Quan hệ mua bán Việt -Trung tại chợ Cốc Lếu - Lào Cai
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 17/2017
127
QUAN HỆ BUÔN BÁN
VIỆT ꢀ TRUNG TẠI CHỢ CỐC LẾU ꢀ LꢁO CAI
Tꢀ Thꢁ Tâm1
Viꢀn Dân tꢁc hꢂc, Viꢀn Hàn Lâm Khoa hꢂc Xã hꢁi Viꢀt Nam
Tóm tꢃt: ꢄ vùng biên giꢅi Viꢀt ꢆ Trung, quan hꢀ buôn bán diꢇn ra rꢈt sôi ñꢁng. Thông
qua các mꢉi quan hꢀ giꢊa ngưꢋi Viꢀt vꢅi ngưꢋi Hoa ꢌ Viꢀt Nam và ngưꢋi Viꢀt vꢅi ngưꢋi
Hoa ꢌ bên kia biên giꢅi, ngưꢋi Viꢀt vꢅi khách du lꢍch tꢎ Trung Quꢉc sang,... Tꢈt cꢏ các
mꢉi quan hꢀ trên thꢐ hiꢀn sꢑ phát triꢐn và nhꢊng ñꢒc tính trong kinh doanh cꢓa ngưꢋi
Viꢀt và ngưꢋi Hoa. Qua ñó, thꢐ hiꢀn sꢔc sꢉng và sꢑ năng ñꢁng cꢓa cư dân buôn bán ꢌ
biên giꢅi Viꢀt ꢆ Trung. Chính nhꢊng hoꢕt ñꢁng buôn bán này ñã làm tăng cưꢋng các mꢉi
quan hꢀ xã hꢁi và tác ñꢁng trꢌ lꢕi trong hoꢕt ñꢁng kinh doanh cꢓa ngưꢋi Viꢀt và ngưꢋi
Hoa ꢌ vùng biên giꢅi Viꢀt ꢆ Trung. Các hoꢕt ñꢁng kinh doanh ꢌ chꢖ Cꢉc Lꢗu và quanh
khu vꢑc biên giꢅi ñã khꢃc hoꢕ bꢔc tranh sinh ñꢁng vꢘ tình hình buôn bán ꢌ biên giꢅi
trong nhꢊng năm qua.
Tꢎ khoá: Quan hꢀ buôn bán, chꢖ, vùng biên
1. Mꢂ ĐꢃU
Quan hꢀ buôn bán ꢁ vùng biên giꢂi Viꢀt ꢃ Trung, diꢄn ra chꢅ yꢆu giꢇa ngưꢈi Viꢀt và
ngưꢈi Hoa (xét trên phương diꢀn lãnh thꢉ ꢁ cꢊ bên này và bên kia biên giꢂi) là mꢋi quan
hꢀ thưꢈng xuyên, ñꢌng thꢈi thꢍ hiꢀn tính dân tꢎc trên tꢏng phương diꢀn, ñꢐc biꢀt là trong
buôn bán, thông qua hoꢑt ñꢎng kinh tꢆ hàng hóa thꢍ hiꢀn sꢒ tính năng ñꢎng cꢅa các tꢎc
ngưꢈi, nhꢓt là ngưꢈi Viꢀt, chính ñiꢔu này thꢍ hiꢀn vꢋn sꢕn có cꢅa tꢎc ngưꢈi trong hoꢑt
ñꢎng buôn bán ñó là tính năng ñꢎng, khꢊ năng xây dꢒng và tꢑo dꢒng các mꢋi quan hꢀ xã
hꢎi trong kinh doanh buôn bán.
2. NꢄI DUNG
2.1. Quan hꢅ xã hꢆi cꢇa tiꢈu thương ngưꢉi Viꢅt vꢊi ngưꢉi Hoa
Thành phꢖn tꢎc ngưꢈi buôn bán ꢁ chꢗ và quanh khu vꢒc biên giꢂi Viêtꢃ Trung chꢅ yꢆu
là ngưꢈi Viꢀt, bên cꢑnh ñó, mꢎt sꢋ tꢎc ngưꢈi khác như Tày, Nùng, Dao, Hmông, Giáy...
1
Nhꢘn bài ngày 15.6.2017; gꢙi phꢊn biꢀn, chꢚnh sꢙa và duyꢀt ñăng ngày 25.7.2017
Liên hꢀ tác giꢊ: Tꢑ Thꢛ Tâm; Email: [email protected]
128
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
cũng tham gia, song hoꢑt ñꢎng mang tính chꢓt nhꢜ lꢝ. Bên cꢑnh ñó, thành phꢖn tꢎc ngưꢈi
bên kia biên giꢂi chꢅ yꢆu là ngưꢈi Hán1, ngưꢈi Dao, ngưꢈi Hmông, Hà Nhì... Quá trình
giao thương hàng hóa giꢇa các tꢎc ngưꢈi ñã tꢑo nên bꢞc tranh ña dꢑng vꢔ mꢋi quan hꢀ giꢇa
các tꢎc ngưꢈi, bꢁi hꢟ không chꢚ có mꢋi quan hꢀ nghꢔ nghiꢀp mà còn có quan hꢀ ñꢌng tꢎc
hay bꢑn bè.
Lào Cai là nơi có các tuyꢆn ñưꢈng buôn bán chꢑy qua và các ñꢖu mꢋi giao thương có
sꢞc hút lꢑ kỳ, thu hút nhꢇng cư dân giꢜi buôn bán ꢁ khꢠp mꢟi nơi trong cꢊ nưꢂc. ꢡ bên kia
biên giꢂi, ngưꢈi Hoa (quê ꢁ Quꢊng Đông, Quꢊng Tây) là cư dân giꢜi buôn bán ñã có mꢐt ꢁ
thꢛ trꢓn Hà Khꢢu tꢏ rꢓt sꢂm. Đꢐc biꢀt, khi biên giꢂi mꢁ cꢙa, giao thương có nhiꢔu thuꢘn
lꢗi, vꢛ thꢆ núi sông liꢔn kꢔ, khu vꢒc biên giꢂi Lào Cai và Hà Khꢢu thu hút mꢎt sꢋ lưꢗng lꢂn
cư dân tꢏ mꢟi miꢔn vꢔ ñây làm ăn buôn bán.
Đꢆn tháng 12/2012, thành phꢋ Lào Cai có khoꢊng 50 thương nhân ngưꢈi Hoa buôn
bán tꢑi các chꢗ cꢙa khꢢu hoꢐc chꢗ gꢖn biên giꢂi. ꢡ chꢗ Cꢋc Lꢆu có 11 thương nhân ngưꢈi
Hoa thưꢈng xuyên sang bán hàng, ñi vꢔ trong ngày bꢣng giꢓy thông hành, trong sꢋ ñó, có
ngưꢈi 4 thuê quꢖy bán hàng tꢑp hóa ꢁ chꢗ A; 1 ngưꢈi chuyên bán buôn ñꢌ ñiꢀn tꢙ và mꢎt
sꢋ hàng lưu niꢀm cho các tiꢍu thương ꢁ chꢗ, không thuê quꢖy bán ꢁ chꢗ nhưng có thuê lꢑi
tꢏ Ban quꢊn lý chꢗ 2 kho chꢞa hàng ꢁ khu B; 1 ngưꢈi giao nưꢂc hoa và ñꢌ ñiꢀn tꢙ, có
quꢖy ꢁ chꢗ Kim Bình (Hà Khꢢu ꢃ Trung Quꢋc), 1 chꢅ hàng ñꢌ ñiꢀn; 1 chꢅ hàng giꢖy dép; 1
chꢅ ñiꢀn thoꢑi. Hàng ngày, các tiꢍu thương ngưꢈi Hoa mang hàng sang bán, rꢌi tranh thꢅ
ñi giao cho các chꢅ quꢖy trong chꢗ và nhꢘn lꢑi nhꢇng hàng lꢤi hoꢐc hꢜng mang vꢔ sꢙa
chꢇa hoꢐc sꢙa ngay tꢑi chꢗ. Hꢟ lꢓy hàng tꢏ Kôn Minh, Thưꢗng Hꢊi, Bꢠc Kinh, Thꢢm
Quyꢆn, Quꢊng Châu, Đông Hưng..., sau ñó hꢟ có thꢍ gꢙi mꢥu và sꢋ lưꢗng ñꢆn cơ sꢁ sꢊn
xuꢓt rꢌi nhꢘn hàng qua ñưꢈng ô tô hoꢐc ñưꢈng tàu, hàng hóa ñưꢗc chuyꢍn vꢔ Hà Khꢢu ñꢍ
bán trꢒc tiꢆp cho các tiꢍu thương tꢏ Lào Cai sang hoꢐc hꢟ trꢒc tiꢆp mang hàng sang chꢗ
Cꢋc Lꢆu giao cho các tiꢍu thương.
