Hoạt động giải trí tại cộng đồng của trẻ em (nghiên cứu trường hợp tại phường Phú Hiệp, thành phố Huế)
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, Trường Đại học Khoa học, ĐH Huế
Tập 18, Số 3 (2021)
HOẠT ĐỘNG GIẢI TRÍ TẠI CỘNG ĐỒNG CỦA TRẺ EM
(NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TẠI PHƯỜNG PHÚ HIỆP, THÀNH PHỐ HUẾ)
Trương Thị Xuân Nhi
Khoa Xã hội học và Công tác xã hội, Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế
Email: [email protected]
Ngày nhận bài: 30/01/2020; ngày hoàn thành phản biện: 14/12/2020; ngày duyệt đăng: 15/4/2021
TÓM TẮT
Hoạt động vui chơi, giải trí tại cộng đồng có vai trò quan trọng trong quá trình
phát triển của trẻ em. Bài viết dựa trên nghiên cứu đối với 75 trẻ em khối 5 trường
Tiểu học Ngô Kha, thành phố Huế. Sử dụng phương pháp phỏng vấn cấu trúc và
phỏng vấn bán cấu trúc với các đối tượng liên quan, kết quả nghiên cứu mô tả hoạt
động giải trí và nhu cầu giải trí của trẻ em tại cộng đồng. Bên cạnh đó, bài viết
cũng bàn luận về lợi ích, những hạn chế cũng như những nguy cơ đối với trẻ em
trong quá trình vui chơi tại cộng đồng. Từ đó, đưa ra một số đề xuất nhằm nâng
cao chất lượng vui chơi tại cộng đồng cho trẻ em.
Từ khóa: Hoạt động giải trí, nhu cầu, trẻ em.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Giải trí là một trong những nhu cầu thiết yếu, có vai trò quan trọng đối với sự
phát triển toàn diện của trẻ em, giúp trẻ em tương tác với môi trường xung quanh, tạo
ra hiệu ứng tích cực về tinh thần. Các nghiên cứu cho thấy hoạt động vui chơi của trẻ
không chỉ đơn giản thỏa mãn nhu cầu về lứa tuổi, mà có ảnh hưởng quan trọng đến
việc hỗ trợ sự phát triển trí não, giúp trẻ hình thành kỹ năng giao tiếp xã hội [9].
Xã hội phát triển kéo theo nhiều hình thức giải trí, cung cấp cho trẻ cơ hội vui
chơi và trải nghiệm khác nhau. Tuy nhiên, hiện nay các hình thức giải trí chủ yếu tập
trung tại các không gian trong nhà và các cơ sở dịch vụ có thu phí. Trong khi đó, môi
trường bên ngoài với các hoạt động giải trí cộng đồng được xem là môi trường tích cực
cho trẻ rèn luyện thể chất cũng như bồi dưỡng những năng lực xã hội thì có số lượng
còn khá hạn chế, chưa thực sự đáp ứng được nhu cầu của trẻ. Nghiên cứu thực tế cho
thấy môi trường tự nhiên hỗ trợ tốt hơn cho trẻ em, giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng
tốt hơn so với môi trường nhân tạo, đồng thời nhận định môi trường tự nhiên có thể
trở thành một nơi học tập hữu ích [4, tr. 30].
133
Hoạt động giải trí tại cộng đồng của trẻ em (nghiên cứu trường hợp tại phường Phú Hiệp, …)
Trên địa bàn thành phố Huế hiện có khoảng 29.400 trẻ em tuổi tiểu học [10],
đây là lứa tuổi cần đến những sân chơi công cộng, các hoạt động giải trí tại cộng đồng
để có cơ hội phát triển toàn diện vể thể chất, tinh thần và các kỹ năng xã hội. Bài viết
Hoạt động giải trí tại cộng đồng của trẻ em (nghiên cứu trường hợp tại phường Phú Hiệp,
thành phố Huế) sẽ mô tả các đặc điểm hoạt động giải trí tại cộng đồng và đánh giá của
trẻ em lứa tuổi tiểu học về loại hình giải trí này. Bên cạnh đó, bài viết cũng cung cấp
những thông tin về nhu cầu giải trí của trẻ em khu vực đô thị hiện nay.
2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
Bàn về tầm quan trọng của hoạt động giải trí đối với trẻ em, nhóm nghiên cứu
Kathleen Glascott Burriss & Ling-Ling Tsao (2002) đã nhấn mạnh chơi là một nhu cầu
thiết yếu của trẻ em [3]. Vui chơi không chỉ là một hoạt động vui vẻ đơn thuần mà luôn
gắn liền với việc luyện tập và hoàn thiện các kỹ năng; là công cụ chính tạo điều kiện
cho trẻ em phát triển tâm thần, trí tuệ và nhân cách; thông qua vui chơi trẻ có cơ hội
phát triển ngôn ngữ và các mối quan hệ xã hội, tăng cường sự tự tin. Cùng đề cập về
tầm quan trọng của hoạt động vui chơi, nhưng tập trung vào việc đánh giá vai trò của
thiên nhiên ảnh hưởng như thế nào đến hoạt động vui chơi của trẻ mầm non, Kellie
Dowdell, Tonia Gray và Karen Malone (2011) khẳng định môi trường tự nhiên của cơ
sở mầm non có kết nối ngoài trời hỗ trợ tốt hơn cho trẻ em chơi với trí tưởng tượng
đồng thời phát triển các mối quan hệ tích cực và cho phép môi trường tự nhiên trở
thành một nơi học tập hữu ích [4].
