát triꢄn sꢀn phꢕm; (ii).Thiꢁt kꢁ mꢜu mã sꢀn
phꢕm, quy trình sꢀn xuꢔt; (iii).Tꢒ chꢚc sꢀn xuꢔt; (iv). Tꢒ chꢚc tiꢁp thꢈ và bán
hàng; (v). Phân phꢐi lꢋi ích cꢙa chuꢇi cho các tác nhân tham gia vào tꢅng
công ꢆoꢓn cꢙa chuꢇi; (vi). Dꢈch vꢍ chꢏm sóc, hꢠu mãi khách hàng; (vii). Các
biꢊn pháp bꢀo vꢊ môi trꢂꢞng và phát triꢄn kinh doanh bꢡn vꢘng.
1.2.Chuꢀi giá trꢁ toàn cꢂu.
1
Cuꢐn sách cꢙa Michael Porter có tꢟa ꢆꢡ: Competitive Advantage: Creating and Sustaining Superior Performance
(tꢓm dꢈch là “lꢋi thꢁ cꢓnh tranh: tꢓo dꢟng và duy trì hoꢓt ꢆꢉng có có hiꢊu quꢀ” ).
1
Quá trình phát triꢄn kinh tꢁ cꢙa loài ngꢂꢞi ꢆꢁn nay ꢆã ꢆꢓt tꢢi sꢟ liên
kꢁt, quan hꢊ vꢂꢋt qua phꢓm vi biên giꢢi mꢉt quꢐc gia ꢆꢄ hình thành các
công ty xuyên quꢐc gia trong mꢉt khu vꢟc và tꢢi nhiꢡu khu vꢟc khác trên
thꢁ giꢢi. ꢝó là quá trình toàn cꢎu hóa vꢡ kinh tꢁ trong mꢉt sꢐ thꢠp niên gꢎn
ꢆây. Trong quá trình này, các chuꢇi giá trꢈ cꢙa các sꢀn phꢕm ꢆã hình thành
trꢂꢢc ꢆó trong mꢉt quꢐc gia ꢆã tꢅng bꢂꢢc mꢃ rꢉng ra khꢣi biên giꢢi quꢐc
gia ꢆó, xâm nhꢠp vào các quꢐc gia khác, tꢓo ra chuꢇi sꢀn phꢕm dài hơn,
mang lꢓi giá trꢈ cao hơn hay nói cách khác là quy mô lꢢn hơn, có nhiꢡu tác
nhân tham gia hơn.
Thꢟc tiꢗn toàn cꢎu hóa vꢡ kinh tꢁ nhꢘng nꢏm vꢅa qua, ꢆꢖc biꢊt trong
thꢠp kꢤ gꢎn ꢆây ꢆã cho thꢔy rꢥng, mꢉt sꢀn phꢕm ꢆꢂꢋc sꢀn xuꢔt ra ꢃ mꢉt
quꢐc gia nào ꢆó, ꢆꢂꢋc xuꢔt khꢕu và tiêu thꢍ ꢃ nhꢘng quꢐc gia khác ꢆã tꢓo ra
chuꢇi các giá trꢈ toàn cꢎu, trong ꢆó có nhꢘng giá trꢈ ꢆꢂꢋc tꢓo ra ꢃ nơi sꢀn
xuꢔt và nhꢘng giá trꢈ tꢓo ra ꢃ nơi tiêu thꢍ. Nói cách khác, giá trꢈ cꢙa mꢉt
chuꢇi sꢀn phꢕm xuꢔt khꢕu bao gꢛm cꢀ giá trꢈ ꢃ nꢂꢢc sꢀn xuꢔt và giá trꢈ ꢃ
nꢂꢢc tiêu thꢍ cꢉng lꢓi, giá trꢈ ꢆó ꢆꢂꢋc gꢦi là giá trꢈ mang tính toàn cꢎu.
Trong chuꢇi giá trꢈ toàn cꢎu, tꢅ các công ꢆoꢓn cơ bꢀn nói trên sꢧ hình
thành nhiꢡu công ꢆoꢓn nhꢣ vꢢi sꢟ tham gia cꢙa nhiꢡu tác nhân, ꢆa dꢓng hơn
trꢂꢢc rꢔt nhiꢡu. Ví dꢍ công ꢆoꢓn nghiên cꢚu sꢀn phꢕm có thꢄ ꢆꢂꢋc phân
công cho các cơ sꢃ nghiên cꢚu công nghꢊ ꢃ mꢉt quꢐc gia hay mꢉt vài quꢐc
gia cùng tham gia; công ꢆoꢓn sꢀn xuꢔt ra sꢀn phꢕm cꢨng có thꢄ diꢗn ra ꢃ
mꢉt nꢂꢢc hay mꢉt sꢐ nꢂꢢc vꢢi sꢟ tham gia cꢙa mꢉt hay nhiꢡu công ty (nhà
sꢀn xuꢔt); công ꢆoꢓn tiêu thꢍ ꢆꢂꢋc diꢗn ra theo hꢊ thꢐng phân phꢐi (màng
lꢂꢢi) ꢃ nhiꢡu nꢂꢢc tham gia vào chuꢇi giá trꢈ.
Các công ꢆoꢓn nghiên cꢚu, phát triꢄn và xây dꢟng thꢂơng hiꢊu, tiêu
thꢍ sꢀn phꢕm cꢙa chuꢇi là nơi tꢓo ra giá trꢈ cao và ꢆóng góp lꢢn nhꢔt trong
viꢊc tꢓo lꢋi nhuꢠn cho toàn chuꢇi, nhꢘng giá trꢈ này thꢂꢞng nꢥm trong tay
các nꢂꢢc phát triꢄn, các nꢂꢢc giàu, có tiꢡm lꢟc kinh tꢁ mꢓnh, mang theo cꢀ
nhꢘng giá trꢈ ꢆꢂꢋc tꢓo ra ꢃ nꢂꢢc nghèo hơn. Chính vì vꢠy, nꢁu các nꢂꢢc
ꢆang phát triꢄn, kinh tꢁ nghèo nàn, công nghꢊ thꢔp kém không nꢇ lꢟc vꢂơn
lên ꢆꢄ chiꢁm lꢑnh lꢓi nhꢘng thành tꢟu công nghꢊ mꢢi theo khꢀ nꢏng và lꢋi
thꢁ cꢙa mình, tꢅ ꢆó giành lꢓi lꢋi ích ꢃ cꢀ công ꢆoꢓn nghiên cꢚu tꢓo sꢀn phꢕm
mꢢi, tꢓo giá trꢈ gia tꢏng mꢢi, cao hơn, thì sꢧ luôn rơi vào tình trꢓng thua
thiꢊt. ꢝây chính là thách thꢚc to lꢢn ꢆꢐi vꢢi các tác nhân cꢙa nꢡn kinh tꢁ
chꢠm phát triꢄn khi tham gia vào chuꢇi giá trꢈ toàn cꢎu.