Nhóm ngưꢈi Hoa bán hàng ꢁ chꢗ thưꢈng xuyên, thuê lꢑi quꢖy tꢏ Ban quꢊn lý chꢗ. ꢡ
bên Hà Khꢢu, hꢟ thuê nhà vꢏa là nơi ꢁ, vꢏa là nơi chꢞa hàng hóa. Hàng ngày, sau khi cꢙa
khꢢu mꢁ cꢙa lúc 7h30 (giꢈ Trung Quꢋc, tương ꢞng vꢂi 6h30 giꢈ Viꢀt Nam) hꢟ sang chꢗ
ñꢆn tꢋi khoꢊng 6h30 mꢂi dꢟn hàng. Hꢟ không thuê nhà ꢁ bên Viꢀt Nam mà thuê nhà ꢁ bên
Hà Khꢢu vì ñi ñi vꢔ vꢔ trong ngày hꢟ có thꢈi gian và ñiꢔu kiꢀn lꢓy thêm nhiꢔu hàng hóa
mꢂi tꢏ các ñꢑi lý bên Hà Khꢢu sang Viꢀt Nam bán, ñꢌng thꢈi tiꢆt kiꢀm tiꢔn thuê nhà và
quen vꢂi tꢘp quán sinh sꢋng ꢁ bên Hà Khꢢu. Hꢟ sang Viꢀt Nam bꢣng giꢓy thông hành. Khi
giꢓy thông hành hꢆt thꢈi gian, hꢟ phꢊi làm lꢑi mꢓt khoꢊng 1 tuꢖn ñꢆn 10 ngày mꢂi lꢓy
1 Ngưꢈi Hán ꢁ ñây chꢚ tꢎc ngưꢈi ña sꢋ ꢁ Trung Quꢋc, ngưꢈi Viꢀt gꢟi nhꢇng ngưꢈi Hán tꢏ Trung Quꢋc sang
là ngưꢈi Hoa nói chung, ngưꢈi Hoa ꢁ ñây hiꢍu là các tꢎc ngưꢈi thuꢎc Trung Hoa.
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 17/2017
129
ñưꢗc. Trong thꢈi gian này, hꢟ nghꢚ bán hàng ꢁ chꢗ. Nꢆu có công viꢀc cꢖn giꢊi quyꢆt gꢓp,
hꢟ có thꢍ ñi ñưꢈng sông.
Kꢆt quꢊ nghiên cꢞu cho thꢓy, có 7 ngưꢈi Hoa tꢏ Hà Khꢢu thưꢈng xuyên sang chꢗ Cꢋc
Lꢆu giao hàng cho các chꢅ quꢖy trong chꢗ, hꢟ không ꢁ chꢗ vào tꢓt cꢊ thꢈi gian trong ngày
mà chꢚ mang hàng sang giao rꢌi vꢔ. Trong ñó, có 3 ngưꢈi giao nưꢂc hoa, ñꢌ ñiꢀn nhꢜ và ñꢌ
lưu niꢀm; 2 ngưꢈi giao ñꢌ ñiꢀn; 1 ngưꢈi giao nưꢂc hoa và dꢖu gió; 1 ngưꢈi giao ñiꢀn thoꢑi.
Hàng ngày, chꢅ ngưꢈi Hoa mang hàng sang giao cho chꢅ quꢖy trong chꢗ. Hꢟ mang ñꢅ
sꢋ lưꢗng mà các chꢅ hàng ñꢐt trưꢂc, sau ñó, hꢟ ñi thu tiꢔn vꢋn tꢏ hôm trưꢂc hoꢐc sꢙa chꢇa
hoꢐc ñꢉi lꢑi hàng cho ngưꢈi bán. Khi giao, chꢅ hàng ngưꢈi Hoa thưꢈng mang theo sꢉ ñꢍ
ghi sꢋ lưꢗng ngưꢈi bán ñꢐt hàng và ghi lꢑi sꢋ lưꢗng chưa thanh toán.
Ngưꢈi Hoa thưꢈng mang hàng sang chꢗ nhiꢔu lꢖn trong ngày. Đꢋi vꢂi mꢎt sꢋ bꢑn
hàng lꢂn, nꢆu sꢋ lưꢗng mang sang không ñꢅ, tiꢍu thương bên chꢗ Cꢋc Lꢆu có thꢍ thuê
ngưꢈi mꢋi sang nhà cꢅa hꢟ ꢁ bên Hà Khꢢu mang hàng vꢔ. Ngưꢈi mꢋi mang hàng vꢔ ñưꢗc
trꢊ tiꢔn công vꢘn chuyꢍn còn tiꢔn hàng do 2 chꢅ tꢒ thanh toán vꢂi nhau. Ví dꢦ, tiꢔn công
vꢘn chuyꢍn mꢎt chiꢆc nꢌi cơm ñiꢀn tꢏ Hà Khꢢu vꢔ chꢗ mꢓt khoꢊng 20 nghìn tiꢔn cꢌng
(bao gꢌm cꢊ tiꢔn ngưꢈi mꢋi phꢊi nꢎp thuꢆ quan ꢁ cꢙa khꢢu), 1 quꢑt ñiꢀn 15 nghìn, hay 1
bàn là, bꢆp tꢏ... mꢤi chiꢆc tꢏ 5 nghìn ñꢆn 7 nghìn tiꢔn công vꢘn chuyꢍn.
Trong quan hꢀ buôn bán vꢂi khách hàng, chꢅ ngưꢈi Hoa không cꢑnh tranh hoꢐc lôi
kéo khách, vꢂi thái ñꢎ thân thiꢀn, nhꢧ nhàng, giꢂi thiꢀu nhiꢀt tình, hưꢂng dꢥn cách sꢙ dꢦng
và sꢙa chꢇa lꢑi ngay tꢑi chꢤ. Khi bán hàng ngưꢈi Hoa thưꢈng tươi cưꢈi, khéo léo giꢂi thiꢀu
gây cꢊm tình vꢂi khách, hàng hóa trong quꢖy ña dꢑng, giá cꢊ hꢗp lý, chꢓt lưꢗng tꢋt nên thu
hút ñưꢗc nhiꢔu khách hàng tꢂi nhiꢔu lꢖn. Hàng tuꢖn và hàng tháng, chꢅ ngưꢈi Hoa thưꢈng
dꢟn dꢧp quꢖy hàng, thu dꢟn hàng hꢜng, lꢤi kꢨ thuꢘt, hàng kém chꢓt lưꢗng ñꢍ sꢙa chꢇa
hoꢐc mang vꢔ ñꢉi cho chꢅ sꢊn xuꢓt.