Một nghiên cứu khác liên quan đến các cơ sở dịch vụ trong nhà có thu phí và
thực hiện đánh giá các tiêu chí của một địa điểm vui chơi giải trí cho trẻ em, Vũ Thị
Khánh Linh và Nguyễn Phương Anh (2015) thực hiện khảo sát 100 phụ huynh và các
bên liên quan. Một trong những kết quả quan trọng đó là đánh giá của phụ huynh về
môi trường vui chơi của trẻ, có đến 19% phụ huynh cảm thấy không hài lòng. Các bậc
phụ huynh cho rằng môi trường vui chơi của con họ bị bó hẹp và không có sự gần gũi
với tự nhiên, “cần mở thêm nhiều khu vui chơi có không gian rộng, mang yếu tố thiên
nhiên cho trẻ” [11, tr. 115]. Như vậy, có thể thấy tầm quan trọng của hoạt động vui
chơi, giải trí, đặc biệt là hoạt động giải trí ngoài trời hay các sân chơi có sự kết nối với
thiên nhiên đối với sự phát triển toàn diện của trẻ. Tuy nhiên, các công trình nghiên
cứu nêu trên hạn chế đối tượng nghiên cứu trong phạm vi trẻ em ở lứa tuổi mầm non.
Trong khi đó, nhu cầu vui chơi giải trí là nhu cầu hiện diện ở tất cả các giai đoạn phát
triển của một đứa trẻ.
Với độ tuổi tiểu học, tác giả Lê Văn Bé Hai đề cập đến tác dụng tích cực của
hoạt động vui chơi vận động giải trí, góp phần làm tăng trưởng thể chất cho trẻ. Trong
đó, phương pháp điều tra bảng hỏi và thực nghiệm sư phạm (thực nghiệm so sánh
song song trên 2 nhóm học sinh tuổi 6 - 10 tại 5 trường tiểu học nội thành) là cơ sở cho
134
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, Trường Đại học Khoa học, ĐH Huế
Tập 18, Số 3 (2021)
kết luận của đề tài về tầm quan trọng của vận động giải trí đối với sự phát triển của lứa
tuổi tiểu học và đề xuất giải pháp trong hoạt động giáo dục thể chất tại trường học [5].
Tuy nhiên tác giả chưa quan tâm thích đáng đến việc phát huy các hoạt động giải trí
bên ngoài trường học, trong đó có các địa điểm giải trí tại cộng đồng. Vấn đề đặt ra là
làm thế nào để nhận thức đúng tầm quan trọng của hoạt động giải trí và đẩy mạnh các
hoạt động giải trí mang tính vận động, gắn kết với không gian ngoài trời đối với trẻ em
ở lứa tuổi tiểu học.
Từ các nghiên cứu ở trong và ngoài nước có liên quan cho thấy, các công trình
chủ yếu tập trung nghiên cứu hoạt động giải trí của trẻ em tại các cơ sở giáo
dục/trường học và phần lớn quan tâm lứa tuổi mầm non. Hầu như chưa có đề tài
nghiên cứu nào trước đây nghiên cứu về đặc điểm và nhu cầu giải trí tại cộng đồng
của trẻ em, đặc biệt với trẻ trong độ tuổi tiểu học. Trên cơ sở đó, nghiên cứu của chúng
tôi sẽ cung cấp nguồn thông tin mới về nhu cầu giải trí tại cộng đồng của trẻ em ở độ
tuổi tiểu học, bổ sung một cách nhìn đặc thù về các yếu tố liên quan đến nhu cầu giải
trí tại cộng đồng của trẻ em ở khu vực đô thị.
3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu được tiến hành trong khoảng thời gian từ tháng 7 đến tháng 9 năm
2020. Mẫu khảo sát được thực hiện trên toàn bộ 75 học sinh lớp 5 tại trường Tiểu học
Ngô Kha trên địa bàn phường Phú Hiệp, thành phố Huế. Tác giả lựa chọn học sinh lớp
5 bởi đây là độ tuổi bắt đầu định hình các hoạt động giải trí, có khả năng đánh giá vấn
đề và nhận thức về những mong muốn của bản thân, thuận tiện cho việc thu thập
thông tin nghiên cứu.
Nghiên cứu sử dụng hai phương pháp thu thập thông tin phỏng vấn cấu trúc
và phỏng vấn bán cấu trúc. Đối với phỏng vấn cấu trúc, chúng tôi xây dựng phiếu
khảo sát bao gồm 11 câu hỏi tìm hiểu về các hoạt động và địa điểm giải trí tại cộng
đồng mà trẻ em tham gia; những ý kiến đánh giá cũng như mong muốn của các em về
hoạt động giải trí tại cộng đồng.
Đối với phỏng vấn bán cấu trúc, tác giả tiến hành phỏng vấn 01 cán bộ đoàn
thanh niên, 01 cán bộ làm công tác bảo vệ và chăm sóc trẻ em tại phường nhằm thu
thập thông tin liên quan đến nội dung, hình thức các hoạt động giải trí tại cộng đồng,
các địa điểm phục vụ nhu cầu giải trí tại cộng đồng dành cho trẻ em. Đồng thời, cũng
tiến hành phỏng vấn bán cấu trúc đối với 04 phụ huynh có con đang học lớp 5 để đánh
giá sở thích vui chơi ngoài trời của trẻ và lợi ích của hoạt động giải trí tại cộng đồng.
