Xác định sở thích về gạo chất lượng cao của người tiêu dùng vùng Đồng bằng sông Hồng
J. Sci. & Devel. 2014, Vol. 12, No. 8: 1192-1201
Tạp chí Khoa học và Phát triển 2014, tập 12, số 8: 1192-1201
XÁC ĐỊNH SỞ THÍCH VỀ GẠO CHẤT LƯỢNG CAO CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG
VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
Nguyễn Trọng Khanh1*, Nguyễn văn Hoan2
1Viện Cây lương thực Cây thực phẩm, 2Dự án DCG-JICA-VNUA
Email*: mr_khanh_hd@yahoo.com
Ngày gửi bài: 29.09.2014
Ngày chấp nhận: 20.11.2014
TÓM TẮT
Nhu cầu tiêu thụ gạo chất lượng tốt tại vùng Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) ngày càng cao trong những năm
gần đây. Đáp ứng nhu cầu đó, việc tạo ra các giống lúa phù hợp với điều kiện tự nhiên, canh tác, có chất lượng gạo
tốt mang tính quyết định, là tiền đề để có được sản phẩm gạo chất lượng tốt. Việc xây dựng tiêu chí cho chọn giống
lúa chất lượng tốt sẽ góp phần giúp nhà chọn giống định hướng đúng cho cả quá trình chọn giống. Bằng phương
pháp điều tra thị hiếu người tiêu dùng, tình hình tiêu thụ các loại gạo chất lượng tốt trên thị trường, kết hợp với đánh
giá các đặc tính nông sinh học và chất lượng gạo của một số giống lúa chất lượng tốt được thị trường chấp nhận đã
xây dựng được tiêu chí cho một giống lúa chất lượng tốt phù hợp với vùng ĐBSH. Các tiêu chí chính bao gồm: thời
gian sinh trưởng ngắn (khoảng 130-135 ngày ở vụ xuân, 100-105 ngày ở vụ mùa), kiểu cây thâm canh thuộc dạng
bán lùn, năng suất ổn định (55-70 tạ/ha), hạt gạo trong, hàm lượng amylose 17-21%, có mùi thơm. Tuy nhiên, yêu
cầu về tính trạng hạt gạo dài và hình dạng hạt thon dài của người tiêu dùng vùng ĐBSH khác với các tỉnh phía Nam
cũng như nhiều thị trường khác trên thế giới ở chỗ họ không coi hai tính trạng nêu trên là yêu cầu bắt buộc phải có
của gạo chất lượng cao. Do vậy, nhà chọn giống có thể chọn các giống có dạng hạt dài, trung bình, ngắn, có hình
dạng hạt gạo thon, trung bình hoặc bầu đều được chấp nhận.
Từ khoá: Giống lúa, gạo chất lượng tốt, tiêu chí giống lúa chất lượng tốt.
Identifying Consumer Preference for Milled Rice Quality in The Red River Delta
ABSTRACT
Over the last years, the demand for good quality of milled/white rice in the Red River Delta (RRD) of Vietnam
has been increasing rapidly. To meet that demand, breeding new varieties with fine grain quality, suitable for
cultivation conditions and climate of the RRD is of crucial significance and a prerequisite. Identifying criteria for
breeding good quality rice can help rice breeders to keep breeding programs on track. From the results of
investigating consumer preferences and the consumption of good quality rice in the market as well as evaluating
agronomic characteristics and milled rice of quality varieties accepted by market, selection criteria for quality varieties
for the RRD were established. The main criteria include early maturity, stable yield (5.5-7.0 tons/ha), low to moderate
amylose content (17-23%) and fragrance. However, there were no strict requirements for grain length and grain
shape and the breeders can select varieties that have long, medium or short grain.
Keywords: Milled rice quality preference, rice variety, selection criteria.
khoảng 26 triệu dân. Trong giai đoạn trước năm
2000, yêu cầu tăng năng suất và sản lượng lúa
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
là quan trọng nhất, vì thế các nhà chọn giống đã
tập trung mọi nỗ lực để lai tạo và chọn lọc được
các giống lúa có năng suất cao hơn, yếu tố chất
lượng ít được quan tâm. Từ năm 2000 trở lại
Vùng đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) có diện
tích canh tác lúa khoảng 1 triệu ha/năm với
tổng sản lượng thóc đạt trên 6 triệu tấn, có
nhiệm vụ đảm bảo an ninh lương thực cho
1192
Nguyễn Trọng Khanh, Nguyễn văn Hoan
+ Đối tượng phỏng vấn theo giới tính:
(nam/nữ): 50/50
- Đánh giá các chỉ tiêu nông sinh học, khả
năng chống chịu sâu bệnh hại, điều kiện bất
thuận được thực hiện theo Hệ thống tiêu chuẩn
đánh giá lúa của IRRI (1996).
đây, với sự tăng trưởng tốt của nền kinh tế, số
người có thu nhập cao tăng lên không ngừng
nên nhu cầu tiêu thụ các loại gạo có chất lượng
tốt cũng tăng theo. Đáp ứng nhu cầu nêu trên
của thị trường cũng như mong muốn nâng cao
thu nhập cho người trồng lúa, việc tạo ra các
giống lúa mới chất lượng tốt, phù hợp với điều
kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội, canh tác... là rất
cần thiết, là tiền đề cho cả chuỗi sản xuất, tiêu
thụ gạo có chất lượng tốt, hiệu quả cao. Để góp
phần giúp nhà chọn giống có định hướng rõ ràng
về một số chỉ tiêu cơ bản của cây lúa chất lượng
tốt, phù hợp chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu
và xác định một số chỉ tiêu lúa gạo chất lượng
tốt của người tiêu dùng vùng ĐBSH.