Chꢅ ngưꢈi Hoa có kꢨ năng xây dꢒng mꢑng lưꢂi bꢑn hàng và nghꢀ thuꢘt bán hàng khác
vꢂi ngưꢈi Viꢀt ꢁ chꢗ. Hꢟ bày và giꢂi thiꢀu nhiꢔu sꢊn phꢢm, cách sꢠp xꢆp so le nhau, tꢘn
dꢦng khoꢊng không ñꢍ bày ñưꢗc nhiꢔu nhꢓt. Quan sát trong mꢎt quꢖy cꢅa ngưꢈi Hoa và
ngưꢈi Viꢀt thꢓy sꢋ lưꢗng hàng hóa trong quꢖy cꢅa ngưꢈi Hoa nhiꢔu hơn. Trong quꢖy cꢅa
ngưꢈi Hoa rꢓt chꢘt chꢎi, lꢋi vào nhꢜ, thꢘm chí không có lꢋi vào nhưng các loꢑi hàng hóa
ñưꢗc bày trông thoáng và ñꢧp mꢠt. Khách hàng có thꢍ len chân vào tꢘn nơi xem, lꢒa chꢟn
hoꢐc ñꢞng ꢁ ngoài và chꢅ hàng sꢩ phꢦc vꢦ tꢘn nơi. Cách bán cꢅa ngưꢈi Hoa thưꢈng cꢑnh
tranh vꢔ giá cꢊ so vꢂi các quꢖy hàng khác trong chꢗ, hꢟ hưꢂng tꢂi viꢀc bán ñưꢗc nhiꢔu loꢑi
hàng trong ngày. Phương châm bán cꢅa chꢅ hàng ngưꢈi Hoa bán ñưꢗc 3 loꢑi hàng lãi 1
ñꢌng hơn viꢀc bán 1 mꢐt hàng lãi 1 ñꢌng. Hꢟ phꢓn ñꢓu bán ñưꢗc nhiꢔu sꢋ lưꢗng hơn viꢀc
bán vꢂi giá cao.
130
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
Hꢖu hꢆt các chꢅ hàng Trung Quꢋc ñꢔu nói tiꢆng Viꢀt thành thꢑo, hꢟ rꢓt tích cꢒc trong
viꢀc hꢟc tiꢆng Viꢀt. Mꢦc ñích cꢅa viꢀc hꢟc tiꢆng Viꢀt không chꢚ ñꢍ giao tiꢆp trong viꢀc
buôn bán mà còn mong muꢋn ñưꢗc làm thân thiꢆt hơn và hiꢍu hơn vꢔ ñꢋi tác làm ăn. Hꢟ
thưꢈng có cuꢋn sꢉ nhꢜ ghi lꢑi nhꢇng tꢏ ngꢇ thông dꢦng trong giao tiꢆp hàng ngày hay mua
sách vꢔ tꢒ hꢟc, thꢘm chí hꢟ còn kꢆt thân vꢂi bꢑn hàng Viꢀt Nam ñꢍ cùng nhau hꢟc tiꢆng
Viꢀt và tiꢆng Trung. Theo lꢈi kꢍ cꢅa ông L., Ban quꢊn lý chꢗ cho biꢆt “Lúc ñꢙu ngưꢋi Hoa
sang bên này làm ăn không biꢗt ñưꢖc nhiꢘu tiꢗng Viꢀt, hꢂ chꢚ biꢗt tính tiꢘn thôi. Sau này,
hꢂ nghe ngưꢋi Viꢀt mình nói và hꢂc thêm nên bây giꢋ hꢂ nói rꢈt giꢛi, thꢜm chí nói như
ngưꢋi Viꢀt”. Như vꢘy, viꢀc sꢙ dꢦng thành thꢑo tiꢆng Viꢀt là lꢗi thꢆ cꢅa ngưꢈi Hoa trong
buôn bán.
Khi thanh toán tiꢔn, ngưꢈi Hoa rꢓt linh hoꢑt, bꢑn hàng có thꢍ thanh toán bꢣng tiꢔn Viꢀt
hoꢐc tiꢔn Nhân dân tꢀ. Nꢆu chꢅ hàng ngưꢈi Hoa muꢋn thanh toán bꢣng tiꢔn Nhân dân tꢀ thì
ngưꢈi Viꢀt thưꢈng ñꢉi tiꢔn ꢁ cꢙa khꢢu Lào Cai hoꢐc bên kia Hà Khꢢu. Dꢛch vꢦ ñꢉi tiꢔn ꢁ
hai bên cꢙa khꢢu thuꢘn lꢗi cho viꢀc giao thương giꢇa các tꢎc ngưꢈi. Tꢑi cꢙa khꢢu Lào Cai
có khoꢊng 17 ꢃ 20 ngưꢈi phꢦ nꢇ ñꢉi tiꢔn. Hꢟ thưꢈng ngꢌi ꢁ khu vꢒc này buꢉi sáng ñꢆn
khoꢊng 2h ꢃ 3h chiꢔu. Bên cꢑnh viꢀc ñꢉi tiꢔn hꢟ còn cho vay “nóng” hoꢐc vay lãi.
Trong quá trình buôn bán tꢑi chꢗ Cꢋc Lꢆu, ngưꢈi Hoa chꢅ yꢆu bán giao hàng cho
ngưꢈi Viꢀt; mꢎt sꢋ ngưꢈi Giáy, ngưꢈi Hmông, ngưꢈi Dao và các tꢎc ngưꢈi khác tꢏ các
vùng lân cꢘn cũng tꢂi lꢓy hàng nhưng vꢂi sꢋ lưꢗng nhꢜ, không ñáng kꢍ. Ngưꢈi Viꢀt
thưꢈng lꢓy hàng ñꢌ ñiꢀn, hàng ñiꢀn tꢙ, quꢖn áo, ñꢌ gꢋm sꢞ, lưu niꢀm... nhꢇng hàng hóa
này cꢖn nguꢌn vꢋn lꢂn, hơn nꢇa ngưꢈi buôn bán cꢖn có kinh nghiꢀm và biꢆt tính toán, có
quan hꢀ bꢑn hàng tꢋt và lâu dài. Ngưꢈi Giáy, ngưꢈi Dao, ngưꢈi Hmông, Tày, Nùng và mꢎt
sꢋ tꢎc ngưꢈi khác thưꢈng lꢓy buôn mꢎt sꢋ mꢐt hàng lưu niꢀm nhꢜ như móc treo chìa khóa,
cꢐp tóc, bꢓm móng tay, ñèn phin nhꢜ, vòng tay... cꢅa mꢎt sꢋ chꢅ hàng ngưꢈi Hoa có thuê
quꢖy trong chꢗ ñꢍ bán rong hoꢐc bán ꢁ các quꢖy nhꢜ tꢑi ñꢛa phương. Mꢎt sꢋ trưꢈng hꢗp
ngưꢈi Thái tꢏ Sơn La cũng ñꢆn chꢗ Cꢋc Lꢆu lꢓy buôn hàng lưu niꢀm nhꢜ như túi xách,
bꢓm móng tay, cꢐp tóc... Sau nhiꢔu lꢖn ñꢆn chꢗ hꢟ biꢆt quꢖy cꢅa ngưꢈi Hoa tꢑi chꢗ bán vꢂi
giá rꢝ hơn, có sꢒ nhiꢔu lꢒa chꢟn và mꢥu mà ñꢧp... Đây chính là yꢆu tꢋ thu hút khách ñꢛa
phương, các chꢅ quꢖy trong chꢗ và khách du lꢛch ñꢆn các quꢖy hàng cꢅa ngưꢈi Hoa.