135
Hoạt động giải trí tại cộng đồng của trẻ em (nghiên cứu trường hợp tại phường Phú Hiệp, …)
4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
4.1. Đặc điểm giải trí tại cộng đồng của trẻ em phường Phú Hiệp, thành phố Huế
Hoạt động giải trí ở lứa tuổi tiểu học, đặc biệt là học sinh lớp 5 có sự khác biệt,
mang tính tổ chức cao và có nội dung phong phú. Trong giai đoạn này, thể lực và tri
thức của trẻ phát triển mạnh, trẻ có xu hướng đòi hỏi các trò chơi vận động, yêu cầu
trò chơi phải đem lại hiểu biết mới, phát triển những sở thích bản thân. Do đó, trong
nội dung nghiên cứu, tác giả tiến hành phân loại các hoạt động giải trí tại cộng đồng
thành hai nhóm: Các hoạt động vận động và các hoạt động phát triển năng khiếu, kỹ
năng để phân tích đặc điểm hoạt động giải trí của trẻ em lứa tuổi này.
Trò chơi kỹ năng
Đá cầu
Đọc sách, báo
Đá bóng
Ca múa hát
Đánh cầu lông
Xem ca nhạc
Trò chơi dân gian
Triễn lãm tranh
Hoạt động chơi tự…
0%
50%
100%
0%
50%
100%
Thường xuyên Thỉnh thoảng Hiếm khi Chưa bao giờ
Thường xuyên Thỉnh thoảng Hiếm khi Chưa bao giờ
Biểu đồ 1. Các hoạt động vận động
Biểu đồ 2. Các hoạt động kỹ năng, năng khiếu
Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt giữa mức độ tham gia các hoạt
động vận động và các hoạt động kỹ năng, năng khiếu. Cụ thể, các hoạt động vui chơi
tự do được xem là phổ biến nhất chiếm 44%, ngoài ra các hoạt động thể thao khác như
đá cầu có tỷ lệ 37,3%, đá bóng có tỷ lệ 30,7% cũng thường xuyên được trẻ lựa chọn. Bên
cạnh đó, các trò chơi dân gian dù không mang tính thường xuyên, nhưng trẻ em cũng
đã được tiếp cận và tham gia tại cộng đồng. Ngoài các trò chơi phát triển đến thể chất,
vận động, trẻ em tại địa bàn nghiên cứu còn tham gia các hoạt động giải trí khác liên
quan đến phát triển kỹ năng, năng khiếu. Trẻ tham gia các trò chơi kỹ năng ở tần suất
thường xuyên chiếm 13,3% và thỉnh thoảng chiếm 33,3%; hoạt động đọc sách báo tại
cộng đồng cũng khá thường xuyên chiếm 23%. Tuy nhiên, cơ hội được xem các
chương trình ca nhạc hay triển lãm tranh còn rất hạn chế khi có đến hơn 50% trẻ cho
biết chưa bao giờ được tiếp cận với các hình thức này.
Phân tích đặc điểm hoạt động giải trí trẻ em lứa tuổi tiểu học, giới tính là một
yếu tố quan trọng trong việc lựa chọn các trò chơi. Cụ thể, kết quả quan sát cho thấy sự
khác biệt giữa học sinh nam và học sinh nữ.
136
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, Trường Đại học Khoa học, ĐH Huế
Tập 18, Số 3 (2021)
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Nữ
Nam
Đá bóng
Ca múa
hát
Đá cầu
Đánh Trò chơi Hoạt Trò chơi Đọc
cầu lôngdân gian động kỹ năng sách
Xem ca Triễn
nhạc
lãm
chơi tự
báo
tranh
do
Biểu đồ 3. Lựa chọn hoạt động giải trí tại cộng đồng theo giới tính
Đối với các hoạt động vận động thể chất, trẻ em nam có xu hướng chơi thường
xuyên hơn như đá bóng có tỷ lệ 91,3%, đánh cầu lông với 64,3%. Các hoạt động kỹ
năng có tỷ lệ lựa chọn tương đồng nhau 50% cho cả trẻ em nam và nữ. Trong khi đó,
trẻ em nữ lựa chọn tham gia các hoạt động về năng khiếu khi vui chơi tại cộng đồng
nhiều hơn. Có đến 83,3% trẻ em nữ thường xuyên tham gia hoạt động ca múa hát, đọc
sách, báo chiếm 77,8%.
Sự đa dạng trong hoạt động giải trí của trẻ em lứa tuổi tiểu học cũng đặt ra
nhiều vấn đề, tìm hiểu vai trò tổ chức hoạt động giải trí tại cộng đồng của các cá
nhân/cơ quan dành cho trẻ em, kết quả thể hiện như sau:
Đá cầu
Trò chơi kỹ năng
Đá bóng
Đọc sách, báo
Đánh cầu lông
Ca múa hát
Trò chơi…
Xem ca nhạc
Hoạt động…
Triễn lãm tranh
0%
50%
100%
0%
Tự tổ chức
Đoàn thanh niên
50%
Người thân
100%
Tự tổ chức
Đoàn thanh niên
Người thân
Sinh viên tình nguyện
Sinh viên tình nguyện
Biểu đồ 4. Cá nhân/cơ quan tổ chức các hoạt động Biểu đồ 5. Cá nhân/cơ quan tổ chức các hoạt động
vận động cho trẻ em tại cộng đồng kỹ năng, năng khiếu cho trẻ em tại cộng đồng
Hầu hết các hoạt động vận động tại cộng đồng trẻ thường xuyên vui chơi đều
do trẻ tự tổ chức theo cá nhân hoặc theo nhóm. Trong đó, trẻ tự tổ chức những trò chơi
tự do chiếm 78,7%, hoạt động thể thao như đá cầu 57,3%, trò chơi dân gian 53,4%. Đối
với các hoạt động về kỹ năng, năng khiếu, biểu đồ 5 thể hiện tỷ lệ các tổ chức như
Đoàn Thanh niên, sinh viên tình nguyện có vai trò cao hơn so với các hoạt động vui
chơi vận động của trẻ. Tuy nhiên, tỷ lệ này chưa thực sự nổi bật. Thật vậy, các nhóm,
hội sinh viên tình nguyện thực hiện một số hoạt động tại cộng đồng cho trẻ em như
137
Hoạt động giải trí tại cộng đồng của trẻ em (nghiên cứu trường hợp tại phường Phú Hiệp, …)
đọc sách, báo khoảng 17,3%, các chương trình ca nhạc và hoạt động kỹ năng khoảng
9,3%. Theo hiểu biết của trẻ, Đoàn Thanh niên chưa thể hiện nhiều vai trò tổ chức trong
các trò chơi tự do, hoạt động thể thao, văn nghệ… mà trẻ tham gia. Hầu hết các hoạt
động giải trí tại cộng đồng do Đoàn Thanh niên tổ chức là một số hoạt động hỗ trợ kỹ
năng, chiếm 14,7%.