- Số liệu thống kê được xử lý bằng chương
trình Excel
3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
Kết quả điều tra giá bán và các chỉ tiêu
chất lượng của các loại gạo chính được bán
tại một số siêu thị được trình bày ở bảng 1
cho thấy:
Tại các siêu thị chỉ bán một số loại gạo có
chất lượng tốt và đã có thương hiệu, giá bán
cùng chủng loại gạo cao hơn so với thị trường
bán buôn và bán lẻ khoảng 15-30%. Giá các
loại gạo tại thời điểm điều tra biến động từ
18000đ/kg (gạo Xi23) đến 25.000 đ/kg (gạo Tám
thơm Hải Hậu). Nhóm gạo có mùi thơm như:
BT7, Tám thơm Hải Hậu, Nàng xuân, T10 cho
giá bán cao hơn so với nhóm gạo không có mùi
thơm, với giá từ 22.000-25.000 đồng/kg so với
mức 18.000-19.000 đ/kg. Kết quả điều tra cho
thấy có sự đa dạng về chiều dài hạt, hình dạng
hạt gạo của các loại gạo bán trong siêu thị: có 3
giống là BT7, Tám thơm Hải Hậu, T10 có chiều
dài hạt gạo < 6mm, hai giống IR64 Điện Biên
và Nàng xuân có chiều dài hạt gạo > 6,5mm.
Trong 7 giống chất lượng tốt bán trong siêu thị,
6 giống có tỉ lệ D/R từ 2,5-2,9, chỉ có duy nhất
giống IR64 Điện Biên có tỉ lệ D/R > 3,0. Các
thông số trên cho thấy giá bán các loại gạo chất
lượng tốt được bán trong siêu thị không phụ
thuộc vào chiều dài hạt và hình dạng hạt gạo.
Nhóm gạo có giá cao được bán trong các siêu
thị có hàm lượng amylose trong khoảng 17-
23%. Tất cả các loại gạo được bày bán trong
siêu thị đều có độ bạc bụng điểm 0-1 (gạo trong
và rất trong), nhiệt độ hoá hồ thấp và trung
bình. Trong tất cả các mẫu gạo thu từ các siêu
thị không có mẫu gạo nào có hàm lượng
amylose > 23%, điểm bạc bụng ≥ 3, nhiệt độ
hoá hồ cao.
2.VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP
2.1. Vật liệu nghiên cứu
Các mẫu gạo thu được từ các địa điểm điều
tra (siêu thị, đại lý bán buôn, bán lẻ).
2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
- Địa điểm: Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định,
Hải Dương, Thái Bình, Bắc Ninh.
- Thời gian: năm 2012
2.3. Phương pháp nghiên cứu
- Thu thập số liệu về giá bán, lượng tiêu thụ
các loại gạo tại 100 điểm kinh doanh (bán buôn,
bán lẻ) và 3 siêu thị là Big C, Intimex, Marko.
- Thu các mẫu gạo tại địa điểm điều tra, các
mẫu này sẽ được phân tích đánh giá các chỉ tiêu
chất lượng (chiều dài, rộng, tỉ lệ dài/rộng, độ
trong, mùi thơm, hàm lượng amylose, độ bền thể
gel, nhiệt độ hoá hồ..) theo Hệ thống tiêu chuẩn
đánh giá lúa của IRRI (1996).
- Phỏng vấn sở thích tiêu thụ các loại gạo
khác nhau của 500 người tiêu dùng thuộc các
nhóm đối tượng có thu nhập khác nhau (theo
tiêu chuẩn phân loại của Việt Nam, 2008) gồm:
+ Người có thu nhập thấp (<2 triệu
đồng/tháng/người): 100 người
+ Người có thu nhập trung bình (2-6 triệu
đồng/tháng/người): 200 người
Các loại gạo chất lượng tốt đã có thương hiệu
như BT7, Tám thơm Hải Hậu, Xi23 luôn được
tiêu thụ với lượng lớn nhất trong các siêu thị.