“Đꢗn biên giꢅi Lào Cai tꢎ năm 1991, A Su làm nghꢘ ñánh giꢙy, tꢎ khi biên giꢅi mꢌ
cꢝa, ngưꢋi dân ñi lꢕi thuꢜn lꢖi hơn. A Su sang ñánh giꢙy ꢌ cꢞng chꢖ Cꢉc Lꢗu. Sau này anh
làm thêm sꢝa và khâu dép rꢟi lꢈy thêm mꢁt sꢉ mꢒt hàng khác như ví da, dây lưng... Đꢗn
năm 2000, A Su thuê lꢕi 1 góc quꢙy trong chꢖ ñꢐ khâu túi, giꢙy dép và ñưa cꢏ vꢖ con sang
bán thêm ñꢟ lưu niꢀm. Ngoài ra, gia ñình A Su còn giao thêm ñꢟ phong thꢓy, ñꢟ lưu niꢀm
cho các chꢓ quꢙy trong chꢖ. Quꢙy hàng cꢓa A Su lúc nào cũng tꢈp nꢜp khách vào mua bán
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 17/2017
131
hàng hóa, khâu giꢙy dép, túi xách...”. Chꢛ Lan khách hàng ꢁ chꢗ Cꢋc Lꢆu “chꢍ thích khâu
túi và ñóng ñꢗ giày ꢌ chꢠ A Su vì anh ta làm cꢡn thꢜn lꢕi giá rꢢ”, còn chꢛ N, chꢅ hàng ñꢌ
phong thꢅy thích lꢓy hàng ꢁ chꢤ A Su vì “Hàng nhà A Su không nhiꢘu nhưng có nhiꢘu mꢣu
mã mꢅi, giá lꢕi rꢢ hơn, ñꢤ mꢈt công thuê ngưꢋi sang bên Hà Khꢡu chuyꢐn vꢘ”, Chꢛ Lan,
khách hàng ꢁ huyꢀn Bát Xát thích mua hàng ꢁ quꢖy A Su vì “Hàng hóa ꢌ ñây nhiꢘu, tha
hꢟ lꢑa chꢂn, giá lꢕi hꢖp lý”. “Hàng ngày ngoài viꢀc khâu và sꢝa chꢊa túi xách, giꢙy dép
và bán thêm hàng tꢕp hóa và cꢏ giao hàng cho mꢁt sꢉ chꢓ trong chꢖ, tính ra A Su cũng lãi
ñưꢖc 300 ꢆ 500 nghìn ñꢟng, thꢜm chí có ngày lãi cao hơn. Ngoài bán giao cho các chꢓ
hàng trong chꢖ, mꢁt sꢉ ngưꢋi bán hàng ꢌ các huyꢀn cũng rꢈt thích lꢈy hàng cꢓa A Su vì
giá cꢏ hꢖp lý, lꢕi nhiꢘu lꢑa chꢂn vꢘ mꢣu mã, chꢓng loꢕi phong phú. Khi khách tꢅi chꢂn
hàng, khác vꢅi tiꢐu thương ngưꢋi Viꢀt, A Su ñꢐ khách tꢑ chꢂn các loꢕi hàng cꢙn thiꢗt rꢟi
tính tiꢘn. Sau khi thanh toán A Su còn khuyꢗn mꢕi thêm cho khách. Đꢉi vꢅi nhꢊng ngưꢋi
bꢕn hàng trong chꢖ, A Su mang tꢅi tꢜn quꢙy cꢓa hꢂ ñꢐ giao vào buꢞi sáng. Chiꢘu ñꢗn hꢂ
mꢅi mang tiꢘn tꢅi quꢙy cꢓa A Su thanh toán” (Trích Nhꢘt ký ñiꢔn dã, tháng 12/2015).
Các tiꢍu thương ngưꢈi Viꢀt trong chꢗ ñã xây dꢒng ñưꢗc lòng tin và trꢁ thành bꢑn hàng
lâu dài, hꢟ có thꢍ sang lꢓy hàng rꢌi trꢊ tiꢔn sau hoꢐc thuê cꢙu vꢑn hoꢐc ngưꢈi mꢋi sang lꢓy
hàng vꢔ chꢗ. Đꢋi vꢂi tiꢍu thương ngưꢈi Viꢀt bán hàng ꢁ chꢗ, chꢅ ngưꢈi Hoa thi thoꢊng
sang chꢗ khꢊo sát tình hình buôn bán cꢅa ñꢋi tác ꢁ chꢗ, vꢏa là thăm bꢑn hàng, vꢏa xem
tình hình buôn bán và khꢊo sát thꢛ trưꢈng xem nhu cꢖu cꢅa ngưꢈi tiêu dùng ꢁ thꢈi ñiꢍm
hiꢀn tꢑi...
Đꢋi vꢂi nhóm ngưꢈi Hoa thuê quꢖy ꢁ chꢗ Cꢋc Lꢆu, các tiꢍu thương ngưꢈi Viꢀt cũng
có mꢋi quan hꢀ thân thiꢆt và bꢔn vꢇng, hꢟ trông hàng giúp nhau, ñꢉi tiꢔn lꢝ cho nhau hoꢐc
nꢆu mꢎt trong hai ngưꢈi chꢅ ñi vꢠng hꢟ bán hàng giúp nhau. Ngoài ra, hꢟ còn thăm nhà
cꢅa nhau, tham dꢒ các dꢛp lꢄ tꢆt hoꢐc cưꢂi hꢜi, giꢤ chꢑp... Bà V, bán hàng thuꢋc bꢠc cꢑnh
quꢖy cꢅa tiꢍu thương ngưꢈi Hoa cho biꢆt “Hôm nào A Su không ñi bán hàng cũng vꢃng,
thiꢗu thiꢗu, bꢕn chꢖ vꢅi nhau, ngꢟi cùng nhau tꢎ sáng ñꢗn tꢉi mꢅi vꢘ nhà, có khi thꢋi gian
bán hàng cùng nhau nhiꢘu hơn thꢋi gian sꢉng vꢅi ngưꢋi thân trong gia ñình” PV ngày
12/8/2015.
Tꢏ thꢒc tꢆ quan sát và nghiên cꢞu tꢑi ñꢛa bàn, chúng tôi có thꢍ ñưa ra nhꢘn ñꢛnh: mꢋi
quan hꢀ chính và xuyên suꢋt trong hoꢑt ñꢎng buôn bán ꢁ vùng biên giꢂi Lào Cai và
Hà Khꢢu diꢄn ra giꢇa tꢎc ngưꢈi Viꢀt và ngưꢈi Hoa (Hán), ngưꢈi Hoa vꢂi các tꢎc ngưꢈi
thiꢍu sꢋ.
2.2. Quan hꢅ vꢊi ngưꢉi Hoa bán hàng tꢀi Hà Khꢋu
Hàng hóa cꢅa ngưꢈi Hoa ñưꢗc bày bán ꢁ trung tâm phꢋ Hà Khꢢu, Hà Biên vꢂi sꢋ
lưꢗng lꢂn, phong phú và ña dꢑng vꢔ mꢥu mã nhꢣm mꢦc ñích giꢂi thiꢀu, bán buôn và bán lꢝ
132
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
các mꢐt hàng. Các chꢅ ñꢑi lý vꢏa bán vꢏa thăm dò nhu cꢖu cꢅa khách, nꢆu mꢐt hàng nào
tiêu thꢦ nhanh, bán ñꢠt hàng hꢟ sꢩ gꢙi mꢥu vꢔ cơ sꢁ ñꢍ tiꢆp tꢦc sꢊn xuꢓt thêm mꢥu ñó vꢂi
sꢋ lưꢗng lꢂn.