2
Các quꢐc gia có nꢡn kinh tꢁ hàng ꢆꢎu thꢁ giꢢi là nhꢘng nꢂꢢc ꢆang sꢃ
hꢘu nhꢘng tꢠp ꢆoàn kinh tꢁ có thꢂơng hiꢊu lꢢn và nꢩm giꢘ hꢎu hꢁt các bꢥng
phát minh sáng chꢁ công nghꢊ sꢀn phꢕm mꢢi cꢙa thꢁ giꢢi. Tꢅ các công nghꢊ
này hꢦ khꢐng chꢁ chuꢇi giá trꢈ toàn cꢎu vꢡ mꢉt sꢀn phꢕm nào ꢆó và kéo theo
nhiꢡu quꢐc gia tham gia. Tuy nhiên quá trình toàn cꢎu hóa cꢨng tꢓo ra lꢋi thꢁ
khác cho các nꢡn kinh tꢁ chꢠm phát triꢄn, ꢆó là lꢋi thꢁ cꢓnh tranh hơn vꢡ chí
phí lao ꢆꢉng rꢪ và các nguꢛn ꢆꢎu vào vꢡ tài nguyên nhꢂ ꢆꢔt ꢆai, nꢏng
lꢂꢋng…mà các nꢂꢢc giàu không có ꢆꢂꢋc. Vì vꢠy, trong chuꢇi giá trꢈ toàn
cꢎu các nꢂꢢc nꢩm công nghꢊ cơ bꢀn cꢙa chuꢇi buꢉc phꢀi chuyꢄn giao cho
các nꢂꢢc kém phát triꢄn hơn, chꢫng hꢓn nhiꢡu mꢖt hàng nꢒi tiꢁng mang
thꢂơng hiꢊu Nhꢠt Bꢀn, Mꢬ, ꢝꢚc, Pháp, Phꢎn Lan, ꢝan Mꢓch…nhꢂng ꢆã
hàng chꢍc nꢏm nay ꢆã ꢆꢂꢋc chuyꢄn giao sꢀn xuꢔt tꢓi các quꢐc gia ꢆang phát
triꢄn, trong ꢆó có Viꢊt Nam. Nhꢘng sꢀn phꢕm nꢒi tiꢁng cꢙa Intel, Sam Sung,
Mercedes, Hon Da, Mitsumitsi, Hyudai, Nokia… ꢆã không chꢭ sꢀn xuꢔt ꢃ
chính quꢐc, mà ꢆã ꢆꢂꢋc sꢀn xuꢔt tꢓi nhiꢡu nꢂꢢc khác có nꢡn kinh tꢁ nghèo
nàn hơn và mang thꢂơng hiꢊu cꢙa các hãng này.
Sꢟ tham gia cꢙa nhiꢡu nꢂꢢc vào quá trình sꢀn xuꢔt các sꢀn phꢕm dꢂꢢi
thꢂơng hiꢊu cꢙa các hãng nꢒi tiꢁng nói trên là mꢉt quá trình phát triꢄn chuꢇi
giá trꢈ ngày càng phong phú, phꢚc tꢓp. Trong quá trình này lꢋi ích cꢙa các
hãng chính quꢐc ꢆã buꢉc phꢀi chia sꢪ nhiꢡu hơn cho các tác nhân ꢃ các nꢂꢢc
chꢠm phát triꢄn hơn, khi hꢦ tham gia ꢆꢂꢋc vào chuꢇi giá trꢈ diꢗn ra ngay trên
quê hꢂơng hꢦ và chính các tác nhân này vꢅa làm giàu thêm cho chuꢇi (nâng
cao giá trꢈ gia tꢏng cꢙa chuꢇi) vꢅa phân phꢐi lꢓi lꢋi nhuꢠn ꢆꢂꢋc tꢓo ra trong
sꢀn xuꢔt và phân phꢐi sꢀn phꢕm ꢆó, theo ꢆó chuꢇi giá trꢈ khi mꢃ rꢉng ra
nhiꢡu nꢂꢢc (theo sꢟ phát triꢄn cꢙa các công ty ꢆa quꢐc gia) thì lꢋi ích càng
phꢀi chia sꢪ nhiꢡu hơn, chi phí ngày càng lꢢn hơn.
Nhꢂ vꢠy có thꢄ thꢔy bꢀn chꢔt cꢙa chuꢇi giá trꢈ toàn cꢎu là sꢟ phát
triꢄn cꢙa nhꢘng hoꢓt ꢆꢉng sꢀn xuꢔt trꢟc tiꢁp và nhꢘng hoꢓt ꢆꢉng liên quan
ꢆꢁn sꢀn xuꢔt, phân phꢐi mꢉt sꢀn phꢕm xuyên quꢐc gia, theo nhiꢡu kênh và
phꢂơng thꢚc khác nhau, vꢢi sꢟ tham gia ngày càng nhiꢡu các tác nhân ꢃ các
nꢂꢢc mà sꢀn phꢕm cꢙa chuꢇi vꢢi ꢆꢁn, tꢅ ꢆó tꢓo ra sꢟ ꢆa dꢓng cꢙa các chuꢇi
giá trꢈ và sꢟ ꢆa dꢓng vꢡ quy mô, vꢡ giá trꢈ và sꢐ lꢂꢋng tác nhân tham gia vào
chuꢇi.
3
Vꢢi sꢟ phát triꢄn mang tính rꢉng mꢃ và hꢔp dꢜn nhiꢡu ꢆꢐi tꢂꢋng tham
gia, ꢆꢖc biꢊt trong công ꢆoꢓn phân phꢐi sꢀn phꢕm2 mà ngày nay chuꢇi giá trꢈ
toàn cꢎu ꢆã có thꢄ mang sꢀn phꢕm cꢙa mình ꢆꢁn tꢔt cꢀ các nꢂꢢc trên hành
tinh này. Nhꢘng chuꢇi giá trꢈ nhꢂ vꢠy ꢆã và ꢆang trꢃ thành công cꢍ ꢆꢄ kꢁt
nꢐi các nꢡn kinh tꢁ, không phân biꢊt chꢁ ꢆꢉ chính trꢈ trên quy mô toàn cꢎu.
Trong sꢟ kꢁt nꢐi ꢆó, lꢋi ích cꢙa chuꢇi ꢆꢂꢋc chia sꢪ cho các tác nhân tham
gia (tuy chꢂa ꢆꢛng ꢆꢡu và thꢣa ꢆáng giꢘa các công ꢆoꢓn và các tác nhân
tham gia chuꢇi) và ꢆꢛng thꢞi làm tꢏng giá trꢈ vꢢi sꢟ thu hút thêm nhiꢡu tác
nhân tham gia. Khi ꢆó, sꢟ liên kꢁt giꢘa các tác nhân trong chuꢇi giá trꢈ toàn
cꢎu ngày càng trꢃ nên chꢖt chꢧ hơn, phꢍ thuꢉc vào nhau nhiꢡu hơn.
II. Các kênh tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.
Vꢡ bꢀn chꢔt, sꢟ tham gia vào chuꢇi giá trꢈ toàn cꢎu cꢙa mꢉt tác nhân
(mꢉt DN, mꢉt tꢒ chꢚc hay mꢉt cá nhân) cꢙa mꢉt quꢐc gia nào ꢆó phꢍ thuꢉc
vào nhiꢡu yꢁu tꢐ liên quan ꢆꢁn bꢀn thân DN, tꢒ chꢚc và cá nhân cꢙa mꢉt
quꢐc gia3. Mꢉt nꢡn kinh tꢁ phát triꢄn và có mꢐi quan hꢊ kinh tꢁ rꢉng mꢃ vꢢi
thꢁ giꢢi sꢧ tꢓo ra nhiꢡu cơ hꢉi cho các DN, tác nhân trong nꢂꢢc tham gia vào
các chuꢇi giá trꢈ sꢀn phꢕm toàn cꢎu khác nhau theo lꢋi thꢁ cꢙa nꢡn kinh tꢁ ꢆó
và lꢋi thꢁ cꢙa tꢅng tác nhân trong nꢡn kinh tꢁ ꢆó có ꢆꢂꢋc. Chính vì vꢠy, viꢊc
nâng cao vꢈ thꢁ kinh tꢁ cꢙa mꢇi quꢐc gia trong chuꢇi giá trꢈ toàn cꢎu trꢃ
thành mꢉt vꢔn ꢆꢡ quan trꢦng ꢆꢐi vꢢi các tác nhân trong nꢂꢢc muꢐn tham gia
vào chuꢇi giá trꢈ toàn cꢎu nào ꢆó, sꢚc mꢓnh kinh tꢁ cꢙa mꢉt quꢐc gia sꢧ là
ꢆiꢡu kiꢊn cꢎn ꢆꢄ các tác nhân cꢙa quꢐc gia ꢆó tham gia vào chuꢇi giá trꢈ toàn
cꢎu vꢢi nhꢘng lꢑnh vꢟc hoꢓt ꢆꢉng mà quꢐc gia ꢆó có lꢋi thꢁ trong sꢀn xuꢔt
và tiêu thꢍ sꢀn phꢕm toàn cꢎu.