+
Người có thu nhập cao (>6 triệu
đồng/tháng/người): 200 người
1193
Xác định một số chỉ tiêu lúa gạo chất lượng tốt của người tiêu dùng vùng Đồng bằng sông Hồng
Bảng 1. Giá bán, lượng tiêu thụ và các chỉ tiêu chất lượng của các loại gạo chính
được bán tại các siêu thị Marko, Big C, Intimex (tại thời điểm 12/2012)
Lượng tiêu thụ trong tháng 12/2012
Chiều
Giá bán
trung bình
(VND)
Chiều
dài hạt
Độ bạc
bụng
(điểm)
rộng hạt
gạo
Tỉ lệ
D/R
Hàm lượng
Amylose (%)
Nhiệt độ
hoá hồ
Mùi thơm
(điểm)
Intimex
H.Dương
(kg)
TT
Marko Hà Nội
Big C
Hà Nội (kg)
Tên giống
gạo (cm)
(kg)
(cm)
1
2
BT7
22.000
120.000
221.000
40.000
30.000
48.000
5.000
8.000
11.000
1.100
5,8
5,9
6,9
6,8
5,6
6,3
5,9
6,8
6,9
7,0
5,7
5,6
5,5
5,5
5,5
5,7
2,1
2,2
2,2
2,1
2,1
2,5
2,2
2,2
2,2
2,2
2,1
2,1
2,2
2,5
2,3
2,4
2,7
2,8
3,1
3,2
2,7
2,5
2,7
2,7
2,9
3,2
2,7
2,7
2,5
2,2
2,3
2,3
0
0
0
1
0
1
1
0
1
0
1
0
5
5
5
5
19
18
18
19
16
21
23
19
17
17
19
18
25
26
25
24
Thấp
Thấp
Thấp
Thấp
Thấp
Thấp
T. bình
Thấp
Thấp
Thấp
Thấp
Thấp
Cao
2
2
0
1
1
0
0
1
0
1
1
2
0
0
0
0
Tám thơm Hải Hậu
IR64 Điện Biên
HT1
25.000
3
24.000
4
-
5
RVT
-
6
BC15
-
7
Xi23
18.000
145.000
32.000
-
15.000
23.500
-
23.000
2.000
8.000
8
Nàng xuân
P6
23.000
9
19.000
10
11
12
13
14
15
16
Nam định 5
BT7 (KBL)
T10
-
19.000
11.000
7.000
22.000
KD18
-
-
-
-
Q5
Cao
KD đột biến
TBR1
Cao
Cao
1194
Nguyễn Trọng Khanh, Nguyễn văn Hoan
Bảng 2. Giá bán và các chỉ tiêu chất lượng của các loại gạo chính
được bán tại các cửa hàng bán lẻ (tại thời điểm 12/2012)
Giá bán tại (đ/kg)
Chiều
dài hạt
gạo
Hàm
Chiều
rộng hạt
gạo (cm)
Độ bạc
bụng
(điểm)
Mùi
thơm
(điểm)
Tỉ lệ
D/R
lượng
Amylose
(%)
Nhiệt độ
hoá hồ
TT
Hải
Phòng
Nam
Hải
Tên giống
Hà Nội
Bắc Ninh Thái Bình
Định
Dương
(cm)
1
2
3
4
5
6
7
BT7
19.000
22.500
21.000
17.000
18.000
14.000
16.000
17.500
20.500
-
15.000
20.000
-
16.000
20.500
-
17.000
22.000
-
15.500
20.000
-
5,8
5,9
6,9
6,8
5,6
6,3
5,9
2,1
2,2
2,2
2,1
2,1
2,5
2,2
2,7
2,8
3,1
3,2
2,7
2,5
2,7
0
0
0
1
0
1
1
19
18
18
19
16
21
23
Thấp
Thấp
Thấp
Thấp
Thấp
Thấp
2
2
0
1
1
0
0
Tám thơm Hải Hậu
IR64 Điện Biên
HT1
16.500
18.000
13.000
13.000
16.000
16.000
12.500
13.000
17.000
16.000
13.000
13.500
17.500
17.000
14.000
15.000
16.000
17.000
13.000
13.500
RVT
BC15
Xi23
Trung
bình
8
Nàng xuân
P6
18.000
16.000
-
16.000
-
16.500
16.000
16.000
16.000
17.000
11.000
9.100
17.000
-
16.000
15.500
16.000
15.000
16.000
10.500
9.000
6,8
6,9
7,0
5,7
5,6
5,5
5,5
5,5
5,7
2,2
2,2
2,2
2,1
2,1
2,2
2,5
2,3
2,4
2,7
2,9
3,2
2,7
2,7
2,5
2,2
2,3
2,3
0
1
0
1
0
5
5
5
5
19
17
17
19
18
25
26
25
24
Thấp
Thấp
Thấp
Thấp
Thấp
Cao
1
0
1
1
2
0
0
0
0
9
-
10
11
12
13
14
15
16
Nam định 5
BT7 (KBL)
T10
-
-
15.500
15.000
-
-
-
-
16.000
-
16.000
18.000
11.500
9.700
9.800
-
KD18
12.500
9.500
10.000
-
11.500
9.500
9.500
9.000
11.000
9.300
9.800
-
Q5
Cao
KD đột biến
TBR1
9.800
9.100
Cao
9.200
8.800
Cao
1195
Xác định một số chỉ tiêu lúa gạo chất lượng tốt của người tiêu dùng vùng Đồng bằng sông Hồng
Điều tra tình hình tiêu thụ gạo tại các đại
lý bán buôn, cửa hàng bán lẻ cho thấy, giá tất cả
các loại gạo tại thị trường Hà Nội luôn cao hơn
1.000-2.000đ/kg so cùng chủng loại tại các tỉnh
lân cận như Hải Dương, Bắc Ninh, Nam Định,
Thái Bình, Hải Phòng. Tại tất cả các thị trường,
giá nhóm gạo chất lượng tốt cao hơn 1,5-2 lần so
với nhóm gạo chất lượng thấp. Các loại gạo BT7,
Tám thơm Hải Hậu, IR64 Điện Biên, T10 là
nhóm gạo có giá cao nhất. Các loại gạo có hàm
lượng amylose từ 17-23% cho giá bán cao hơn
các loại gạo có hàm lượng amylose > 23% từ
2.000-4.000 đ/kg. Các loại gạo có điểm bạc bụng
thấp (điểm 0-1) cho giá bán cao hơn loại gạo có
điểm bạc bụng cao (điểm 5) khoảng 2.000-5.000
đ/kg. Các loại gạo có mùi thơm (điểm 1-2) luôn
cho giá bán cao nhất so với các giống không có
mùi thơm. Các loại gạo cho giá bán cao trên thị
trường có chiều dài hạt gạo như sau: 06 giống có
chiều dài hạt gạo < 6mm, 05 giống có chiều dài
hạt gạo nằm trong khoảng 6- 7mm, có 1 giống có
chiều dài hạt gạo > 7mm. Như vậy, kết quả điều
tra cho thấy có sự biến động lớn về chỉ số chiều
dài hạt gạo của các loại gạo được bán trên thị
trường. Kết quả này cũng đồng nhất với kết quả
điều tra tại các siêu thị đã nêu tại bảng 1.Tuy
nhiên, đây là điểm khác biệt với tiêu chí gạo chất
lượng tốt, xuất khẩu tại các tỉnh phía Nam có
tiêu chí là chiều dài hạt gạo phải ≥ 7mm.