Ngưꢈi Hoa tꢑi Hà Khꢢu bán giao hàng cho các chꢅ hàng tꢏ Viꢀt Nam sang, mꢤi ñꢑi lý
thưꢈng tꢘp trung vào mꢎt sꢋ mꢐt hàng ñꢐc biꢀt mà nhꢇng nhà buôn bên cꢑnh không có, có
thꢍ kinh doanh mꢎt loꢑi mꢐt hàng ñꢎc ñáo như nꢌi cơm nhãn hiꢀu Media hay quꢑt ñiꢀn, ꢓm
siêu tꢋc, ñèn phin siêu sáng, ñꢌng hꢌ, máy bơm nưꢂc, tivi, nưꢂc hoa, quꢖn áo... Trong thꢈi
gian khꢊo sát thꢒc ñꢛa ꢁ Lào Cai, tác giꢊ ñã sang thăm khu phꢋ Hà Khꢢu nhiꢔu lꢖn, qua
nhiꢔu lꢖn quan sát tôi nhꢘn thꢓy, mꢤi ñꢑi lý thưꢈng tꢘp trung kinh doanh mꢎt mꢐt hàng ñꢎc
ñáo mà không trùng lꢐp vꢂi các quꢖy hàng bên cꢑnh. Các tiꢍu thương ꢁ Viꢀt Nam sang lꢓy
các loꢑi hàng khác nhau, lꢒa chꢟn nhꢇng mꢐt hàng phù hꢗp và lꢓy tꢏ nhiꢔu ñꢑi lý khác
nhau. Song nghꢀ thuꢘt, bí quyꢆt và cách giꢇ chân khách cꢅa mꢤi ñꢑi lý ngưꢈi Hoa cũng
khác nhau, hꢟ có thꢍ cho khách chꢛu lꢑi tiꢔn sau 1 tuꢖn hoꢐc 1 tháng phꢊi thanh toán hꢆt rꢌi
tiꢆp tꢦc cho chꢛu ñꢗt sau. Có chꢅ hàng lꢑi bán vꢂi giá cao hơn nhưng cho khách chꢛu lꢑi
tiꢔn lâu hơn, hoꢐc có chꢅ bán vꢂi giá thꢓp hơn nhưng phꢊi thanh toán tiꢔn trong thꢈi gian
ngꢠn. Song, giá cꢊ các loꢑi bán cho khách hàng thì các chꢅ hàng ngưꢈi Hoa ñꢔu giꢇ bí mꢘt
riêng ñꢍ cꢑnh tranh vꢂi nhau.
Hꢖu hꢆt các ñꢑi lý cꢅa chꢅ ꢁ Trung Quꢋc ñꢔu là ñꢑi lý lꢂn vꢏa bán buôn ñꢍ giꢂi thiꢀu
mꢥu mã, ñꢌng thꢈi cũng bán lꢝ ñꢍ tìm kiꢆm các mꢋi bán lâu dài, tꢏ nhꢇng lꢖn làm ăn nhꢜ,
manh mún, các chꢅ ngưꢈi Hoa trꢁ thành chꢅ ñꢑi lý lꢂn, tìm kiꢆm, xây dꢒng các mꢋi quan
hꢀ làm ăn lâu dài dꢒa trên cơ sꢁ lòng tin, cꢊm tính và kinh nghiꢀm ñã tích lũy trong thꢈi
gian làm ăn. Các chꢅ hàng có nghꢀ thuꢘt xây dꢒng lòng tin và tình cꢊm khác nhau. Có chꢅ
hàng sau vài ba lꢖn làm ăn có thꢍ tin tưꢁng bꢣng cꢊm tính, hꢟ sang Viꢀt Nam thăm nhà
cꢙa, cơ sꢁ kinh doanh cꢅa ñꢋi tác, sau ñó, hꢟ sꢩ cho bꢑn hàng chꢛu lꢑi tiꢔn hoꢐc giao hàng
vꢂi sꢋ lưꢗng lꢂn hơn. Hàng năm vào dꢛp lꢄ tꢆt hay hꢎi hè hꢟ thưꢈng mꢈi bꢑn hàng Viꢀt
Nam sang ăn cơm, mꢈi ñi chơi, mꢈi ñi thăm cơ sꢁ lꢓy hàng ꢁ Côn Minh, Thưꢗng Hꢊi... ñꢍ
xây dꢒng lòng tin lâu dài vꢂi nhau. Hoꢐc tꢐng quà hoꢐc thăm hꢜi vào các dꢛp ꢋm ñau, giꢤ
chꢑp, tꢆt...
Các tiꢍu thương ngưꢈi Viꢀt trong chꢗ nhꢘp hàng tꢏ các chꢅ ngưꢈi Hoa, ñꢍ thiꢆt lꢘp
ñưꢗc mꢋi quan hꢀ bꢑn hàng tin cꢘy và lâu năm, các tiꢍu thương ngưꢈi Viꢀt ngoài viꢀc tuân
thꢅ theo quy luꢘt buôn bán còn phꢊi chú trꢟng và ñꢔ cao chꢇ tín trong quan hꢀ làm ăn. Sꢒ
thành công trong kinh doanh cꢅa tiꢍu thương ngưꢈi Viꢀt ꢁ chꢗ không chꢚ nhꢈ sꢒ nꢤ lꢒc
cꢅa bꢊn thân mà còn nhꢈ vào sꢒ hꢤ trꢗ cꢅa bꢑn hàng, ñꢐc biꢀt là các chꢅ hàng ngưꢈi Hoa.
Tuân theo các quy luꢘt trong kinh doanh, các tiꢍu thương ꢁ chꢗ phꢊi chꢓp hành ñúng quy
ñꢛnh trong giao thương, ñꢌng thꢈi xây dꢒng lòng tin lâu dài vꢂi chꢅ hàng. Chính vì vꢘy,
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 17/2017
133
các tiꢍu thương luôn giꢇ và xây dꢒng mꢋi quan hꢀ này bꢔn vꢇng. Theo lꢈi kꢍ cꢅa anh
Nguyꢄn Văn K, khu ñꢌ ñiꢀn “Lúc ñꢙu phꢏi tìm chꢓ hàng ñꢐ lꢈy hàng, mình phꢏi xây dꢑng
mꢉi quan hꢀ và lòng tin vꢅi hꢂ ñꢐ làm ăn lâu dài. Thꢋi gian ñꢙu mình phꢏi thanh toán tiꢘn
ñꢙy ñꢓ, sau ñó, hꢂ thꢈy mình làm ăn sòng phꢥng và trung thꢑc, hꢂ mꢅi cho mình chꢍu lꢕi
tiꢘn hàng. Khi chꢍu lꢕi tiꢘn hàng mình cũng phꢏi trꢏ ñúng hꢦn. Đꢗn hꢦn trꢏ tiꢘn nꢗu không
có thì ñi vay nóng hoꢒc vay lãi theo ngày ñꢐ trꢏ cho bꢕn hàng ñúng hꢕn. Nꢗu không thꢐ trꢏ
ñưꢖc thì phꢏi sang khꢈt lꢕi vài hôm sau phꢏi trꢏ ñúng hꢕn” (PV 8/2014).