Trong sꢟ toàn cꢎu hóa chuꢇi giá trꢈ, các tác nhân cꢙa mꢉt quꢐc gia có
thꢄ tham gia vào khâu ꢆꢎu cꢨng nhꢂ khâu cuꢐi cꢙa chuꢇi, nghꢑa là có thꢄ
tham gia cꢀ vào lꢑnh vꢟc nghiên cꢚu, phát triꢄn sꢀn phꢕm, sꢀn xuꢔt ra sꢀn
phꢕm, cung cꢔp mꢉt sꢐ bꢉ phꢠn nào ꢆó cꢙa sꢀn phꢕm và tham gia phân
phꢐi, tiêu thꢍ.
Sꢟ tham gia vào chuꢇi giá trꢈ toàn cꢎu là sꢟ lꢟa chꢦn tꢔt yꢁu cꢙa các
nꢡn kinh tꢁ chꢠm phát triꢄn và ꢆꢄ thoát khꢣi tꢍt hꢠu. Tham gia vào chuꢇi giá
trꢈ toàn cꢎu là quy luꢠt tꢔt yꢁu trong phát triꢄn các nꢡn kinh tꢁ trong ꢆiꢡu
kiꢊn hꢉi nhꢠp kinh tꢁ quꢐc tꢁ hiꢊn nay. Nꢡn kinh tꢁ Viꢊt nam và nhiꢡu DN
2 Phân phꢐi ꢃ ꢆây ꢆꢂꢋc hiꢄu là hoꢓt ꢆꢉng bán buôn, bán lꢪ sꢀn phꢕm cꢙa chuꢇi giá trꢈ
3 ꢝꢂꢋc hiꢄu là mꢉt nꢡn kinh tꢁ
4
Viꢊt Nam ꢆang hꢂꢢng ꢆꢁn quá trình này, nhꢂ các công ty phát triꢄn phꢎn
mꢡm, các công ty trong ngành nông, lâm, thꢙy sꢀn, dꢊt may, giày da…ꢆang
tꢠp trung vào nâng cao sꢟ hiꢄu biꢁt vꢡ chuꢇi giá trꢈ ꢆang xâm nhꢠp vào nꢡn
kinh tꢁ nꢂꢢc ta.
Tuy nhiên, nhꢂ ꢆã trình bày, sꢟ tham gia chuꢇi giá trꢈ toàn cꢎu ꢆꢖt ra
nhiꢡu thách thꢚc ꢆꢐi các tác nhân trong toàn nꢡn kinh tꢁ do sꢟ lꢊ thuꢉc vào
nhꢘng chuꢇi này. Sꢟ phát triꢄn thuꢠn hay không thuꢠn cꢙa các chuꢇi giá trꢈ
sꢧ tác ꢆꢉng ngay ꢆꢁn kinh tꢁ trong nꢂꢢc, ꢆiꢡu này nghꢑa là viꢊc tham gia các
chuꢇi giá trꢈ toàn cꢎu sꢧ mang lꢓi lꢋi ích, ꢆꢛng thꢞi cꢨng phꢀi ꢆꢐi mꢖt vꢢi
nhꢘng thách thꢚc và rꢙi ro không nhꢣ, chꢫng hꢓn ngành ꢆiꢊn tꢌ VN khi
tham gia chuꢇi giá trꢈ toàn cꢎu nꢁu chꢭ khai thác sꢀn phꢕm cꢨ thì lꢋi nhuꢠn
gꢎn nhꢂ không có, giá trꢈ gia tꢏng cꢙa ngành sꢧ rꢔt thꢔp. Ngành công nghiꢊp
chꢁ tꢓo ôtô cꢨng nhꢂ vꢠy và trong ngành dày da thì hãng Nike ꢆã vào Viꢊt
Nam vꢢi hꢊ thꢐng vꢏn phòng gꢛm 30 xí nghiꢊp vꢊ tinh, nhꢂng ꢆꢡu do các
DN, tác nhân cꢙa Hàn Quꢐc, ꢝài Loan và Hong Kong... ꢆꢎu tꢂ chꢂa chꢂa
phꢀi các DN, tác nhân cꢙa VN, do vꢠy nhꢘng lꢋi ích kinh tꢁ mà các chuꢇi
giá trꢈ này tꢓo ra ꢃ Viꢊt Nam ꢆã không chia sꢪ cho các DN Viꢊt Nam.
2.1. Sꢃ tham gia vào chuꢀi giá trꢁ toàn cꢂu
Xét theo cách thꢚc tham gia chuꢇi giá trꢈ thì sꢟ tham gia cꢙa mꢉt tác
nhân nào ꢆó vào chuꢇi giá trꢈ toàn cꢎu thꢂꢞng ꢆi theo nhꢘng kênh trꢟc tiꢁp
và gián tiꢁp.
a. Sự tham gia trực tiếp.
Mꢉt tác nhân tham gia trꢟc tiꢁp vào chuꢇi giá trꢈ toàn cꢎu, khi tác
nhân ꢆó phꢀi thꢟc hiꢊn mꢉt hoꢓt ꢆꢉng nào ꢆó tꢓo ra mꢉt phꢎn cꢙa sꢀn phꢕm
hoꢖc nhꢘng dꢈch vꢍ mà chuꢇi giá trꢈ cꢎn có. Nói cách khác là tác nhân ꢆó
phꢀi tꢓo ra giá trꢈ gia tꢏng cho chuꢇi ꢃ mꢉt khâu nào ꢆó, tꢓi mꢉt ꢆꢈa ꢆiꢄm
nào ꢆó vꢢi mꢉt chi phí nào ꢆó ꢆꢂꢋc chuꢇi sꢀn phꢕm thꢅa nhꢠn. Ví dꢍ trong
chuꢇi giá trꢈ cꢙa ngành sꢀn xuꢔt ꢆiꢊn tꢌ thꢁ giꢢi thì Viꢊt nam ꢆang tham gia
ꢃ công ꢆoꢓn cuꢐi cꢙa chuꢇi vꢢi các hoꢓt ꢆꢉng lꢩp ráp sꢀn phꢕm cuꢐi cùng,
nhꢘng bꢉ phꢠn cꢙa sꢀn phꢕm này do nhꢘng công ty ꢃ nꢂꢢc ngoài sꢀn xuꢔt,
ꢆem ꢆꢁn Viꢊt Nam ꢆꢂꢋc lꢩp ráp tꢓi ꢆây, chꢭ mꢉt sꢐ ít linh kiꢊn ꢆꢂꢋc sꢀn xuꢔt
tꢓi Viꢊt Nam, thꢂꢞng là nhꢘng linh kiꢊn ꢆꢂꢋc sꢀn xuꢔt vꢢi công nghꢊ giꢀn
ꢆơn, nguyên liꢊu tꢂơng ꢆꢐi phꢒ dꢍng và có thꢄ khai thác ngay tꢓi chꢇ, vì vꢠy
giá trꢈ gia tꢏng ꢃ công ꢆoꢓn này rꢔt ít ꢣi.
5
Hay mꢉt ví dꢍ khác là ngành công nghiꢊp xe hơi, có rꢔt nhiꢡu hoꢓt
ꢆꢉng sꢀn xuꢔt phꢍ trꢋ nhꢂ: sꢀn xuꢔt linh kiꢊn, phꢍ tùng ôtô vꢢi các loꢓi sꢀn
phꢕm chꢙ yꢁu nhꢂ gꢂơng, kính, ghꢁ, dây ꢆiꢊn, sꢏm lꢐp, ꢩc quy, các chi tiꢁt
nhꢟa…Viꢊt Nam ꢆã tham gia sꢀn xuꢔt nhꢘng sꢀn phꢕm này tuy vꢢi sꢐ lꢂꢋng
còn quá nhꢣ bé và công nghꢊ chꢂa cao, chꢙng loꢓi sꢀn phꢕm còn nghèo nàn,
nhiꢡu loꢓi chꢂa ꢆꢙ chꢔt lꢂꢋng và chꢂa ꢆꢙ ꢆꢛng ꢆꢡu.