Tìm hiểu đặc điểm giải trí tại cộng đồng của trẻ em, ngoài hoạt động giải trí,
thời gian giải trí của trẻ cũng là yếu tố cần phân tích. Nghiên cứu tiến hành khảo sát
thời gian giải trí các ngày trong tuần và hai ngày cuối tuần, tuy nhiên không có sự khác
biệt rõ rệt về khoảng thời gian giải trí tại cộng đồng. Kết quả thời gian các ngày trong
tuần, trẻ vui chơi tại cộng đồng từ 17h đến 18h với tỷ lệ 25,3%, khung giờ từ 16h đến
17h chiếm khoảng 24% và từ 16h đến 18h là 14,7%. Thời gian trẻ em được vui chơi hầu
hết sau khi kết thúc việc học chính khóa tại trường. Mặt khác, dữ liệu nghiên cứu cho
thấy trẻ em khối lớp 5 tại phường Phú Hiệp có lượng thời gian giải trí khá hạn chế
trong một ngày, chỉ từ khoảng 1 đến 2 tiếng. Chia sẻ của phụ huynh có con đang theo
học lớp 5 tại Trường Tiểu học Ngô Kha cho biết, thời gian trong ngày của trẻ thường là
“buổi sáng đi học, buổi chiều đi học, tối thì đi học thêm, nhiều trẻ không có thời gian giải trí”
(Nữ, phụ huynh, PVBCT 01).
Bên cạnh đó, tìm hiểu về mức độ tham gia và mức độ yêu thích của trẻ đối với
các địa điểm giải trí tại cộng đồng, kết quả thể hiện như sau:
60
40
35
30
25
20
15
10
5
50
40
30
20
10
0
0
Công
viên
Nhà sinh
hoạt cộng
đồng
Sân chơi Bãi đất Tủ sách Đường
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
công
trống
cộng phố/vỉa
đồng hè
cộng
Nhà sinh hoạt cộng đồng
Bãi đất trống
Tủ sách cộng đồng
Sân chơi công cộng
Công viên
Đường phố/vỉa hè
Hằng ngày Vài lần/tuần Một lần/tuần Chưa bao giờ
Biểu đồ 6. Mức độ tham gia các địa điểm giải
Biểu đồ 7. Mức độ yêu thích các địa điểm giải
trí cộng đồng trẻ em
trí tại cộng đồng của trẻ em
Biểu đồ 6 cho thấy có 28% trẻ em lựa chọn vui chơi hằng ngày tại sân chơi công
cộng, 26,7% trẻ vui chơi trên đường phố/vỉa hè. Ngoài ra, cũng có khoảng 24% trẻ em
tổ chức các trò chơi tại các bãi đất trống, 36% trẻ em được tiếp cận vui chơi tại công
viên vài lần/tuần. Một điểm đáng chú ý, khi được hỏi về tần suất vui chơi tại nhà sinh
hoạt cộng đồng, có đến 49,3% trẻ cho biết chưa bao giờ đến sinh hoạt/vui chơi tại đây.
138
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, Trường Đại học Khoa học, ĐH Huế
Tập 18, Số 3 (2021)
Biểu đồ 7 được xây dựng dựa trên thang đo về mức độ yêu thích. Mỗi địa điểm
giải trí tại cộng đồng được chấm điểm theo thang điểm 1 đến 10 tương ứng với mức
yêu thích từ thấp đến cao. Kết quả đánh giá của trẻ về sân chơi công cộng chiếm tỷ lệ
cao với 20/75 trẻ đánh giá yêu thích 9 điểm và 34/75 trẻ đánh giá mức cao nhất 10 điểm.
Bên cạnh đó, các địa điểm giải trí như bãi đất trống 20 lựa chọn và tủ sách cộng đồng
18 lựa chọn mức yêu thích cao nhất. Có thể nhận thấy mức độ yêu thích không thực sự
tương đồng với mức độ tham gia của trẻ. Một số nguyên nhân ảnh hưởng đến việc tiếp
cận của trẻ em đối với các địa điểm vui chơi tại cộng đồng như sau: 32% địa điểm vui
chơi tại cộng đồng ở vị trí xa khu vực sinh sống của trẻ, 26,7% không biết những địa
điểm vui chơi cho trẻ em hiện có tại địa phương, và 17,3% các địa điểm cộng đồng
không có các trò chơi hay hoạt động vui chơi.