2.3. Quan hꢅ cꢇa tiꢈu thương ngưꢉi Viꢅt vꢊi ngưꢉi bán hàng rong tꢌ
Trung Quꢍc
Tꢏ kꢆt quꢊ nghiên cꢞu tꢑi thꢒc ñꢛa, chúng tôi thꢓy có mꢎt sꢋ ngưꢈi dân tꢎc Choang,
Ngꢊi và Hmông tꢏ Trung Quꢋc sang bán hàng rong ꢁ quanh khu vꢒc chꢗ Cꢋc Lꢆu và
quanh khu vꢒc cꢙa khꢢu Lào Cai. Vꢔ thành phꢖn tꢎc ngưꢈi, chúng tôi biꢆt ñưꢗc nhꢈ nhꢇng
ngưꢈi ñꢉi tiꢔn ꢁ cꢙa khꢢu và mꢎt sꢋ tiꢍu thương trong chꢗ cho biꢆt, dꢒa vào trang phꢦc,
tiꢆng nói cꢅa hꢟ, có thꢍ biꢆt hꢟ là tꢎc ngưꢈi nào tꢏ ñâu ñꢆn. Sau mꢎt thꢈi gian quan sát
nhꢇng ngưꢈi dân tꢎc thiꢍu sꢋ tꢏ Trung Quꢋc sang bán ñꢌ lưu niꢀm nhꢜ do hꢟ tꢒ sꢊn xuꢓt
như chim hꢑc, chong chóng, bóng bay, mũ rơm..., mꢎt sꢋ khác bán ví da, dây lưng, lót
giꢖy, móc chìa khóa... Hꢟ sang khu vꢒc biên giꢂi Hà Khꢢu ꢃ Lào Cai khoꢊng 3 năm gꢖn
ñây, tranh thꢅ thꢈi gian rꢊnh rꢤi, chꢅ yꢆu là thꢈi gian gꢖn tꢆt, ngày Quꢋc khánh Viꢀt Nam
hoꢐc Trung Quꢋc ñꢍ bán hàng cho khách du lꢛch quanh chꢗ. Lúc ñꢖu sang Viꢀt Nam hꢟ
gꢐp rꢓt nhiꢔu khó khăn trong viꢀc tiꢆp cꢘn vꢂi bꢑn hàng, lꢑi chưa thꢑo tiꢆng Viꢀt, sau mꢎt
thꢈi gian ngꢠn hꢟ biꢆt cách nói giá tiꢔn và làm quen dꢖn vꢂi mꢎt sꢋ tiꢍu thương trong chꢗ
bꢣng tiꢆng Quan hꢜa. Chính mꢎt sꢋ tiꢍu thương ꢁ chꢗ là ngưꢈi có quan hꢀ ñꢖu tiên vꢂi
nhóm ngưꢈi Choang, Ngꢊi, Hmông tꢏ Trung Quꢋc sang, hꢟ giúp nhau hꢟc tiꢆng và giꢂi
thiꢀu khách cho nhau. Các tiꢍu thương trong chꢗ cũng mua lꢑi mꢎt sꢋ hàng cꢅa nhóm
ngưꢈi trên ñꢍ bán thꢙ cho khách, tꢏ nhꢇng mꢋi liên hꢀ ban ñꢖu, hꢟ trꢁ nên càng thân thiꢆt
và hiꢍu biꢆt nhau. Mꢎt vài tiꢍu thương có quan hꢀ vꢂi ngưꢈi Choang, hꢟ mꢈi nhau thăm
nhà và có mꢋi giao lưu thưꢈng xuyên hơn, ñꢍ duy trì sꢗi dây liên lꢑc trong quan hꢀ làm ăn
buôn bán. Trong thꢈi gian nghiên cꢞu ꢁ chꢗ, tôi ñã cùng vꢂi mꢎt sꢋ tiꢍu thương trong chꢗ
ñã thăm nhà ngưꢈi Choang ꢁ khu vꢒc vùng núi Vân Nam, qua ñó, chúng tôi hiꢍu hơn vꢔ
mꢋi quan hꢀ cꢅa các tiꢍu thương vꢂi nhóm ngưꢈi này, hꢟ không chꢚ có quan hꢀ trong giao
thương mà còn xây dꢒng và làm bꢔn chꢐt hơn trong quan hꢀ tình cꢊm.
Mꢎt sꢋ khách du lꢛch là các dân tꢎc thiꢍu sꢋ tꢏ miꢔn núi Vân Nam hoꢐc xa hơn ñꢆn
chꢗ Cꢋc Lꢆu. Nhóm ngưꢈi này thưꢈng ñi theo ñoàn và có hưꢂng dꢥn viên du lꢛch, hꢟ sang
chꢗ vꢂi thꢈi gian ngꢠn và nhóm nhꢜ. Theo kinh nghiꢀm cꢅa các tiꢍu thương ꢁ chꢗ, nhóm
ngưꢈi này chꢅ yꢆu ñi chơi và thăm chꢗ là chính, hꢟ là ngưꢈi không có nhiꢔu tiꢔn, sꢋng ꢁ
134
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
vùng nông thôn Trung Quꢋc. Hꢟ sang Viꢀt Nam du lꢛch là chính, hꢟ thích mua kꢧo, thuꢋc
lá và café, trà chanh do Viꢀt Nam sꢊn xuꢓt. Các tiꢍu thương ꢁ chꢗ có kinh nghiꢀm ñã giꢂi
thiꢀu nhꢇng mꢐt hàng phù hꢗp vꢂi túi tiꢔn cꢅa khách, hꢟ nghĩ rꢣng, nꢆu bán vꢂi giá cao
quá, khách hàng cũng không có ñꢅ tiꢔn mua.
ꢡ ñây, mꢋi quan hꢀ tꢎc ngưꢈi diꢄn ra chꢅ yꢆu giꢇa tiꢍu thương ngưꢈi Viꢀt vꢂi các tꢎc
ngưꢈi thiꢍu sꢋ tꢏ Trung Quꢋc sang. Do sꢒ hꢑn chꢆ cꢅa ngôn ngꢇ nên các tꢎc ngưꢈi trên có
mꢞc ñꢎ giao tiꢆp và sꢒ trao ñꢉi mua bán không nhiꢔu.
2.4. Quan hꢅ cꢇa tiꢈu thương ngưꢉi Viꢅt vꢊi khách du lꢁch tꢌ Trung Quꢍc sang
Quan sát ꢁ chꢗ Cꢋc Lꢆu, ngày ngày, ngoài khách trong nưꢂc, khách du lꢛch Trung
Quꢋc ñꢆn chꢗ Cꢋc Lꢆu rꢓt ñông, ñꢐc biꢀt, vào các kỳ nghꢚ lꢄ tꢆt hoꢐc ngày Quꢋc khánh
Viꢀt Nam hoꢐc Trung Quꢋc, sꢋ lưꢗng du khách Trung Quꢋc sang chꢗ ñông hơn ngày
thưꢈng rꢓt nhiꢔu, thꢘm chí gꢓp 5 gꢓp 6 lꢖn ngày thưꢈng. Khách du lꢛch Trung Quꢋc thích
mua các loꢑi hàng hóa có nguꢌn gꢋc sꢊn xuꢓt ꢁ Viꢀt Nam như ñꢌ mꢨ nghꢀ, các loꢑi bánh
kꢧo, thuꢋc lá, café, trà chanh... Du khách Trung Quꢋc sang chꢗ chꢅ yꢆu dꢑo quanh khu vꢒc
quꢖy lưu niꢀm và quꢖy hàng thꢅ công mꢨ nghꢀ ñꢍ mua hàng, còn các khu vꢒc khác hꢟ chꢚ
ghé qua xem. Khách Trung Quꢋc thưꢈng ñi theo ñoàn hoꢐc tꢏng tꢋp tꢏ 5 ñꢆn 10 ngưꢈi và
có hưꢂng dꢥn viên du lꢛch (ngưꢈi Trung Quꢋc nhưng giꢜi tiꢆng Viꢀt và có quan hꢀ vꢂi các
tiꢍu thương trong chꢗ). Hꢟ ñꢆn chꢗ ngoài viꢀc chơi chꢗ, xem các loꢑi hàng hóa, thì hꢟ rꢓt
thích uꢋng café, trà chanh và thuꢋc lá Viꢀt Nam. Khi có khách tꢂi chꢗ, các tiꢍu thương
nhanh nhꢧn mꢈi du khách xem hàng, giꢂi thiꢀu và mꢈi khách dùng thꢙ các loꢑi hàng hóa
có nguꢌn gꢋc Viꢀt Nam. Hꢟ mꢈi khách vào uꢋng trà chanh, café, ăn thꢙ bánh kꢧo hoꢐc hút
thꢙ thuꢋc lá... và vui vꢝ hꢜi thăm, nói chuyꢀn vꢂi khách. Sau khi dùng thꢙ các loꢑi hàng,
khách thưꢈng mua bánh kꢧo, thuꢋc lá, trà chanh vꢔ làm quà. Đꢆn khu vꢒc bán ñꢌ thꢅ công
mꢨ nghꢀ, du khách thích mua các loꢑi ñꢌ dùng gia ñình và ñꢌ phong thꢅy như ñũa gꢤ,
lưꢗc, các loꢑi lꢟ hoa, tưꢗng Phꢘt...