Nhꢂ vꢠy, tham gia trꢟc tiꢁp vào chuꢇi giá trꢈ toàn cꢎu bꢥng viꢊc sꢀn
xuꢔt và cung cꢔp nhꢘng bꢉ phꢠn cꢔu thành cꢙa sꢀn phꢕm là cách mà các DN
và tác nhân ꢃ các quꢐc gia có thꢄ thꢟc hiꢊn và thꢟc hiꢊn thành công, nꢁu nhꢂ
nꢩm bꢩt ꢆúng nhu cꢎu vꢡ các bꢉ phꢠn cꢔu thành cꢙa sꢀn phꢕm và ꢆi sâu vào
sꢀn xuꢔt ra nhꢘng cꢔu thành ꢆó theo khꢀ nꢏng cꢙa mình vꢢi chꢔt lꢂꢋng tꢐt
nhꢔt và giá thành có tính cꢓnh tranh cao nhꢔt. Ngày nay trong chuꢇi giá trꢈ
toàn cꢎu, mꢉt quꢐc gia khó có thꢄ ꢆꢀm nhꢠn sꢀn xuꢔt ꢆꢂꢋc ꢆꢎy ꢆꢙ các bꢉ
phꢠn cꢔu thành cꢙa sꢀn phꢕm do nhꢘng bꢔt lꢋi thꢁ vꢡ nhân lꢟc và vꢠt lꢟc,
ꢆây chính là cơ hꢉi ꢆꢄ các quꢐc gia khác tham gia chuꢇi giá trꢈ bꢥng cách
ꢆꢀm nhꢠn sꢀn xuꢔt ra nhꢘng bꢉ phꢠn cꢙa sꢀn phꢕm vꢢi chꢔt lꢂꢋng ꢂu viꢊt và
giá thành cꢓnh tranh.
Chính vì vꢠy mꢇi quꢐc gia cꢎn xem xét nhꢘng lꢋi thꢁ và bꢔt lꢋi cꢙa
mình ꢆꢄ quyꢁt ꢆꢈnh lꢟa chꢦn sꢧ sꢀn xuꢔt bꢉ phꢠn nào cꢙa sꢀn có lꢋi nhꢔt và
có khꢀ nꢏng cꢓnh tranh cao nhꢔt, trên cơ sꢃ ꢆó tꢠp trung ꢆꢎu tꢂ phát triꢄn
công nghꢊ cao và hiꢊn ꢆꢓi ꢆꢄ giꢘ vꢘng vꢈ trí cꢙa mình trong chuꢇi và tꢓo sꢚc
cꢓnh tranh cao ꢆꢐi vꢢi các ꢆꢐi thꢙ khác cꢨng tham gia sꢀn xuꢔt bꢉ phꢠn sꢀn
phꢕm ꢆó.
Theo ý kiꢁn cꢙa nhiꢡu chuyên gia quꢐc tꢁ thì trong ꢆiꢡu kiꢊn toàn cꢎu
hóa hiꢊn nay, thay vì phát triꢄn cꢀ hꢊ thꢐng công nghꢊ cho sꢀn phꢕm cuꢐi
cùng cꢙa chuꢇi giá trꢈ thì mꢉt quꢐc gia chꢭ cꢎn tham gia thꢠt tꢐt mꢉt công
ꢆoꢓn cꢙa hꢊ thꢐng chuꢇi sꢀn phꢕm trong thꢈ trꢂꢞng toàn cꢎu. Thꢟc tiꢗn ꢆã
chꢚng minh, viꢊc ꢆꢎu tꢂ nghiên cꢚu sꢀn xuꢔt các bꢉ phꢠn cꢙa sꢀn phꢕm
chính (gꢦi là sꢀn phꢕm phꢍ trꢋ) sꢧ mꢔt ít thꢞi gian và ꢆꢮ tꢐn kém hơn so vꢢi
ꢆꢎu tꢂ ꢆꢄ sꢀn xuꢔt toàn bꢉ sꢀn phꢕm, ꢆꢛng thꢞi nguy cơ vꢡ rꢙi ro và tꢒn thꢔt
cꢨng ꢆꢂꢋc giꢀm tꢢi mꢚc tꢐi ꢆa, mà giá trꢈ gia tꢏng thu ꢆꢂꢋc cꢨng rꢔt ꢆáng
kꢄ. Sony, Honda hay Huyndai là nhꢘng tꢠp ꢆoàn kinh tꢁ ꢆã có nhꢘng thành
công trên thꢈ trꢂꢞng toàn cꢎu là nhꢘng ví dꢍ ꢆiꢄn hình vꢡ chuꢇi giá trꢈ có
nhiꢡu quꢐc gia tham gia sꢀn xuꢔt các sꢀn phꢕm phꢍ trꢋ.
6
Sꢟ tham gia cꢙa các quꢐc gia vào chuꢇi giá trꢈ sꢀn phꢕm theo cách
trꢟc tiꢁp là sꢀn xuꢔt ra nhꢘng bꢉ phꢠn phꢍ trꢋ cꢙa sꢀn phꢕm chính thông qua
áp dꢍng nhꢘng công nghꢊ ꢆã ꢆꢂꢋc Mꢬ hoꢖc Châu Âu sáng chꢁ, tꢅ ꢆó dꢎn
làm chꢙ ꢆꢂꢋc công nghꢊ riêng biꢊt cho tꢅng sꢀn phꢕm phꢍ trꢋ và phát triꢄn
thành nhꢘng sꢀn phꢕm cꢙa riêng mang thꢂơng hiꢊu quꢐc gia, ꢆꢛng thꢞi hoàn
thiꢊn và nâng cꢔp công nghꢊ ꢆã áp dꢍng vꢢi nꢏng lꢟc sáng tꢓo riêng cꢙa
mình và tꢓo ra sꢀn phꢕm cꢓnh tranh vꢢi nꢡn công nghꢊ mà hꢦ ꢆã hꢦc ꢆꢂꢋc
trꢂꢢc ꢆó.
b. Sự tham gia gián tiếp.
ꢝꢄ phát triꢄn thꢈ trꢂꢞng và mꢃ rꢉng quy mô sꢀn xuꢔt, các công ty ꢆa
quꢐc gia buꢉc phꢀi tꢏng chi phí cho màng lꢂꢢi lꢂu thông, phân phꢐi sꢀn
phꢕm trên quy mô toàn cꢎu, bꢃi quy mô thꢈ trꢂꢞng ꢃ mꢉt hay mꢉt sꢐ quꢐc
gia cꢙa chuꢇi là rꢔt hꢓn chꢁ. Quá này sꢧ hình thành nhiꢡu kênh phân phꢐi
cꢙa chuꢇi giá trꢈ và ꢆꢈnh vꢈ ꢃ nhiꢡu ꢆꢈa phꢂơng ꢃ mꢇi quꢐc gia mà các công
ty ꢆa quꢐc gia ꢆꢂa sꢀn phꢕm cꢙa mình tꢢi. ꢯ mꢇi kênh phân phꢐi sꢧ có
nhiꢡu tác nhân ꢆꢈa phꢂơng tham gia vꢢi tꢂ cách là nhꢘng “ꢆꢓi lý phân phꢐi
sꢀn phꢕm” cꢙa công ty lꢢn. ꢝây là cơ hꢉi ꢆꢄ các DN và tác nhân ꢃ quꢐc gia
sꢃ tꢓi tham gia vào chuꢇi giá trꢈ toàn cꢎu ꢃ công ꢆoꢓn phân phꢐi sꢀn phꢕm
ngay trên quê hꢂơng mình. Phꢂơng thꢚc này ꢆꢂꢋc xem là gián tiꢁp tham gia
vào chuꢇi giá trꢈ toàn cꢎu.