Tổng hợp kết quả phỏng vấn sở thích tiêu
dùng gạo của người tiêu dùng được trình bày tại
bảng 4 cho biết những người có thu nhập cao quan
tâm đến các đặc tính chất lượng tốt, trong đó trên
90% thích gạo trong không bạc bụng, có mùi thơm,
cơm mềm, cơm không dính. Đối với chiều dài hạt
gạo thì 52% thích gạo hạt dài, 48% không quan
tâm đến chiều dài hạt gạo khi mua. Trong nhóm
người tiêu thụ có thu nhập trung bình, 32,5%
thích gạo hạt dài, 67,5% không quan tâm đến
chiều dài hạt gạo. Trên 60% người được hỏi ý kiến
thích gạo trong, có mùi thơm, cơm mềm và cơm
không dính. Số còn lại ít quan tâm đến các tính
trạng nêu trên. Nhóm những người thu nhập thấp
thích được sử dụng gạo có mùi thơm, số còn lại ít
quan tâm đến từng chỉ tiêu chất lượng riêng biệt
trong khi 45% trong số họ thích ăm cơm cứng.
Nhận xét chung cả 3 nhóm tiêu dùng cho
thấy: 67% người được hỏi ý kiến không quan
tâm đến hạt gạo sẽ mua là gạo hạt dài hay
ngắn, 33% thích mua gạo hạt dài > 7mm; 67-
68% người tiêu dùng thích mua và sử dụng loại
gạo hạt trong, không bạc bụng và có mùi thơm.
Phần còn lại (33% và 34%) không quan tâm đến
những yếu tố này. 77% người tiêu dùng thích
được ăn cơm mềm, cơm không dính, 33% thích
cơm cứng, trong đó chủ yếu thuộc về nhóm
người tiêu dùng có thu nhập thấp.
Kết quả trên cho thấy phần lớn người tiêu
dùng vùng ĐBSH có quan tâm nhiều đến các
tiêu chí cụ thể của loại gạo mà họ sẽ mua và sử
dụng? Thu nhập càng cao thì đòi hỏi về chất
lượng gạo càng cao.
Kết quả điều tra ở bảng 3 cho thấy: gạo
BT7, Tám thơm Hải Hậu được tiêu thụ khắp các
thị trường, nhiều nhất là ở Hà Nội. Giống IR64
Điện Biên chỉ được tiêu thụ tại thị trường Hà
Nội. Giống HT1, Xi23 được tiêu thụ ổn định.
Các giống chất lượng thấp như KD18, Q5
chiếm thị phần rất thấp; các giống BT7, Tám
thơm Hải Hậu chiếm phần lớn trong thị
trường bán buôn của tỉnh Nam Định nhưng
giảm nhiều tại thị trường bán lẻ do chủ yếu
bán buôn đi các tỉnh khác. Các giống lúa T10,
Nàng xuân, Nam định 5 cũng chiếm thị phần
đáng kể tại nhiều thị trường. Giống BC15
chiếm thị phần chính (bán buôn và bán lẻ) tại
Thái Bình. Giống P6 chỉ có tại Hải Dương và
Thái Bình. Giống BT kháng bạc lá chiếm thị
phần đáng kể tại các tỉnh lẻ, chưa thấy xuất
hiện tại thị trường Hà Nội.
Các giống lúa có gạo được tiêu thụ chính trên
thị trường được trồng và đánh giá lại một số đặc
tính nông sinh học cơ bản nhằm góp phần xác
định các tiêu chuẩn cho giống lúa chất lượng cao
vùng ĐBSH. Số liệu của bảng 5 cho thấy:
Trong 12 giống lúa thuộc nhóm chất lượng
tốt, 8 giống có thời gian sinh trưởng ngắn. Bốn
giống thuộc nhóm có chất lượng trung bình cũng
có đặc tính thời gian sinh trưởng tương tự. Đây
là bộ giống cơ bản hiện đang tồn tại khá ổn định
trong canh tác lúa vùng ĐBSH. Giống lúa Tám
thơm Hải Hậu là giống lúa mùa địa phương dài
ngày, phản ứng ánh sáng ngày ngắn, nó mang
1196
Nguyễn Trọng Khanh, Nguyễn văn Hoan
Bảng 3. Tỉ lệ bán ra của các loại gạo tại các đại lý bán buôn và cửa hàng bán lẻ trong tháng 12/2012
của một số thị trường trong vùng ĐBSH
Hà Nội (nội thành)
Hải Phòng
Hải Dương
Nam Định
Thái Bình
TT
Tên giống
Bán buôn
Bán lẻ
Bán buôn
Bán lẻ
Bán buôn
Bán lẻ
Bán buôn
Bán lẻ
Bán buôn
Bán lẻ
(% )
18,0
12,0
6,0
27,0
3,0
5,0
20,0
1,0
-
(% )
(% )
5,0
6,0
-
(% )
(% )
10,0
1,0
-
(% )
(% )
35,0
33,0
-
(% )
(% )
4,0
1,0
-
(% )
1
2
BT7
20,0
11,0
5,0
23,0
4,0
6,0
20,0
1,0
-
6,0
5,0
11,0
1,0
-
20,0
20,0
-
4,0
1,0
-
Tám thơm Hải Hậu
IR64 Điện Biên
HT1
3
4
7,0
10,0
25,0
10,0
2,0
-
8,0
7,0