4.2. Đánh giá hoạt động giải trí tại cộng đồng của trẻ em phường Phú Hiệp, thành
phố Huế
Phân tích những đánh giá của trẻ về các địa điểm vui chơi tại cộng đồng giúp
chúng ta có cái nhìn đa chiều về hoạt động giải trí của trẻ. Nhằm tìm hiểu mức độ cần
thiết của các địa điểm vui chơi tại cộng đồng, ý kiến của các em được tham gia nghiên
cứu thể hiện như sau:
60
50
40
30
20
10
0
Công viên
Nhà sinh
hoạt cộng
đồng
Sân chơi
công cộng
Bãi đất
trống
Tủ sách
cộng đồng phố/vỉa hè
Đường
Rất cần thiết
Cần thiết
Không cần thiết
Rất không cần thiết
Biểu đồ 8. Đánh giá mức độ cần thiết các địa điểm giải trí tại cộng đồng
Đánh giá của trẻ em về sự cần thiết các địa điểm vui chơi như nhà sinh hoạt
cộng đồng, công viên, các sân chơi tại cộng đồng là khá cao. Trong đó, 49,3% đánh giá
bãi đất trống tại cộng đồng là địa điểm rất cần thiết, đứng thứ hai là công viên với 40%.
Nhà sinh hoạt cộng đồng 53,3% đánh giá là một trong những địa điểm cần thiết đối với
trẻ. Các địa điểm khác như tủ sách cộng đồng, đường phố/vỉa hè cũng được quan tâm
và đánh giá về mức độ cần thiết tương đối.
Ở lứa tuổi tiểu học, hoạt động giải trí đối với trẻ em dần trở thành hoạt động có
tính chủ động và mục đích. Trẻ bắt đầu có ý thức và đánh giá về lợi ích đối với các
hoạt động mà mình tham gia vui chơi.
139
Hoạt động giải trí tại cộng đồng của trẻ em (nghiên cứu trường hợp tại phường Phú Hiệp, …)
Tăng khả năng sáng tạo
Học tập điều mới
Tham gia nhiều trò chơi mới
Kết bạn mới
Tăng khả năng vận động
Thoải mái tinh thần
0%
20%
40%
60%
80%
100%
Đồng ý
Không đồng ý
Biểu 9. Đánh giá lợi ích của hoạt động giải trí tại cộng đồng của trẻ em
Theo đánh giá của trẻ, 84% cho rằng tham gia các hoạt động giải trí tại cộng
đồng trẻ được tham gia nhiều trò chơi mới, học hỏi thêm những điều mới lạ, 78,7% cho
biết có thể sáng tạo những trò chơi theo sở thích của mình. Bên cạnh đó, 68% đánh giá
được làm quen với các bạn mới và 64% trẻ em nhận thấy hoạt động vui chơi tại cộng
đồng cũng làm cho các em có tinh thần thoải mái, tích cực. Mặt khác, hoạt động vui
chơi giải trí tại cộng đồng của trẻ cũng có sự đồng thuận cao của các bậc phụ huynh,
chiếm 85%. Chỉ có khoảng 8% phụ huynh không quan tâm, 6,7% không đồng ý. Thông
qua phỏng vấn bán cấu trúc, một số phụ huynh đưa ra những vấn đề mà phụ huynh
cảm thấy lo ngại về vấn đề vui chơi tại cộng đồng của con: “ tôi cũng mong muốn có
nhiều nơi cho con vui chơi, nhưng sợ chơi ở ngoài trời không an toàn…” (Nữ, phụ huynh,
PVBCT 02); “sợ con có thể chơi với bạn bè xấu… chơi ở ngoài đường dễ bị bắt cóc” (Nam,
phụ huynh, PVBCT 03).
Ngoài những lợi ích trong hoạt động vui chơi, nghiên cứu còn tìm hiểu về
những khó khăn mà trẻ gặp phải trong quá trình vui chơi tại cộng đồng.
80
70
60
50
40
30
20
10
0
72
20
6.7
1.3
Không có khó khăn
Không có bạn
Bị bắt nạt
Bị đánh
Biểu đồ 10. Những khó khăn của trẻ em trong quá trình vui chơi tại cộng đồng
Theo kết quả khảo sát, mặc dù có 72% số trẻ em cho rằng không gặp khó khăn
gì trong quá trình vui chơi tại cộng đồng, nhưng việc có đến 20% gặp khó khăn vì
không có bạn chơi cùng, 6,7% cho biết bị bắt nạt và vẫn xuất hiện 1,3% trẻ bị đánh khi
vui chơi cho thấy các nguy cơ tiềm ẩn khi trẻ vui chơi tại cộng đồng.
140
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, Trường Đại học Khoa học, ĐH Huế
Tập 18, Số 3 (2021)
Nhìn chung, có thể thấy hoạt động vận động của trẻ em là một trong những
đặc trưng về giải trí đáng chú ý ở lứa tuổi này. Bên cạnh đó, các hoạt động nâng cao
năng khiếu và kỹ năng cũng nhận được sự quan tâm của trẻ nhưng lại chưa có sự đáp
ứng phù hợp. Theo đó, sự hạn chế về thời gian, hình thức hoạt động, và người phụ
trách là những vấn đề nên được ưu tiên khắc phục để nâng cao chất lượng hoạt động
giải trí tại cộng đồng cho trẻ em. Mặt khác, tuy hoạt động giải trí tại cộng đồng đem lại
nhiều lợi ích tích cực nhưng còn tiềm ẩn những nguy cơ đối với trẻ em. Việc không có
bạn chơi cùng, bị bắt nạt hay thậm chí bị đánh là những điều cần được can thiệp kịp
thời.