Ngày nay hꢊ thꢐng thꢂơng mꢓi, phân phꢐi sꢀn phꢕm cꢙa các chuꢇi giá
trꢈ trên quy mô khu vꢟc và toàn cꢎu chꢂa nhiꢡu, vꢜn ꢆang còn nhꢘng khoꢀng
trꢐng lꢢn mà bꢀn thân các tꢠp ꢆoàn, công ty ꢆa quꢐc gia không thꢄ tꢟ vꢂꢋt
qua ꢆꢂꢋc. Vì vꢠy, các quꢐc gia có quan hꢊ thꢂơng mꢓi vꢢi các tꢠp ꢆoàn kinh
tꢁ này có thꢄ tham gia vào phꢎn thꢂơng mꢓi cꢙa chuꢇi giá trꢈ trên lãnh thꢒ
nꢂꢢc mình vꢢi nhiꢡu hình thꢚc và quy mô khác nhau. Song ꢆiꢡu quan trꢦng
là ꢆꢄ thâm nhꢠp thành công vào các kênh thꢂơng mꢓi cꢙa chuꢇi giá trꢈ mà
các tꢠp ꢆoàn kinh tꢁ ꢆã ꢆꢖt chân lên lãnh thꢒ cꢙa mình, thì bꢀn thân quꢐc gia
ꢆó cꢎn chꢙ ꢆꢉng làm viꢊc và thiꢁt lꢠp quan hꢊ vꢢi các công ty chi phꢐi hꢊ
thꢐng thꢂơng mꢓi cꢙa tꢠp ꢆoàn kinh tꢁ nꢩm chuꢇi giá trꢈ ꢆó, chꢙ ꢆꢉng tꢓo
ꢆiꢡu kiꢊn hình thành tꢒ chꢚc phân phꢐi sꢀn phꢕm cꢙa tꢠp ꢆoàn vꢢi chi phí
hꢋp lý và nhꢘng ꢆiꢡu kiꢊn hꢓ tꢎng thuꢠn lꢋi, chꢚ không ngꢛi chꢞ ꢆꢋi hꢦ tìm
ꢆꢁn các chꢙ thꢄ trong nꢂꢢc và thiꢁu chꢙ ꢆꢉng tꢓo dꢟng nhꢘng ꢆiꢡu kiꢊn hꢓ
tꢎng cho sꢟ hình thành và phát triꢄn hꢊ thꢐng này nhꢂ thꢟc tiꢗn ꢆang xꢀy ra
ꢃ mꢉt sꢐ quꢐc gia chꢠm phát triꢄn, trong ꢆó có Viꢊt Nam.
7
III. Chuỗi giá trị nông sản toàn cầu
Vꢡ cơ bꢀn sꢟ hình thành và phát triꢄn các chuꢇi giá trꢈ nông sꢀn toàn
cꢎu cꢨng giꢐng nhꢂ sꢟ hình thành và phát triꢄn các chuꢇi giá trꢈ sꢀn phꢕm
phi nông sꢀn nhꢂ ꢆã trình bày trên ꢆây. Tuy nhiên do nhꢘng ꢆꢖc thù rꢔt riêng
cꢙa sꢀn xuꢔt hàng hóa nông sꢀn tꢅ khâu canh tác trên ꢆꢛng ruꢉng tꢢi chꢁ
biꢁn và tiêu thꢍ mà chuꢇi giá trꢈ hàng nông sꢀn có nhꢘng ꢆꢖc thù và tính chꢔt
riêng cꢎn lꢂu ý, nghiên cꢚu ꢆꢄ tham gia thành công và có hiꢊu quꢀ vào các
chuꢇi giá trꢈ này. Nhꢘng ꢆꢖc ꢆiꢄm riêng cꢙa chuꢇi giá trꢈ nông sꢀn toàn cꢎu
ꢆꢂꢋc khái quát nhꢂ sau
3.1. ꢄꢅc ꢆiꢇm vꢈ tính mùa vꢉ và bꢊo quꢊn.
Do ꢆꢐi tꢂꢋng cây trꢛng, vꢠt nuôi cꢙa sꢀn xuꢔt nông nghiꢊp luôn mang
tính mùa vꢍ nên hàng hóa nông sꢀn làm ra cꢨng mang tính mùa vꢍ theo, làm
cho chuꢇi giá trꢈ sꢀn phꢕm nông sꢀn thꢂꢞng mang ꢆꢖc ꢆiꢄm không liên tꢍc
và có sꢟ thay ꢆꢒi rꢔt nhanh khꢐi lꢂꢋng, chꢔt lꢂꢋng trong qua trình cung ꢚng
ra thꢈ trꢂꢞng. Thꢄ hiꢊn: vào vꢍ thu hoꢓch, khꢐi lꢂꢋng hàng hóa nông sꢀn
tꢏng nhanh, chꢔt lꢂꢋng cao và nhu cꢎu bán ra thꢈ trꢂꢞng rꢔt lꢢn, làm cho giá
nông sꢀn trên thꢈ trꢂꢞng hꢓ, ngꢂꢋc lꢓi khi hꢁt vꢍ thu hoꢓch thì hàng hóa
giꢀm rꢔt nhanh, chꢔt lꢂꢋng thꢔp, nhꢂng giá bán trên thꢈ trꢂꢞng lꢓi cao. ꢝꢖc
ꢆiꢄm này làm cho viꢊc phân phꢐi hàng hóa trꢃ nên rꢔt khó khꢏn và giá cꢀ
không ꢒn ꢆꢈnh.
Nông sꢀn là hàng hóa sinh vꢠt tꢂơi sꢐng, dꢗ bꢈ hꢣng, nhanh giꢀm
phꢕm chꢔt sau khi thu hoꢓch, viꢊc vꢠn chuyꢄn ꢆi xa khó khꢏn nꢁu không
ꢆꢂꢋc chꢁ biꢁn, bꢀo quꢀn tꢐt trꢂꢢc khi vꢠn chuyꢄn, ꢆiꢡu này ꢆꢛng nghꢑa vꢢi
giá thành sꢀn xuꢔt sꢧ tꢏng lên nꢁu sꢀn phꢕm ꢆꢂꢋc trꢀi qua các cꢉng ꢆoꢓn chꢁ
biꢁn, chꢦn lꢦc và bꢀo quꢀn ꢆúng yêu cꢎu kꢬ thuꢠt. ꢝꢖc ꢆiꢄm này gây ra
nhiꢡu khó khꢏn cho ngꢂꢞi sꢀn xuꢔt và hꢓn chꢁ sꢟ phát triꢄn mꢃ rꢉng cꢙa
chuꢇi giá trꢈ, ꢆꢖc biꢊt ꢆꢐi vꢢi nhꢘng sꢀn phꢕm ꢆꢂꢋc tiêu dùng dꢂꢢi trꢓng thái
tꢂơi sꢐng nhꢂ rau xanh, hoa tꢂơi, ꢆꢉng vꢠt sau giꢁt mꢒ, sꢘa nꢂꢢc…Và cꢨng
vì vꢠy, tính toàn cꢎu hóa các hàng hóa nông sꢀn trꢃ nên rꢔt hꢓn chꢁ, muꢐn
phát triꢄn ꢆꢂꢋc các chuꢇi giá trꢈ toàn cꢎu các sꢀn phꢕm này tꢢi nhiꢡu quꢐc
gia và vꢢi không gian mꢃ rꢉng, ꢆòi hꢣi các nhà sꢀn xuꢔt, kinh doanh phꢀi có
công nghꢊ công nghꢊ cao, thích hꢋp vꢡ chꢁ biꢁn và bꢀo quꢀn ꢆꢛng thꢞi giá
cꢀ tiêu thꢍ phꢀi tꢏng lên nhiꢡu lꢎn so vꢢi giá bán sꢀn phꢕm tꢓi nơi sꢀn xuꢔt.
Công nghꢊ ꢆꢂꢋc sꢌ dꢍng ꢆꢄ kéo dài chuꢇi giá trꢈ các sꢀn phꢕm này thꢂꢞng
8
là ꢆông lꢓnh, bꢀo quꢀn bꢥng hóa chꢔt hoꢖc chân không. Nói chung chi phí ꢆꢄ
bꢀo quꢀn là rꢔt lꢢn và thꢞi gian bꢀo quꢀn không ꢆꢂꢋc lâu.