27,0
11,0
1,0
-
12,0
9,0
11,0
7,0
2,0
13,0
2,0
2,0
7,0
17,0
4,0
3,0
-
14,0
7,0
9,0
7,0
2,0
13,0
1,0
2,0
8,0
18,0
4,0
3,0
-
2,0
17,0
5,0
1,0
1,0
-
5,0
20,0
15,0
2,0
2,0
-
2,0
5,0
58,0
4,0
1,0
6,0
2,0
5,0
3,0
2,0
1,0
1,0
5,0
100
3,0
5,0
60,0
1,0
1,0
6,0
2,0
5,0
3,0
2,0
1,0
1,0
5,0
100
5
RVT
6
BC15
7
Xi23
8
Nàng xuân
P6
9
10
11
12
13
14
15
16
Nam định 5
BT7 (KBL)
T10
-
-
3,0
6,0
-
2,0
8,0
-
2,0
1,0
-
3,0
5,0
-
-
-
3,0
4,0
1,0
-
4,0
5,0
1,0
KD18
10,0
2,0
6,0
6,0
100
8,0
3,0
7,0
7,0
100
1,0
1,0
1,0
-
5,0
2,0
1,0
-
Q5
KD đột biến
TBR1
-
Tổng số (%)
100
100
100
100
100
100
Bảng 4. Kết quả phỏng vấn sở thích của người tiêu dùng đối với một số tiêu chí liên quan đến chất lượng gạo (%)
Nhóm có
thu nhập trung bình (%)
Nhóm có
thu nhập thấp (%)
Trung bình
của cả 3 nhóm (%)
Tiêu chí chất lượng mà người tiêu dùng ưa thích
Nhóm có thu nhập cao
Thích mua loại hạt gạo dài trên 7mm
Không quan tâm đến hạt gạo dài hay ngắn
Thích mua loại gạo hạt trong, không bạc bụng
Không quan tâm đến hạt gạo trong hay đục
Thích mua loại hạt gạo có mùi thơm
Không quan tâm đến mùi thơm
52,0
48,0
92,0
8,0
32,5
67,5
63,5
36,5
64,5
35,5
28,5
51,0
20,5
12,5
87,5
45,0
55,0
50,5
44,5
15,0
40,0
45,0
33,0
67,0
67,0
33,0
68,0
32,0
29,0
48,0
23,0
90,0
10,0
41,0
55,0
4,0
Thích mua loại gạo cho cơm mềm
Thích mua loại gạo cho cơm hơi mềm, không dính
hích mua loại gạo cho cơm cứng
1197
Xác định một số chỉ tiêu lúa gạo chất lượng tốt của người tiêu dùng vùng Đồng bằng sông Hồng
tính đặc thù cao và chỉ khu trú tại vùng chuyên
canh riêng biệt. Giống Xi23 cũng có thời gian
sinh trưởng dài và chủ yếu được canh tác tại các
chân ruộng vàn trũng, có cơ cấu 2 vụ lúa/năm.
Giống BC15, P6 thuộc nhóm trung ngày và có
đặc tính nổi trội về năng suất cao, hàm lượng
protein cao nên vẫn được phát triển, tuy nhiên
đặc tính này cũng là yếu tố giới hạn năng suất
và hiệu quả sản xuất nên cần phải được cải tạo
để rút ngắn hơn. Để có giống lúa phù hợp với
điều kiện thời tiết khí hậu và cơ cấu mùa vụ
vùng ĐBSH, cần các giống lúa có thời gian sinh
trưởng khoảng 120-135 ngày trong vụ xuân, 95-
110 ngày trong vụ mùa.
P6 có khả năng chịu lạnh tốt nhất (điểm 1), 14/16
giống còn lại đều chịu lạnh đạt điểm 3 và ít nhất
cũng đạt điểm 5. Qua thực tế phát triển giống lúa
của vùng ĐBSH cho thấy để có thể tồn tại và
phát triển trong sản xuất, các giống lúa cần có
khả năng chịu lạnh <5 điểm. Giống lúa có khả
năng chịu lạnh kém (điểm 7-9) khó có thể phát
triển rộng tại vùng ĐBSH.
Đánh giá tính trạng màu sắc vỏ trấu cho
thấy các giống lúa BT7, BTKBL, T10, Tám thơm
Hải Hậu có vỏ trấu nâu và có mùi thơm, hai
giống lúa RVT và Nàng xuân có vỏ trấu vàng
nhưng hạt gạo cũng có mùi thơm; các giống lúa
còn lại đều có màu vỏ trấu vàng. Như vậy, có
thể thấy mầu vỏ trấu không phải là biểu hiện
kiểu hình liên quan đến tính trạng mùi thơm,
tuy nhiên cũng cần được nghiên cứu sâu thêm
trong các nghiên cứu khác vì xác định tác dụng
của một biểu hiện rất dễ nhận biết này sẽ rất có
lợi cho quá trình chọn giống.
Đánh giá tính trạng chiều cao cây cho thấy
15/16 giống có chiều cao cây thuộc nhóm bán lùn
93-115cm, 1 giống thuộc nhóm cao cây 125cm.
Kết quả này phù hợp với xu hướng chọn giống
lúa hiện nay là chọn giống có chiều cao cây
thuộc nhóm bán lùn, kiểu cây thâm canh.
Kết quả theo dõi đặc tính dạng hình cây cho
thấy 15/16 giống đều có điểm 3-5, dạng cây gọn,
thân đứng, mọc chụm, không loè xoè, giống Tám
thơm Hải Hậu là giống cổ truyền có dạng hình
cây không gọn, thân mọc nghiêng.