BÀN LUẬN
Nghiên cứu tổng thể 75 học sinh lớp 5 tại trường Tiểu học Ngô Kha, phường
Phú Hiệp đã cho thấy phần nào bức tranh về hoạt động giải trí và nhu cầu giải trí của
trẻ em tại cộng đồng. Nổi bật, các hoạt động giải trí vận động có sự khác biệt về giới
tính nam nữ. So với trẻ em nam chủ yếu là các trò chơi vận động tập thể thì trẻ em nữ
lại có xu hướng lựa chọn các hoạt động vận động có nội dung phong phú như trò chơi
tự do, trò chơi dân gian. Kết quả nghiên cứu của tác giả Lê Văn Bé Hai (2015) về thực
trạng hoạt động vận động giải trí của học sinh tiểu học tại các quận nội thành thành
phố Hồ Chí Minh trước đó khẳng định 100% trẻ em có nhu cầu giải trí và đồng thời
đưa ra kết quả đáng chú ý và quan ngại về việc có đến 82,11% trẻ thường chọn hình
thức giải trí không vận động, 66,48% tiếp cận với các hình thức giải trí bằng công nghệ
điện tử và chỉ có 17.89% chọn hình thức giải trí bằng vận động [5, tr. 57-58]. Điều này là
khá phổ biến trong bối cảnh sự phát triển của quá trình đô thị hóa, thời gian và không
gian vui chơi của trẻ ở thành thị đang bị thu hẹp dần như hiện nay. Với nghiên cứu về
hoạt động vận động giải trí của trẻ em tại phường Phú Hiệp, thành phố Huế đã chỉ ra
hầu hết trẻ em khối lớp 5 ở địa bàn có nhu cầu vui chơi giải trí tại cộng đồng, cụ thể là
tham gia các hoạt động giải trí vận động tần suất thường xuyên. Tuy nhiên, các hoạt
động này trên thực tế phần lớn do trẻ tự tổ chức vui chơi với nhau, dẫn đến hình thức
trò chơi không đa dạng và phong phú. Theo đánh giá của cán bộ phụ trách chăm sóc
và bảo vệ trẻ em tại địa phương, hoạt động tổ chức cho trẻ em, cụ thể các chương trình
Tết thiếu nhi, Tết trung thu, Xuân yêu thương chủ yếu mang tính chất về trao quà,
phát thưởng, chưa tập trung nhiều vào việc đáp ứng nhu cầu giải trí của trẻ. Đây là kết
quả quan trọng nhằm phát huy trách nhiệm của cha mẹ, người chăm sóc và các đoàn
thể chăm sóc trẻ em trong việc định hướng phát triển các hoạt động vận động giải trí
và những trải nghiệm chơi đa dạng, đáp ứng nhu cầu giải trí của trẻ em tại cộng đồng.
Trong đó, cần đặt mục tiêu giải trí vào nhiệm vụ trọng tâm của Đoàn Thanh niên và
chi hội bảo vệ trẻ em, đẩy mạnh hoạt động tạo môi trường lành mạnh cho các em rèn
luyện, vui chơi, đáp ứng nhu cầu chính đáng của các em. Đoàn Thanh niên và chi hội
bảo vệ trẻ em phối hợp chặt chẽ trong công tác định hướng và xây dựng các chương
141
Hoạt động giải trí tại cộng đồng của trẻ em (nghiên cứu trường hợp tại phường Phú Hiệp, …)
trình/hoạt động cho trẻ em với nội dung và hình thức đổi mới, phù hợp với nhu cầu và
đặc điểm giải trí của lứa tuổi. Phát huy vai trò của Đoàn thanh niên và đặc biệt huy
động nguồn lực từ chi đoàn cơ sở trong công tác tổ chức và triển khai hoạt động để
đảm bảo tính đồng bộ và quy mô rộng khắp đến các nhóm trẻ em trên địa bàn.
Trẻ em tiểu học, đặc biệt trẻ em tiểu học ở khu vực đô thị với áp lực học tập và
thời gian học chiếm phần lớn thời gian thì hoạt động giải trí không chỉ là nhu cầu mà
còn mang lại nhiều lợi ích về cả thể chất lẫn tinh thần. Khi nhu cầu vui chơi không
được đáp ứng, trẻ sẽ bị hạn chế cơ hội phát triển về thể chất, trí tuệ và các kỹ năng xã
hội, thậm chí phải đối diện với các tác động xấu về mặt phát triển tâm thần. Thiếu
không gian vui chơi, trẻ sẽ mất đi sự linh hoạt một cách nghiêm trọng, ngôn ngữ phát
triển không thuận lợi, do đó trẻ sẽ nhút nhát, khó hòa đồng, có các biểu hiện cáu bẳn,
trầm uất do quá tù túng và có thể khó thích nghi với cuộc sống trong tương lai. Đánh
giá của trẻ em khối lớp 5 tại phường Phú Hiệp đã khẳng định việc vui chơi tại cộng
đồng không chỉ giúp trẻ lấy lại được trạng thái tinh thần thoải mái, tích cực mà còn
giúp trẻ học hỏi và phát huy tính sáng tạo. Trẻ nhận thức được lợi ích của hoạt động
giải trí, có nhu cầu giải trí tại cộng đồng thường xuyên, tuy nhiên với kết quả khảo sát
đa số trẻ cho rằng mình không gặp khó khăn, rắc rối gì khi vui chơi tại cộng đồng là
thực trạng cần suy xét trong bối cảnh hiện tại. Trong khi đó ý kiến của nhiều bậc phụ
huynh tại phường Phú Hiệp khi được phỏng vấn cảm thấy lo lắng về mức độ an toàn
và không được sự giám sát trong quá trình chơi tại cộng đồng của trẻ. Đặc biệt, nhiều
phụ huynh nhấn mạnh các nguy cơ tiềm ẩn về tại nạn thương tích, gây gổ đánh nhau.