Ngoài các hình thꢚc chꢁ biꢁn, bꢀo quꢀn nói trên, ꢆꢄ kéo dài chuꢇi giá
trꢈ ngꢂꢞi ta thꢂꢞng sꢌ dꢍng các cꢉng nghꢊ chꢁ biꢁn khác nhꢂ: nꢔu chín và
ꢆóng hꢉp hoꢖc làm khô và bꢀo quꢀn trong nhꢘng thiꢁt bꢈ không quá tꢐn
kém, nhꢂng chꢔt lꢂꢋng sꢀn phꢕm thꢂꢞng bꢈ thay ꢆꢒi và không thích ꢚng lꢩm
vꢢi nhu cꢎu tiêu dùng cꢙa ꢆa sꢐ dân cꢂ các nꢂꢢc, do vꢠy cꢨng dꢜn ꢆꢁn khó
kéo dài chuꢇi giá trꢈ.
3.2. ꢄꢅc ꢆiꢇm vꢈ tác ꢆꢋng cꢌa thꢍi tiꢎt, bꢏnh dꢁch và an toàn thꢃc phꢐm
Sꢀn xuꢔt nông nghiꢊp chꢈu tác ꢆꢉng mꢓnh bꢃi các nhân tꢐ khí hꢠu,
nhiꢊt ꢆꢉ, ánh sáng và các nguꢛn lꢟc khác nhꢂ ꢆꢔt ꢆai, nguꢛn nꢂꢢc. Sꢟ thay
ꢆꢒi nhꢘng nhân tꢐ này theo bꢔt kꢰ chiꢡu hꢂꢢng nào cꢨng sꢧ ꢀnh hꢂꢃng trꢟc
tiꢁp và mꢓnh mꢧ ꢆꢁn kꢁt quꢀ sꢀn xuꢔt, có thꢄ là tích cꢟc có thꢄ là tiêu cꢟc và
làm cho tính ꢒn ꢆꢈnh cꢙa chuꢇi giá trꢈ trꢃ nên không bꢡn vꢘng và biꢁn ꢆꢉng
mꢓnh theo thꢞi gian.
Sꢟ phꢍ thuꢉc vào ꢆiꢡu kiꢊn tꢟ nhiên ꢆã làm cho sꢀn xuꢔt nông nghiꢊp
bꢈ hꢓn chꢁ mꢓnh bꢃi nhꢘng ꢆiꢡu kiꢊn tꢟ nhiên không phù hꢋp và sꢀn phꢕm
nông sꢀn bꢈ “khu vꢟc hóa” mꢓnh mꢧ, tꢠp trung nhiꢡu ꢃ mꢉt sꢐ vùng, trong
khi nhꢘng vùng khác không thꢄ phát triꢄn ꢆꢂꢋc. Chính vì vꢠy hơn bꢔt cꢚ sꢀn
phꢕm nào cꢙa các ngành nghꢡ phi nông nghiꢊp, chuꢐi giá trꢈ nông sꢀn
thꢂꢞng mang tính vùng rꢔt cao. Cꢉng thêm khꢀ nꢏng vꢠn chuyꢄn khó khꢏn,
chi phí tꢐn kém ꢆã hꢓn chꢁ mꢓnh khꢀ nꢏng phát triꢄn các kênh tiêu thꢍ cꢙa
chuꢇi nông sꢀn ꢆꢁn các vùng xa nơi sꢀn xuꢔt và tính toàn cꢎu bꢈ hꢓn chꢁ hơn
nhiꢡu so vꢢi hàng hóa phi nông sꢀn.
Vꢔn ꢆꢡ dꢈch bꢊnh, ꢆòi hꢣi vꢡ an toàn thꢟc phꢕm, ꢆꢛ uꢐng cꢨng là
nhꢘng cꢀn trꢃ lꢢn ꢆꢁn sꢟ phát triꢄn chuꢇi giá trꢈ hàng nông sꢀn trên phꢓm vi
toàn cꢎu bꢃi nhꢘng hàng hóa này ꢀnh hꢂꢃng trꢟc tiꢁp ꢆꢁn sꢚc khꢣe, ꢆꢞi
sꢐng ngꢂꢞi tiêu dùng. Chính phꢙ các nꢂꢢc thꢂꢞng ꢆꢖt ra nhꢘng hàng rào
kiꢄm soát chꢖt chꢧ vꢡ vꢊ sinh an toàn thꢟc phꢕm ꢆꢐi vꢢi hàng nông sꢀn nhꢠp
khꢕu và không cho phép nhꢠp khꢕu nhꢘng lô hàng kém phꢕm chꢔt, có mꢎm
bꢊnh hoꢖc có chꢚa hóa chꢔt ꢆꢉc hꢓi quá mꢚc cho phép. Nhꢘng biꢊn pháp
này là chính ꢆáng và cꢎn thiꢁt, nhꢂng ꢀnh hꢂꢃng xꢔu tꢢi thꢂơng mꢓi nông
nghiꢊp toàn cꢎu vꢐn ꢆã rꢔt khó khꢏn do nhꢘng ꢆꢖc ꢆiꢄm nói trên, gây ra
nhiꢡu rꢙi ro cho ngꢂꢞi sꢀn xuꢔt nông nghiꢊp, mà ta thꢂꢞng gꢦi là thꢔt bꢓi
9
cꢙa thꢈ trꢂꢞng, tꢅ ꢆó ꢀnh hꢂꢃng không thuꢠn tꢢi sꢟ phát triꢄn và lan tꢣa cꢙa
chuꢇi giá trꢈ nông sꢀn.
3.3. ꢄꢅc ꢆiꢇm vꢈ tꢑ chꢒc sꢊn xuꢓt nông nghiꢏp
Do tính truyꢡn thꢐng và tính sinh hꢦc cꢙa cây trꢛng, vꢠt nuôi quy ꢆꢈnh
nên tꢒ chꢚc sꢀn xuꢔt nông nghiꢊp (phꢎn cung hàng nông sꢀn ) cꢨng mang
nhꢘng ꢆꢖc thù khác hꢫn vꢢi tꢒ chꢚc sꢀn xuꢔt cꢙa hàng hóa phi nông sꢀn.
Sꢟ khác biꢊt lꢢn nhꢔt cꢙa chuꢇi giá trꢈ nông sꢀn so vꢢi các chuꢇi giá
trꢈ phi nông sꢀn là quá trình sꢀn xuꢔt nông nghiꢊp thꢂꢞng có sꢟ tham gia cꢙa
sꢐ lꢂꢋng rꢔt ꢆông các hꢉ nông dân vꢢi trình ꢆꢉ sꢀn xuꢔt, ý thꢚc kinh doanh
và nhꢠn biꢁt vꢡ thꢈ trꢂꢞng nông nghiꢊp rꢔt khác nhau. ꢝiꢡu này làm cho
chuꢇi giá trꢈ trꢃ nên phꢚc tꢓp và rꢔt khó ꢆiꢡu chꢭnh ꢆꢄ có thꢄ tꢓo ra khꢐi
lꢂꢋng lꢢn sꢀn phꢕm ꢆꢛng nhꢔt vꢡ chꢔt lꢂꢋng, ꢆꢖc biꢊt là khꢀ nꢏng tꢟ ꢆiꢡu
chꢭnh quy mô sꢀn xuꢔt theo tín hiꢊu cꢙa thꢈ trꢂꢞng, nhꢔt là ꢆꢐi vꢢi nhꢘng sꢀn
phꢕm ꢆꢂꢋc sꢀn xuꢔt ꢃ nhꢘng quꢐc gia có sꢐ lꢂꢋng nông dân ꢆông nhꢂ
Trung Quꢐc, ꢱn ꢝꢉ, Viꢊt Nam, Thái Lan, Inꢆônêsia..
ꢝꢖc ꢆiꢄm sꢐ lꢂꢋng nông dân ꢆông trong sꢀn xuꢔt nông nghiꢊp ꢆòi hꢣi
phꢀi có các hình thꢚc tꢒ chꢚc sꢀn xuꢔt phù hꢋp ꢆꢄ thu hút hꢘu hiꢊu nông dân
cùng sꢀn xuꢔt ra sꢀn phꢕm cùng chꢔt lꢂꢋng, cùng mꢜu mã và ꢆꢂa ra thꢈ
trꢂꢞng khꢐi lꢂꢋng sꢀn phꢕm theo ꢆúng nhu cꢎu thꢈ trꢂꢞng, giꢀm thiꢄu tusnhf
trꢓng bꢔt cꢠp giꢘ cung và cꢎu trên thꢈ trꢂꢞng vꢡ sꢀn phꢕm nông sꢀn nào ꢆó.