Trong năm 2013 chúng tôi đã đánh giá khả
năng kháng sâu bệnh hại của tất cả 16 giống
tham gia thí nghiệm trong 2 điều kiện lây
nhiễm nhân tạo trong nhà lưới và đánh giá mức
độ nhiễm ngoài đồng ruộng, kết quả cho thấy:
Đối với bệnh đạo ôn, giống BC15 nhiễm
nặng nhất ở điểm 9 trong điều kiện lây nhiễm
nhân tạo và điểm 7 ngoài đồng ruộng, đây là
nhược điểm của giống lúa này. Thực tiễn cho
thấy, sản xuất giống BC15 người nông dân phải
tốn rất nhiều chi phí, công sức để giảm thiệt hại
về năng suất do ảnh hưởng của bệnh. Tính
trạng này của BC15 cần được cải tiến để có thể
nâng cao khả năng kháng đạo ôn. Các giống lúa
còn lại đều có chỉ số này đạt từ 1-5 điểm.
Vùng ĐBSH chịu ảnh hưởng nhiều của
mưa, bão trong giai đoạn cuối vụ lúa xuân
(tháng 5-6) và cả vụ lúa mùa (tháng 7-10), do
vậy các giống lúa có độ cứng cây tốt sẽ phù hợp
hơn, có thể cho năng suất ổn định. Qua kết quả
đánh giá cho thấy giống lúa Tám thơm Hải Hậu
mặc dù cho chất lượng hạt rất cao nhưng khả
năng chống đổ kém (điểm 7) nên khó có thể được
canh tác trên diện rộng. Các giống lúa BT7,
BC15, KD18, BT KBL, T10 có khả năng chống
đổ trung bình (điểm 5), đây là nhược điểm giống
cần được khắc phục, cải tạo. Để có thể phát triển
rộng trong sản xuất lúa vùng ĐBSH thì các
giống lúa mới cần có độ cứng cây đạt điểm 1-3.
Kết quả xác định tính kháng bệnh bạc lá
cho thấy: giống lúa BT7 nhiễm nặng bệnh bạc lá
(điểm 9 và 7), giống BT KBL đã cải thiện tính
kháng này tốt hơn rõ rệt so với giống BT7 và đạt
điểm 5 trong điều kiện lây nhiễm nhân tạo,
Do đặc điểm khí hậu có mùa đông lạnh và
nóng lạnh bất thường, xen kẽ trong vụ lúa xuân
nên canh tác lúa vùng ĐBSH đòi hỏi các giống
lúa có khả năng chịu lạnh tốt. Đánh giá khả
năng này trong thí nghiệm cho kết quả: giống lúa
điểm 3 tại điều kiện đồng ruộng. Có 15/16 giống
còn lại đều ở mức nhiễm nhẹ (điểm 5) trong điều
kiện nhân tạo và kháng vừa (điểm 3) trong điều
kiện đồng ruộng.
1198
Nguyễn Trọng Khanh, Nguyễn văn Hoan
Bảng 5. Kết quả đánh giá một số đặc tính nông học, đặc điểm hình thái của các giống lúa có gạo
được tiêu thụ nhiều trên thị trường vùng ĐBSH (vụ xuân, vụ mùa năm 2013)
Khả năng kháng
đạo ôn (điểm)
Khả năng kháng
bạc lá (điểm)
Khả năng kháng
rầy nâu (điểm)
Năng suất thưc
thu (tạ/ha)
Dạng
hình
cây
Độ
cứng
cây
Khả
năng
chịu rét
(đ)
TGST (ngày)
Chiều
cao cây
(cm)
Màu
vỏ trấu
TT
Tên giống
Nhân
Đồng
ruộng
Nhân
Đồng
ruộng
Nhân
Đồng
ruộng
Vụ
VX
VM
Vụ mùa
xuân
(cm)
(đ)
tạo
tạo
tạo
A.Nhóm chất lượng tốt
1
2
BT7
130
-
103
175
95
5
7
5
7
5
-
Nâu
Nâu
3
5
1
3
9
5
7
3
7
7
5
7
5,6
-
5,1
4,2
Tám thơm Hải
Hậu
125
3
4
IR64 ĐB
HT1
135
134
133
145
160
134
145
129
132
132
105
110
105
120
128
110
120
108
104
110
94
110
100
110
115
102
93
3
3
3
5
3
3
3
5
5
3
3
3
1
5
3
3
3
3
5
5
5
3
3
5
3
3
1
3
5
5
vàng
Nâu
5
3
5
9
3
5
3
5
5
5
3
3
3
7
1
3
1
3
3
3
5
5
5
5
5
5
3
3
3
3
5
7
3
5
5
5
5
1
3
3
5,9
6,3
6,4
7,0
6,8
5,9
6,4
6,2
5,5
5,9
4,9
5,5
5,6
6,2
6,1
5,7
5,6
5,7
5,4
5,7
5
RVT
Vàng
Vàng
Vàng
Vàng
Vàng
Vàng
Nâu
6
BC15
7
Xi23
8
Nàng xuân
P6
9
5
5
5
5
5
3
3
3
7
5
7
3
5
3
5
3
10
11
12
Nam định 5
BT7 (KBL)
T10
98
97
100
Nâu
B. Nhóm chất lượng trung bình
13
14
15
16
KD18
Q5
132
137
133
139
101
113
104
114
101
109
104
110
3
3
3
3
5
1
3
1
3
3
3
3
Vàng
Vàng
Vàng
Vàng
3
5
3
5
1
3
1
3
5
3
5
3
3
3
3
3
5
3
5
3
3
3
3
3
6,5
6,8
6,4
6,9
6,0
6,5
6,1
6,8
KD đb
TBR1
1199
Xác định một số chỉ tiêu lúa gạo chất lượng tốt của người tiêu dùng vùng Đồng bằng sông Hồng
Đánh giá tính kháng rầy cho thấy có 4
giống nhiễm rầy ở điểm 7 và 5 là BT7, Tám
thơm Hải Hậu, BT KBL, P6; giống lúa RVT có
biểu hiện tính kháng cao nhất (điểm 3 và điểm
1), các giống còn lại đều biểu hiện ở mức nhiễm
nhẹ và kháng trung bình. Thực tiễn của sản
xuất lúa vùng ĐBSH trong thời gian qua cho
thấy cần phải nâng cao tính kháng rầy nâu của
các giống lúa ở mức <5.