Điều này cho thấy, trẻ em chưa thực sự nhận thức được những nguy cơ có thể xảy đến
với bản thân trong quá trình vui chơi tại cộng đồng, dẫn đến việc chủ quan, không tự
bảo vệ bản thân hay có những phòng ngừa cần thiết. Vì vậy, vai trò của gia đình, nhà
trường và cộng đồng nâng nhận thức của trẻ khi tham gia giải trí tại cộng đồng là quan
trọng và cần thiết. Các bậc phụ huynh cần có sự quan tâm hơn đến hoạt động giải trí
mà trẻ tham gia, có những tác động nhận thức để thay đổi hành vi vui chơi của trẻ. Cụ
thể, thường xuyên trao đổi, cung cấp thông tin về những nguy hại trong quá trình vui
chơi cũng như hướng dẫn/làm mẫu cho trẻ những tình huống có thể xảy ra. Bên cạnh
đó, đảm bảo môi trường và sân chơi an toàn, hạn chế đến mức tối thiểu các tai nạn
thương tích cho trẻ cũng là trách nhiệm của các cơ quan chức năng tại địa phương
trong công tác truyền thông, giáo dục nâng cao nhận thức của cộng đồng, gia đình và
trẻ em về những nguy cơ có thể xảy đến, tổ chức các hoạt động giáo dục hành vi và kỹ
năng giúp trẻ thích ứng và tự bảo vệ bản thân khi vui chơi.
Về các địa điểm vui chơi, địa bàn phường Phú Hiệp có 04 nhà sinh hoạt cộng
đồng (hay còn gọi là nhà văn hóa) trên tổng số 11 tổ dân phố; 01 sân chơi cộng đồng
được xây dựng với nguồn hỗ trợ của Trung tâm Phát triển Cộng đồng và Công tác xã
hội (Codes) tại Tổ dân phố 3 nhưng chỉ đáp ứng nhu cầu giải trí cho khoảng 20-30 trẻ
sống quanh khu vực [8]; 01 bãi đất hiện đang bỏ hoang, không được cải tạo, cũng là
142
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, Trường Đại học Khoa học, ĐH Huế
Tập 18, Số 3 (2021)
nơi trẻ thường tự tổ chức các hoạt động vui chơi. Thông qua đánh giá mức độ cần thiết
các địa điểm vui chơi đã khẳng định trẻ em có nhu cầu được vui chơi tại các địa điểm
công cộng tại địa phương, tuy nhiên sự tham gia của trẻ lại có phần hạn chế và không
được đáp ứng vì nhiều lý do. Trong đó, thực tế rất nhiều trẻ em tại phường chưa bao
giờ tiếp cận nhà sinh hoạt cộng đồng là kết quả cần chú ý. Mặc dù tại địa bàn phường
Phú Hiệp, có 04 nhà sinh hoạt cộng đồng nhưng có rất ít hoạt động dành cho trẻ em
dẫn đến trẻ không có hứng thú vui chơi tại các nhà sinh hoạt cộng đồng. Nghịch lý tồn
tại ở đây chính là trẻ em thiếu sân chơi hằng ngày sau mỗi giờ tan học và dịp hè, còn
nhà văn hóa thì không mở cửa trong khoảng thời gian này. Thậm chí, theo quan sát,
các nhà văn hóa cấp tổ dân phố trên địa bàn phường Phú Hiệp có quỹ đất hạn hẹn,
không có sân bãi phục vụ cho các hoạt động cộng đồng ngoài trời. “Các nhà sinh hoạt
cộng đồng trên địa bàn phường được xây dựng theo kiểu nhà kín, đã bê tông hóa, phục vụ hội
họ... Hầu hết các nhà sinh hoạt cấp tổ dân phố không có sân để tổ chức các hoạt động. Trẻ em
cũng không đến vui chơi và không có hoạt động gì để tham gia” (Nam, Cán bộ phụ trách
công tác bảo vệ và chăm sóc trẻ em phường Phú Hiệp, PVBCT 05). Vì vậy, trước thực
tế diện tích đất đang dần bị thu hẹp, các vấn đề quy hoạch quỹ đất để xây dựng sân
chơi cho trẻ em gặp nhiều trở ngại, nhất là tại các thành phố/khu đô thị, xây dựng các
mô hình giải trí tại nhà văn hóa/nhà sinh hoạt cộng đồng vì thế trở thành một giải
pháp tối ưu. Thay thế cho những nhà văn hóa/nhà sinh hoạt cộng đồng đóng kín cửa,
chỉ phục vụ mục đích hội họp bằng những hoạt động giải trí có sự định hướng và quản
lý đối với trẻ em. Cụ thể, triển khai các mô hình các tủ sách cộng đồng, câu lạc bộ văn
hóa-thể thao và các hoạt động kỹ năng định kỳ hằng tuần/tháng. Theo đó, Đoàn Thanh
niên nâng cao vai trò quản lý và tổ chức của mình, đồng thời huy động sự tham gia và
phối hợp của các tổ chức chính trị-xã hội khác, các đội/nhóm tình nguyện trong và
ngoài địa phương trong việc đa dạng hóa các loại hình trò chơi phù hợp tổ chức tại nhà
sinh hoạt cộng đồng để đáp ứng nhu cầu giải trí tại cộng đồng cho trẻ em.
KẾT LUẬN
Nghiên cứu Nhu cầu giải trí của trẻ em tại cộng đồng (nghiên cứu trường hợp tại
phường Phú Hiệp, thành phố Huế) góp phần làm rõ đặc điểm về hoạt động vận động giải
trí tại cộng đồng của trẻ em ở khu vực đô thị. Phát hiện về mức độ đáp ứng của địa
điểm giải trí tại cộng đồng đối với nhu cầu trẻ em còn hạn chế và những nguy cơ ảnh
hưởng đến sự an toàn của trẻ khi vui chơi tại cộng đồng là những điểm quan trọng.