Hꢖu hꢆt các tiꢍu thương ngưꢈi Viꢀt ꢁ chꢗ Cꢋc Lꢆu ñꢔu biꢆt tiꢆng Trung, ñꢋi vꢂi các
tiꢍu thương ꢁ khu vꢒc ñꢌ lưu niꢀm và mꢨ nghꢀ, do ñꢐc thù riêng, tiꢆp xúc giao thương
thưꢈng xuyên vꢂi du khách Trung Quꢋc nên mꢟi ngưꢈi ñꢔu cꢋ gꢠng hꢟc và sꢙ dꢦng thành
thꢑo tiꢆng Trung. Trưꢂc ñây, khi mꢂi vào chꢗ buôn bán, các tiꢍu thương mꢂi chꢚ biꢆt mꢎt
ít tiꢆng Trung, thꢘm chí có ngưꢈi không nói ñưꢗc, nhưng sau mꢎt thꢈi gian, hꢟ hꢟc trong
khi bán hàng hoꢐc bꢑn hàng Trung Quꢋc dꢘy, rꢌi mua sách vꢔ tꢒ hꢟc, nhiꢔu tiꢍu thương ñã
tham gia các lꢂp hꢟc tiꢆng Trung do Trung tâm Hán ngꢇ thành phꢋ Lào Cai tꢉ chꢞc. Các
tiꢍu thương ñꢔu tham gia vào Câu lꢑc bꢎ nói tiꢆng Trung. Do ñꢐc ñiꢍm ꢁ vùng biên giꢂi,
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 17/2017
135
không chꢚ các tiꢍu thương ꢁ chꢗ mà các cán bꢎ trong Ban quꢊn lý chꢗ cũng tích cꢒc trong
viꢀc hꢟc tiꢆng Trung.
Viꢀc buôn bán vꢂi khách hàng Trung Quꢋc ñã mang lꢑi nguꢌn lꢗi lꢂn cho các tiꢍu
thương như 1 gói kꢧo giá khoꢊng 15 ꢃ 20 nghìn, bán vꢂi giá 1 Nhân dân tꢀ, tính ra, mꢤi gói
kꢧo như vꢘy ngưꢈi bán hàng lãi ñưꢗc 10 nghìn ñꢌng; hoꢐc 1 bao thuꢋc lá Du lꢛch giá 5
nghìn ñꢌng Viꢀt Nam nhưng bán vꢂi giá 1 Nhân dân tꢀ cũng lãi ñưꢗc 27 nghìn ñꢌng Viꢀt
Nam. Du khách Trung Quꢋc thích mua hàng Viꢀt Nam và thưꢈng mua vꢂi sꢋ lưꢗng nhiꢔu
như vài chꢦc túi kꢧo hoꢐc cꢊ cây thuꢋc lá, vꢂi sꢋ lưꢗng như vꢘy, sꢋ tiꢔn lãi mà các tiꢍu
thương thu ñưꢗc tꢏ khách Trung Quꢋc lꢂn hơn rꢓt nhiꢔu so vꢂi viꢀc bán hàng cho du
khách trong nưꢂc.
Đꢍ tꢑo sꢒ thuꢘn lꢗi và tìm kiꢆm ñưꢗc nhiꢔu vꢘn may trong buôn bán, các tiꢍu thương
ñã xây dꢒng mꢋi quan hꢀ làm ăn lâu dài vꢂi ngưꢈi hưꢂng dꢥn viên du lꢛch, dꢥn mꢤi ñoàn
khách du lꢛch tꢂi quꢖy cꢅa mꢎt tiꢍu thương, ngưꢈi hưꢂng dꢥn viên ñꢔu nhꢘn ñưꢗc tiꢔn “hoa
hꢌng” tꢏ ngưꢈi bán hàng. Khi nghiên cꢞu thꢒc ñꢛa tꢑi chꢗ, tác giꢊ ñã quan sát ñưꢗc rꢓt
nhiꢔu lꢖn hưꢂng dꢥn viên du lꢛch dꢥn khách tꢂi mua hàng cho các tiꢍu thương ꢁ quꢖy lưu
niꢀm. Hꢟ ñưꢗc chꢅ quꢖy mꢈi uꢋng café miꢄn phí, sau khi khách du lꢛch mua hàng xong,
ngưꢈi hưꢂng dꢥn ñꢍ cho khách ñi trưꢂc và lán lꢑi mꢎt chút vào trong quꢖy, chꢅ quꢖy gꢙi
hꢟ tiꢔn hoa hꢌng, nꢆu bán ñưꢗc 50 Nhân dân tꢀ thì ngưꢈi hưꢂng dꢥn ñưꢗc chꢅ quꢖy ñưa
cho 10 Nhân dân tꢀ. Trong mꢎt ngày, ngưꢈi hưꢂng dꢥn có thꢍ dꢥn nhiꢔu ñoàn khách vào
chꢗ. Vꢂi mꢤi ngưꢈi hưꢂng dꢥn ñꢔu có mꢎt bꢑn hàng “ruꢎt” ñꢍ ñưa khách tꢂi mua. Đꢋi vꢂi
khách du lꢛch, ngưꢈi hưꢂng dꢥn thưꢈng giꢂi thiꢀu “ñây là chꢤ quen, bán hàng tꢋt nên
khách rꢓt yên tâm khi mua hàng”. Đꢍ có ñưꢗc chꢤ làm ăn lâu dài, chꢅ quꢖy và ngưꢈi
hưꢂng dꢥn phꢊi xây dꢒng niꢔm tin và lòng chân thành vꢂi nhau. Nꢆu tiꢍu thương bán ñưꢗc
nhiꢔu hàng, lãi nhiꢔu thì sꢋ tiꢔn hoa hꢌng cꢅa ngưꢈi hưꢂng dꢥn cũng cao hơn. Nꢆu tiꢔn hoa
hꢌng không thꢜa ñáng, nhꢇng lꢖn sau ñưa khách tꢂi chꢗ, ngưꢈi hưꢂng dꢥn sꢩ giꢂi thiꢀu
khách tꢂi quꢖy khác. Cho nên, ñꢍ giꢇ khách và giꢇ ñưꢗc mꢋi quan hꢀ làm ăn lâu dài, ngưꢈi
hưꢂng dꢥn và tiꢍu thương phꢊi quan hꢀ tꢋt vꢂi nhau, tꢞc làm “làm ăn theo luꢜt sòng phꢥng
thì mꢅi bꢘn vꢊng ñưꢖc” (PV chꢛ Phꢑm Thꢛ M, quꢖy lưu niꢀm, 8/2015).