ꢝây là vꢔn ꢆꢡ nam giꢀi cꢙa chuꢇi giá trꢈ nông sꢀn toàn cꢎu và ꢆang là nhꢘng
thách thꢚc lꢢn ꢆꢐi vꢢi các nhà sꢀn xuꢔt, chꢁ biꢁn trong các chuꢇi giá trꢈ nông
sꢀn nói chung và chuꢇi giá trꢈ nông sꢀn toàn cꢎu nói riêng.
3.4. ꢄꢅc ꢆiꢇm vꢈ chꢎ biꢎn và lưu giꢔ sꢊn phꢐm
Trong chuꢇi giá trꢈ nông sꢀn, hàng hóa muꢐn vꢠn chuyꢄn ꢆi xa ꢆꢁn
nhꢘng thꢈ trꢂꢞng nꢥm cách xa nơi sꢀn xuꢔt thì hàng hóa ꢆó không thꢄ vꢠn
chuyꢄn dꢂꢢi trꢓng thái tꢂơi sꢐng, mà phꢀi thông qua chꢁ biꢁn thành hàng
hóa khô hoꢖc ꢆóng hꢉp bꢀo quꢀn, nꢁu là tꢂơi sꢐng thì cꢨng phꢀi thꢐng qua
các thiꢁt bꢈ bꢀo quꢀn tꢐn kém nhꢂ ꢆã trình bày. Chính vì vꢠy mà công
nghiꢊp chꢁ biꢁn nông sꢀn ꢆã phát triꢄn ꢆa dꢓng vꢢi nhiꢡu thành tꢟu to lꢢn vꢡ
kꢬ thuꢠt và các bí quyꢁt công nghꢊ cao trong nhꢘng nꢏm vꢅa qua, nhꢂng vꢜn
chꢂa tháo gꢮ hꢁt mꢦi vꢔn ꢆꢡ cꢙa chuꢐi giá trꢈ nông sꢀn toàn cꢎu.
Thꢂꢞng nhꢘng công nghꢊ chꢁ biꢁn cao cꢔp thì chí phí ꢆꢎu tꢂ sꢧ rꢔt lꢢn
và tꢅ ꢆó giá thành sꢀn phꢕm nông sꢀn ꢆã qua chꢁ biꢁn sꢧ rꢔt cao, làm cho
10
hiꢊu quꢀ cꢙa chuꢇi giá trꢈ có thꢄ giꢀm, lꢋi ích cꢙa các tác nhân, nhꢔt là
nhꢘng nông dân tham gia chuꢇi bꢈ ꢀnh hꢂꢃng tiêu cꢟc và ꢆꢉng lꢟc tham gia
có thꢄ sꢧ mꢔt ꢆi. Khi ꢆó chuꢇi giá trꢈ có thꢄ sꢧ bꢈ phá sꢀn. ꢝꢖc ꢆiꢄm này
thꢂꢞng là nguyên nhân gây ra tình trꢓng thiꢁu thꢅa lꢜn lꢉn trên thꢈ trꢂꢞng
nông sꢀn toàn cꢎu, tꢓo ra sꢟ chênh lꢊnh vꢡ giá tiêu thꢍ rꢔt lꢢn giꢘa nơi sꢀn
xuꢔt và nơi tiêu thꢍ tùy theo khoꢀng cách và ꢆiꢡu kiꢊn vꢠn chuyꢄn và hiꢊn là
thách thꢚc lꢢn ꢆꢐi vꢢi các biꢊn pháp mꢃ rꢉng các chuꢇi giá trꢈ nông sꢀn nói
chung và chuꢇi giá trꢈ nhꢘng nông sꢀn mau hꢣng, khó bꢀo quꢀn…Nhꢘng
ngꢂꢞi nông dân tham gia sꢀn xuꢔt ꢃ nhꢘng chuꢇi nông sꢀn này thꢂꢞng chꢈu
rꢙi ro và thu thiꢊt lꢢn khi thꢈ trꢂꢞng biꢁn ꢆꢉng
IV. Các khả năng tham gia chuỗi giá trị nông sản toàn cầu.
4.1. Tham gia trꢃc tiꢎp.
Nhꢂ ꢆã trình bày, mꢉt tác nhân muꢐn tham gia trꢟc tiꢁp vào chuꢇi giá
trꢈ thì tác nhân ꢆó phꢀi tham gia vào tác nghiꢊp sꢀn xuꢔt mꢉt bꢉ phꢠn nào ꢆó
cꢙa chuꢇi, nghꢑa là phꢀi tham gia vào mꢉt công ꢆoꢓn nào ꢆó cꢙa toàn bꢉ dây
chuyꢡn tꢓo ra sꢀn phꢕm chung cꢙa chuꢇi giá trꢈ.
Theo ꢆó, trong chuꢇi giá trꢈ nông sꢀn, sꢟ tham gia trꢟc tiꢁp vào chuꢇi
có thꢄ ꢃ công ꢆoꢓn sꢀn xuꢔt nông nghiꢊp, tꢓo ra các sꢀn phꢕm thô (tꢂơi
sꢐng), hoꢖc công ꢆoꢓn chꢁ biꢁn bao gꢛm sơ chꢁ và tinh chꢁ các nông sꢀn
thô.
Viꢊc tham gia trꢟc tiꢁp vào sꢀn xuꢔt nông nghiꢊp thꢂꢞng là nhꢘng hꢉ
nông dân, các trang trꢓi, ꢆiꢡn trang vꢢi quy mô sꢀn xuꢔt rꢔt khác nhau do
ꢆiꢡu kiꢊn ꢆꢔt ꢆai, nguꢛn nꢂꢢc và các ꢆiꢡu kiꢊn khác quyꢁt ꢆꢈnh
Tham gia vào công ꢆoꢓn chꢁ biꢁn nông sꢀn có thꢄ bao gꢛm nhiꢡu hình
thꢚc khác nhau, chꢫng hꢓn chꢁ biꢁn thꢙ công, chꢁ biꢁn cơ giꢢi, chꢁ biꢁn tꢟ
ꢆꢉng hóa và kꢁt hꢋp giꢘa thꢙ công vꢢi tꢟ ꢆꢉng hóa.
ꢝiꢡu ꢆáng lꢂu ý là giá trꢈ gia tꢏng ꢆꢂꢋc tꢓo ra ꢃ hai nhóm công ꢆoꢓn
trên rꢔt khác nhau, thꢂꢞng ꢃ công ꢆoꢓn sꢀn xuꢔt nông nghiꢊp ꢆꢂa ra sꢀn
phꢕm thô vꢢi giá trꢈ gia tꢏng rꢔt thꢔp do quá trình sꢀn xuꢔt nꢖng vꢡ thꢙ công,
lao ꢆꢉng cơ bꢩp là chính, kꢬ thuꢠt truyꢡn thꢐng, nꢏng suꢔt lao ꢆꢉng thꢔp,
mꢖt khác nhꢘng hꢉ nông dân ꢆꢀm nhꢠn công ꢆoꢓn này là nhꢘng ngꢂꢞi
nghèo, khꢀ nꢏng ꢆꢎu tꢂ vào công nghꢊ mꢢi rꢔt hꢓn chꢁ. Hꢦ thꢂꢞng sꢀn xuꢔt
theo kinh nghiꢊm tꢅ ꢆꢞi này truyꢡn qua ꢆꢞi khác.