Đây là vấn đề cốt lõi tác động trực tiếp đến sự tiếp cận và tham gia hoạt động giải trí
tại cộng đồng của trẻ em. Từ đó, việc phát huy vai trò của Đoàn Thanh niên và xây
dựng các mô hình giải trí tại nhà văn hóa/nhà sinh hoạt cộng đồng là giải pháp khả thi
nhằm nâng cao chất lượng vui chơi của trẻ em. Bên cạnh đó, việc tìm hiểu về vai trò
định hướng của phụ huynh và có những khuyến nghị là cần thiết. Cụ thể bố mẹ cần có
sự trao đổi với trẻ về vấn đề an toàn cũng như tạo điều kiện thuận lợi về thời gian cho
143
Hoạt động giải trí tại cộng đồng của trẻ em (nghiên cứu trường hợp tại phường Phú Hiệp, …)
trẻ em tham gia các hoạt động ở cộng đồng. Mặt khác, các tổ chức chính trị xã hội địa
phương cần có sự phối hợp chặt chẽ với nhau trong việc huy động và sử dụng hiệu
quả nguồn lực để đáp ứng nhu cầu giải trí của trẻ em tại cộng đồng.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Đinh Thị Vân Chi (2001). Nhu cầu giải trí của thanh niên (nghiên cứu khuôn mẫu giải trí của
thanh niên và sự đáp ứng nhu cầu giải trí tại Hà Nội), Hà Nội.
[2]. Đỗ Thị Thắm (2016). Đề xuất mô hình hoạt động đáp ứng nhu cầu vui chơi giải trí của trẻ em lứa
tuổi 10 đến 15 tuổi tại xã Yên Tân, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định, Đại học Khoa học Xã hội và
Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.
[3]. Kathleen Glascott Burriss, Ling-Ling Tsao (2002). How Much Do We Know about the
Importance of Play in Child Development, Journal Childhood Education, Volume 78.
[4]. Kellie Dowdell, Tonia Gray, Karen Malone (2011). Nature and its influence on Children’s
oudoor play, Australian Journal of Outdoor Education, 15.
[5]. Lê Văn Bé Hai (2015). Nghiên cứu sự phát triển thể chất của học sinh tiểu học dưới tác động của
hoạt động vận động giải trí tại các quận nội thành thành phố Hồ Chí Minh. Trường Đại học Thể
dục Thể thao thành phố Hồ Chí Minh.
[6]. Phạm Thị Hải Hà (2013). Những nỗ lực của Việt Nam nhằm thực hiện cam kết xây dựng
một thế giới phù hợp với trẻ em của Việt Nam, Việt Nam học Việt Nam trên đường hội
nhập và phát triển bền vững, Kỷ yếu hội thảo Quốc tế lần thứ tư, Hà Nội.
[7]. UBND tỉnh Thừa Thiên Huế (2020). Quyết định Về việc phê duyệt kế hoạch sử dụng đất năm
2020 của Thành phố Huế.
[8]. UBND phường Phú Hiệp (2019). Báo cáo đánh giá tình hình thực hiện quy định Tiêu chuẩn
phường phù hợp với trẻ em năm 2019.
[9]. Thanh Tùng (2004). Vui chơi – Yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển trí não của trẻ, Website:
[10]. Thừa Thiên Huế (2020). Thành phố Huế: Tổng kết năm học 2019 – 2020 và triển khai phương
[11]. Vũ Thị Khánh Linh, Nguyễn Phương Anh (2015). Sự hài lòng của phụ huynh về chất
lượng các dịch vụ vui chơi giải trí cho trẻ em trên địa bàn thành phố Hà Nội. Tạp chí khoa
học Đại học Sư phạm Hà Nội, số 8.
144
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, Trường Đại học Khoa học, ĐH Huế
Tập 18, Số 3 (2021)
RECREATIONAL ACTIVITIES IN THE COMMUNITY OF CHILDREN
(CASE STUDY IN PHU HIEP WARD, HUE CITY)
Truong Thi Xuan Nhi
Faculty of Sociology & Social work, University of Sciences, Hue University
Email: [email protected]
ABSTRACT
Recreational activities in the community play an important role in children's
development. This paper is based on research on 75 children of grade 5 at Ngo Kha
primary school, Hue city. Using structured interviews and semi-structured
interviews with stakeholders, the research results describe children's recreational
activities and entertainment needs in the community. In addition, the article also
discusses the advantages, disadvantages as well as risks to children in the process
of playing in the community. From that, giving some suggestions to improve the
quality of playing in the community for children.
Keywords: children, needs, recreational activities.
Trương Thị Xuân Nhi sinh ngày 26/09/1995 tại Quảng Trị. Cô tốt nghiệp
cử nhân ngành Công tác xã hội tại Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế
năm 2017. Hiện nay, cô công tác tại Trường Đại học Khoa học, Đại học
Huế, và đang học chương trình cao học tại Trường Đại học Khoa học, Đại
học Huế.
Lĩnh vực nghiên cứu: Công tác xã hội với trẻ em.
145
14 trang
15460
Free
Bạn đang xem tài liệu "Hoạt động giải trí tại cộng đồng của trẻ em (nghiên cứu trường hợp tại phường Phú Hiệp, thành phố Huế)", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- hoat_dong_giai_tri_tai_cong_dong_cua_tre_em_nghien_cuu_truon.pdf