đồng nhất về tiêu chí điểm bạc bụng là 0-1
(hạt gạo trong). Đánh giá tiêu chí hàm lượng
amylose và nhiệt độ hoá hồ cho thấy điểm
khác biệt của thị trường Thái Lan so với các
thị trường khác là hàm lượng amylose của các
mẫu gạo xuất khẩu của Thái Lan có biên độ
dao động rất lớn từ 12-31%, nhiệt hoá hồ từ
thấp, trung bình đến cao. Giải thích điều này
là do gạo của Thái Lan được xuất đi rất nhiều
thị trường trên thế giới, nhà xuất khẩu đáp
ứng tốt các đòi hỏi về thị hiếu sử dụng gạo của
từng thị trường riêng lẻ với các yêu cầu cụ
thể. Trong khi đó người tiêu thụ vùng ĐBSH
thích sử dụng các loại gạo không quá cứng
nhưng cũng không quá mềm, nát. Gạo của Mỹ
được tiêu thụ nội địa và xuất khẩu đi châu
Âu, Trung đông nơi mà người tiêu thụ ưa
dùng các cơm cứng vì thế gạo của Mỹ có hàm
lượng amylose cao, nhiệt hoá hồ cao. Vùng
ĐBSCL là vùng nguyên liệu chính phục vụ
xuất khẩu gạo của Việt Nam đi các thị trường
châu Á, châu Phi nơi mà người tiêu thụ ưa
thích các loại gạo có hàm lượng amylose cũng
như nhiệt độ hoá hồ ở mức trung bình.
Kết quả đánh giá năng suất thực thu cho
thấy trong vụ lúa xuân các giống lúa tham gia
thí nghiệm cho năng suất từ 5,5 đến 7,0 tấn/ha,
vụ mùa giống Tám thơm Hải Hậu có năng suất
thấp 4,2 tấn/ha, giống IR64 ĐB cho năng suất là
4,9 tấn/ha, có 08 giống đạt năng suất nằm trong
khoảng 5-6 tấn/ha, có 02 giống đạt năng suất
trên 6 tấn/ha là BC15 và Xi23. Tất cả các giống
lúa có chất lượng trung bình đều đạt năng suất
trên 6 tấn/ha trong cả hai vụ.
Bảng 6 là kết quả so sánh một số tiêu chí cơ
bản của gạo chất lượng tốt vùng ĐBSH với vùng
Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) cũng như một
số thị trường tiêu thụ, xuất khẩu khác trên thế giới.
Thị trường vùng ĐBSH chấp nhận các loại
gạo có chiều dài hạt gạo từ ngắn đến trung
bình và dài, tương ứng như vậy tỉ lệ dài/rộng
cũng có biên độ dao động khá lớn từ 2,3-3,2.
Thị trường Rome tiêu thụ các loại gạo ngắn và
trung bình, trong khi các thị trường ĐBSCL,
Hồng Kông chỉ tiêu thụ các loại gạo có chiều
dài từ 6,8-7,2mm, đặc biệt hai thị trường lớn
là Thái Lan và Mỹ chỉ tiêu thụ các loại gạo
dài. Tất cả các thị trường trên đều có điểm
Từ kết quả trên cho thấy: khái niệm Tiêu
chí gạo chất lượng tốt được dựa trên sự đánh giá
một số Tiêu chí truyền thống đặc biệt là các chỉ
tiêu liên quan đến chất lượng nấu nướng, chất
lượng thương trường, nhưng không có tiêu
chuẩn chung cho tất cả các thị trường trên thế
giới mà chỉ có thể có tiêu chuẩn cho từng thị
trường tiêu thụ cụ thể và từ đó sẽ là tiêu chuẩn
cho vùng sản xuất cung ứng lúa gạo tương ứng.
Bảng 6. So sánh một số tiêu chí chất lượng gạo tốt của vùng ĐBSH với ĐBSCL và một số
thị trường tiêu thụ gạo khác trên thế giới.
Thị trường
vùng
ĐBSH
Thị trường
vùng ĐBSCL
Thị trường
Hồng Kông
Thị trường
Mỹ
Thị trường
Rome
Thị trường
Thái Lan
TT
Các tiêu chí chất lượng
1
2
3
4
5
6
Chiều dài hạt gạo (mm)
Chiều rộng hạt gạo (mm)
Tỉ lệ dài/rộng
5,5-7,0
2,1-2,8
2,3-3,2
0-1
6,8-7,0
2,3-2,6
2,8-3,0
0-1
6,8-7,2
2,3-2,7
2,8-3,0
0-1
7,0-7,5
2,4- 2,8
2,9-3,2
0-1
5,6-6,5
2,5-2,9
2,2-2,6
0-1
6,8- 7,5
2,2-2,9
2,8-3,4
Độ bạc bụng (điểm)
Hàm lượng amylose (%)
Nhiệt độ hoá hồ
0-1
16-23
20-24
TB
18- 23
23-26
20-23
TB
12-31
Thấp- TB
Thấp - TB
TB-cao
Thấp-TB-cao
1200
Nguyễn Trọng Khanh, Nguyễn văn Hoan
Nắm rõ được yêu cầu cụ thể về chất lượng gạo
của từng thị trường là yếu tố quan trọng giúp
người sản xuất đưa ra các sản phẩm phù hợp, từ
đó có thể thu được hiệu quả sản xuất kinh
doanh cao.