Bên cꢑnh ñó, có mꢎt sꢋ ngưꢈi Viꢀt ít vꢋn hoꢐc không thuê quꢖy trong chꢗ sang thành
phꢋ Hà Khꢢu lꢓy hàng vꢔ giao cho các chꢅ quꢖy trong chꢗ hoꢐc mang hàng thuê cho chꢅ
Trung Quꢋc giao cho các chꢅ hàng trong chꢗ. Nhóm ngưꢈi này không cꢖn nhiꢔu vꢋn, thu
nhꢘp ꢉn ñꢛnh hơn. Bên cꢑnh ñó, ngưꢈi Viꢀt sang thành phꢋ Hà Khꢢu bán hàng ꢁ bên kia
biên giꢂi hoꢐc bán tꢑi cꢙa hàng, siêu thꢛ... Mꢎt sꢋ tiꢍu thương ngưꢈi Viꢀt có quꢖy ꢁ chꢗ
Cꢋc Lꢆu cũng thuê thêm quꢖy ꢁ chꢗ Hà Khꢢu bán hoꢐc mꢎt sꢋ tiꢍu thương thuê cꢙa hàng ꢁ
phꢋ Hà Biên ñꢍ buôn bán.
136
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
3. KꢎT LUꢏN
Có thꢍ thꢓy rꢣng, mꢑng lưꢂi nghꢔ nghiꢀp là mꢎt thꢞ vꢋn quan trꢟng trong hoꢑt ñꢎng
buôn bán cꢅa các tiꢍu thương. Nguꢌn vꢋn này tꢑo nên cꢖn có uy tín nghꢔ nghiꢀp và sꢒ ꢉn
ñꢛnh trong công viꢀc nhꢣm tꢑo nên tính bꢔn vꢇng dꢒa trên quan hꢀ bꢑn hàng. Vì vꢘy, các
tiꢍu thương hoꢐc ngưꢈi buôn bán nhꢜ cꢖn và phꢊi xây dꢒng mꢑng lưꢂi nghꢔ nghiꢀp làm giá
ñꢪ quan trꢟng trong công viꢀc cꢅa mình.
Mꢋi quan hꢀ tꢎc ngưꢈi ꢁ vùng biên, ñꢐc biꢀt trong buôn bán rꢓt ña dꢑng, ñó là mꢋi
quan hꢀ giꢇa ngưꢈi Viꢀt, ngưꢈi Hoa và các tꢎc ngưꢈi thiꢍu sꢋ. Các mꢋi quan hꢀ này có ꢊnh
hưꢁng qua lꢑi lꢥn nhau và tác ñꢎng trꢒc tiꢆp tꢂi viꢀc buôn bán. Tꢏ sꢗi dây liên kꢆt nhꢜ, các
tꢎc ngưꢈi ñã xích lꢑi gꢖn nhau tꢑo nên mꢑng lưꢂi nghꢔ nghiꢀp ña dꢑng nhꢣm hình thành
thꢞ vꢋn vô hình trong buôn bán, ñây là nhân tꢋ quan trꢟng làm nên sꢒ thành công trong
kinh doanh. Ngoài ra, sꢒ ña dꢑng phong phú cꢅa hàng hóa và các mꢋi quan hꢀ ꢁ vùng biên
cũng tꢑo ra sꢒ cꢑnh tranh khꢋc liꢀt giꢇa nhꢇng ngưꢈi buôn bán. Song, vꢂi bꢊn lĩnh nghꢔ
nghiꢀp và tâm tính tꢎc ngưꢈi, hꢟ cùng hꢗp tác tꢑo nên mꢎt mꢑng lưꢂi nghꢔ nghiꢀp bꢔn
vꢇng ꢁ vùng biên.
Trưꢂc thꢒc trꢑng buôn bán phꢊi chꢓp nhꢘn ñó là tính rꢅi ro và bꢓp bênh, ñꢐc biꢀt buôn
bán ꢁ vùng biên, ñꢍ khꢠc phꢦc nhꢇng mꢐt trái trong nghꢔ nghiꢀp, ngưꢈi buôn bán ngoài
trang bꢛ cho mình kꢨ thuꢘt, uy tín và mꢑng lưꢂi nghꢔ nghiꢀp, hꢟ cꢖn phꢊi xây dꢒng và tꢑo
dꢒng cho mình lòng tin lý tính và tình cꢊm bꢔn vꢇng vꢂi mꢑng lưꢂi xã hꢎi ñang chi phꢋi
nghꢔ nghiꢀp cꢅa mình.
TÀI LIꢐU THAM KHꢑO
1. Christine Bonnin (2014), “Nhꢇng trao ñꢉi ñꢛa phương và buôn bán trâu tꢑi chꢗ ꢁ vùng cao
Viꢀt Nam (tꢚnh Lào Cai)”, Tꢕp chí Dân tꢁc hꢂc, sꢋ 4, tr.72ꢃ83.
2. Dương Văn Hà (1972), “Hꢎi và chꢗ vùng cao”, Tꢕp chí Văn hóa nghꢀ thuꢜt, sꢋ 14, tr. 60ꢃ62.
3. Lý Hꢊi (1995), “Chꢗ ꢃ mꢎt trung tâm văn hóa ꢁ vùng cao”, Tꢕp chí Văn hóa dân gian, sꢋ 4, tr.
21ꢃ24.
4. Vương Xuân Tình (2011), “Mꢎt sꢋ vꢓn ñꢔ cơ bꢊn vꢔ dân tꢎc dưꢂi tác ñꢎng cꢅa sꢒ phát triꢍn
vùng biên giꢂi Viꢀt ꢃ Trung (Nghiên cꢞu vꢔ ngưꢈi Hà Nhì ꢁ mꢎt làng cꢅa tꢚnh Lào Cai và mꢎt
làng thuꢎc châu Hꢌng Hà, tꢚnh Vân Nam, Trung Quꢋc)”, Báo cáo Đꢘ tài nghiên cꢔu Khoa hꢂc
cꢈp Bꢁ, Lưu tꢑi Thư viꢀn Viꢀn Dân tꢎc hꢟc.
5. Trꢖn Hꢌng Thu (2013), “Tác ñꢎng cꢅa kinh tꢆ biên mꢘu ñꢆn các tꢎc ngưꢈi vùng biên giꢂi Viꢀt
Nam”, Tꢕp chí Dân tꢁc hꢂc, sꢋ 3.
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 17/2017
137
CHINESE ꢒ VIETNAMESE CROSS BORDER TRADING RELATIONSHIP
AT COC LEU MARKET, LAO CAI PROVINCE
Abstract: At the ChineseꢆVietnamese borderland, the trading activities are very active.
Through the relationship between Vietnamese and Chinese people at the borders of the
two countries; Vietnamese and Chinese tourists visiting Viet Nam... all of them reflect the
transmission development and business characteristics of Vietnamese and Chinese
traders. Thereby, they show the vitality and dynamism of traders along the Viet Namꢆ
China border. These trading activities have strengthened the social and economic
relationship, then back to help the trading activities between Vietnamese and Chinese at
the borders of the two countries. Trading activities at Coc Leu market and around the
borderland have shown the vivid pictures of border trade in recent years.
Keywords: Trading relationship, market, borderland.
11 trang
8500
Free
Bạn đang xem tài liệu "Quan hệ mua bán Việt -Trung tại chợ Cốc Lếu - Lào Cai", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- quan_he_mua_ban_viet_trung_tai_cho_coc_leu_lao_cai.pdf