11
Trong khi ꢆó, sꢃ hꢘu công ꢆoꢓn chꢁ biꢁn là nhꢘng nhà kinh doanh có
vꢐn, có tham vꢦng ꢆꢎu tꢂ ꢆꢄ kinh doanh và thu lꢋi nhuꢠn, hꢦ giꢘ bí quyꢁt
chꢁ biꢁn và sꢌ dꢍng nó ꢆꢄ mꢂu cꢎu lꢋi nhuꢠn cá thꢄ. Mꢉt nhà chꢁ biꢁn có
thꢄ quan hꢊ vꢢi rꢔt nhiꢡu nông dân sꢀn xuꢔt nông nghiꢊp, vì vꢠy hꢦ quan hꢊ
vꢢi nông dân thꢂꢞng ꢆi theo nguyên lý “mua ꢆꢚt - bán ꢆoꢓn”. Nghꢑa là
thuꢠn mua vꢅa bán và hꢦ luôn nꢥm ꢃ vꢈ thꢁ có lꢋi, có quyꢡn ꢆꢈnh giá sao cho
phꢎn lꢋi thuꢉc vꢡ hꢦ. Sꢟ chia sꢪ lꢋi ích giꢘa hai công ꢆoꢓn sꢀn xuꢔt nông
nghiꢊp vꢢi chꢁ biꢁn công nghiꢊp là rꢔt khó khꢏn và luôn mang nhꢘng mâu
thuꢜn, ꢆôi khi là ꢆꢐi kháng, bꢔt hꢋp tác kéo dài tꢅ nꢏm này qua nꢏm khác và
phꢒ biꢁn ꢃ hꢠu hꢁt các chuꢇi giá trꢈ nông sꢀn.
Sꢟ hꢋp nhꢔt giꢘa hai nhóm chꢙ thꢄ ꢃ hai công ꢆoꢓn nói trên là con
ꢆꢂꢞng tꢓo ra mꢐi liên kꢁt dꢦc và là ꢆiꢡu kiꢊn tiên quyꢁt cꢙa sꢟ hình thành và
phát triꢄn chuꢇi giá trꢈ nông sꢀn nói chung là chuꢇi giá trꢈ toàn cꢎu nói riêng.
Trong trꢂꢞng hꢋp là chuꢇi giá trꢈ nông sꢀn toàn cꢎu thì hai công ꢆoꢓn này
phꢀi ꢆꢂꢋc tꢒ chꢚc rꢔt chꢖt chꢧ ꢆꢄ tꢓo nên mꢐi liên kꢁt dꢦc bꢡn vꢘng giꢘa sꢀn
xuꢔt nông nghiꢊp vꢢi chꢁ biꢁn công nghiꢊp, ꢆiꢡu này là vô cùng khó vì nhà
chꢁ biꢁn nông sꢀn thꢂꢞng không quan tâm sꢟ hài lòng hay không hài lòng
cꢙa ngꢂꢞi nông dân ꢆã cung cꢔp nguyên liꢊu cho hꢦ, hơn nꢘa hꢦ ít khi gꢩn
trꢟc tiꢁp vꢢi nông dân mà thꢂꢞng thông qua các “ꢆꢓi lý, nhà thu gom” mà
không ꢆꢂꢋc tꢒ chꢚc, kiꢄm soát mꢉt cách chꢖt chꢧ theo mꢉt cách thꢐng nhꢔt
nào ꢆó.
Chính vì vꢠy sꢟ tham gia trꢟc tiꢁp vào chuꢇi giá trꢈ nông sꢀn ꢃ công
ꢆoꢓn sꢀn xuꢔt nông nghiꢊp tuy không khó khꢏn, thꢠm chí là dꢗ dàng vì
không ꢆòi hꢣi ngꢂꢞi tham gia phꢀi có nhiꢡu vꢐn và kꢬ thuꢠt cao xa, không
chꢈu sꢟ kiꢄm soát cꢙa nhꢘng tác nhân kꢁ tiꢁp. Nhꢂng ꢃ các chuꢐi này
thꢂꢞng gꢖp phꢀi nhꢘng thꢔt bꢓi, rꢙi ro, nꢀy sinh tꢅ tình trꢓng liên kꢁt lꢣng
lꢪo, có thꢄ gꢦi là “vô tꢒ chꢚc” giꢘa các tác nhân trong cùng mꢉt công ꢆoꢓn
và giꢘ các tác nhân ꢃ các công ꢆoꢓn khác nhau trong chuꢇi.
4.2. Tham gia gián tiꢎp.
Tham gia gián tiꢁp vào chuꢇi giá trꢈ nông sꢀn là sꢟ tham gia vào phân
phꢐi các sꢀn phꢕm cꢙa chuꢇi tꢓi nhꢘng thꢈ trꢂꢞng mà chuꢇi vꢂơn tꢢi. Trong
sꢟ phát triꢄn cꢙa chuꢇi giá trꢈ nông sꢀn các kênh phân phꢐi cꢨng phát triꢄn
theo và thu hút sꢟ tham gia cꢙa nhiꢡu tác nhân tꢓi ꢆꢈa bàn tiêu thꢍ.
12
Vꢔn ꢆꢡ là, giá trꢈ gia tꢏng ꢃ công ꢆoꢓn phân phꢐi thꢂꢞng rꢔt nhꢣ và
nhꢘng tác nhân tham gia vào công ꢆoꢓn này khó thu ꢆꢂꢋc lꢋi nhuꢠn cao, ꢆꢖc
biꢊt khi các nhà phân phꢐi cꢙa chuꢇi thꢂꢞng là mꢉt bꢉ phꢠn chính cꢙa tác
nhân chꢁ biꢁn, hꢦ hꢂꢢng tꢢi nꢩm gꢎn nhꢂ toàn bꢉ lꢋi nhuꢠn tꢓo ra tꢅ chuꢇi.
Nhìn chung, bꢐi cꢀnh toàn cꢎu hóa hiꢊn nay, viꢊc tham gia gián tiꢁp
vào chuꢇi giá trꢈ nông sꢀn toàn cꢎu là không dꢗ dàng do các công ty ꢆa quꢐc
gia có thꢂơng hiꢊu lꢢn ꢆã nꢩm giꢘ hꢎu nhꢂ toàn bꢉ khâu này, các tác nhân ꢃ
mꢉt quꢐc gia nào ꢆó muꢐn tham gia chuꢇi thì hꢦ buꢉc phꢀi ꢆꢂơng ꢆꢎu cꢓnh
trꢓnh vꢢi các công ty này. Trong nhꢘng ꢆiꢡu kiꢊn nhꢔt ꢆꢈnh, nꢁu các tác
nhân mꢢi hình thành và tham gia vào công ꢆoꢓn phân phꢐi, thì tác nhân ꢆó
phꢀi ꢆꢙ sꢚc ꢆꢎu tꢂ tꢓo ra mꢓng lꢂꢢi phân phꢐi riêng có hꢊ thꢐng tiêu thꢍ tꢐt,
thuꢠn tiꢊn và có tính cꢓnh tranh cao. ꢝây là vꢔn ꢆꢡ cꢎn ꢆꢂꢋc nghiên cꢚu sâu
ꢆꢐi vꢢi chuꢇi giá trꢈ nông sꢀn toàn cꢎu ꢃ nꢂꢢc ngoài và nhꢘng chuꢇi ꢆã xâm
nhꢠp vào thꢈ trꢂꢞng Viꢊt Nam ꢆꢄ tìm ra nhꢘng ngách thꢈ trꢂꢞng mà các
doanh nghiꢊp và tꢒ chꢚc kinh tꢁ Viꢊt Nam có ꢆꢙ sꢚc tham gia lâu dài./
Tài liệu tham khảo
1. Chuỗi giá trị; Bách khoa toàn thꢂ mꢃ Wikipedia
2. Chuꢀi giá trꢁ toàn cꢂu: Con ꢆưꢍng ngꢕn nhꢓt tꢖi tương lai ; Kim
Giang; Báo Thꢁ giꢢi và Viꢊt
nam;
3. Kinh doanh theo chuỗi giá trị; Kim Nga; Báo nông thôn ꢆiꢊn tꢌ
16/01/2007
4. Về tham gia Chuỗi giá trị toàn cầu của ngành hàng xe máy Việt
Nam; Ths. ꢝinh Hꢛng Long
Bài ꢆꢏng trên Tꢓp chí Thꢂơng mꢓi, sꢐ 16-2008
13
14
14 trang
08/01/2024
16120
Free
Bạn đang xem tài liệu "Một số vấn đề về chuỗi giá trị nông sản toàn cầu", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- mot_so_van_de_ve_chuoi_gia_tri_nong_san_toan_cau.pdf