4. KẾT LUẬN
- Nhu cầu tiêu thụ các loại gạo có chất
lượng tốt tại vùng ĐBSH cao hơn hẳn các loại
gạo có chất lượng thấp.
- Gạo chất lượng tốt được tiêu thụ tại vùng
ĐBSH mang đầy đủ các tiêu chí của gạo Việt
Nam chất lượng tốt như gạo trong, không bạc
bụng, nhiệt độ hoá hồ trung bình hoặc thấp, có
thể có mùi thơm, nhưng có điểm khác biệt là:
yếu tố chiều dài hạt gạo không nhất thiết phải
dài 7 mm và hình dạng hạt cũng không nhất
thiết phải là dạng thon dài.
Trên cơ sở điều tra đánh giá thị hiếu sử
dụng gạo của người tiêu dùng vùng ĐBSH kết
hợp với đánh giá các đặc tính nông sinh học của
các giống lúa chất lượng tốt được nông dân trong
vùng canh tác có hiệu quả, chúng tôi đề xuất
Tiêu chí cho giống lúa chất lượng tốt phù hợp
cho canh tác lúa vùng ĐBSH, gồm:
Thời gian sinh trưởng: 120-135 ngày trong vụ
xuân (trà xuân muộn); 95-110 ngày trong vụ mùa.
- Xác định được một số tiêu chí cơ bản của
giống lúa chất lượng cao phù hợp với canh tác
vùng ĐBSH là: ngắn ngày (95-115 ngày trong vụ
mùa), năng suất phải đạt 55-70 tạ/ha, gạo trong
không bạc bụng, hàm lượng amylose 17-23%,
nhiệt độ hoá hồ thấp hoặc trung bình, có mùi
thơm. Tính trạng chiều dài hạt gạo có thể thay
đổi: chọn lọc hạt ngắn, trung bình và dài. Tương
tự như vậy hình dạng hạt có thể được chấp nhận
các loại hạt thon dài, trung bình, bầu.
- Năng suất: 60-70 tạ/ha trong vụ xuân, 55-
65 tạ/ha trong vụ mùa
- Dạng hình cây: điểm 1-3 dạng cây bán lùn
kiểu cây thâm canh.
- Hàm lượng amylose: 17-21%
- Độ bạc bụng: điểm 0-1
- Mùi thơm: điểm 1-2
- Đặc tính chiều dài hạt gạo và dạng hình
hạt không phải là yếu tố quan trọng tham gia
vào Bộ tiêu chuẩn này, nhu cầu của người tiêu
dùng ít quan tâm đến yêu cầu gạo dài hay trung
bình hoặc ngắn, cũng như dạng hình hạt thon
dài hay trung bình.
LỜI CẢM ƠN
Tôi xin chân thành cámơn tập thể cán bộ
nghiên cứu của Bộ môn Chọn giống lúa cho
vùng khó khăn, và Nhóm nghiên cứu thuộc đề
tài Chọn tạo giống lúa cho vùng đồng bằng sông
Hồng (giai đoạn 2006-1010, 2011-2015) đã giúp
đỡ tôi hoàn thành nghiên cứu này.
- Nhiệt độ hoá hồ: thấp-trung bình
- Kháng bệnh bạc lá, bệnh đạo ôn: điểm 1-5
- Kháng rầy nâu: điểm 1-5
- Khả năng chịu rét: điểm 1-5
- Độ cứng cây: điểm 1-3
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Bienvenido O. Juliano(2007). Rice Chemistry and
Quality, PhilRice.
Như vậy, để chọn giống lúa chất lượng tốt
phù hợp với vùng Đồng bằng sông Hồng, ngoài
các tiêu chí đặc thù liên quan tới chất lượng gạo,
nhà chọn giống cần có định hướng lai và chọn
lọc theo các tiêu chí về thời gian sinh trưởng,
năng suất, khả năng chống chịu sâu bệnh hại,
chống đổ như đã nêu trên. Với đặc tính chiều
dài hạt gạo và dạng hình hạt vốn là các tiêu chí
rất quan trọng ở các tỉnh phía Nam thì cho vùng
Đồng bằng sông Hồng lại có thể thay đổi linh
hoạt: hạt có thể dài, trung bình, ngắn còn dạng
hạt có thể thon dài, thon hoặc trung bình đều có
thể dược chấp nhận.
Bộ Nông nghiệp và PTNT (2013). 966 giống cây trồng
nông nghiệp mới. Nhà xuất bản Nông nghiệp.
Tổng cục Thống kê (2012). Niên giám thống kê Việt
Nam 2012.
Tổng cục Thống Kê (2010). Niên giám thống kê Việt
Nam 2009.
Uỷ ban Nhân dân tỉnh Nam Định (2013). Báo cáo tình
hình kinh tế xã hội tỉnh Nam Định năm 2012.
Cục Trồng trọt, Bộ Nông nghiệp PTNT (2011). Báo
cáo kết quả sản xuất lúa năm 2010. Hà Nội.
IRRI (2002). Standard Evaluation System for Rice.
International Rice Research Institute. Los Banos,
Philippines
1201
10 trang
08/01/2024
20860
Free
Bạn đang xem tài liệu "Xác định sở thích về gạo chất lượng cao của người tiêu dùng vùng Đồng bằng sông Hồng", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- xac_dinh_so_thich_ve_gao_chat_luong_cao_cua_nguoi_tieu_dung.pdf
