Kiều Thanh Quế vớ ba mươi năm Văn học
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 1+2 (257+258)2020
95
KIỀU THANH QUẾ VỚ
BA MƯƠI NĂM VĂN HỌC
ĐỖ THỊ THU HUYỀN*
Trong tiến trình phát triển và hiện đại hóa văn học Nam Bộ những năm đầu thế
kỷ XX, Kiều Thanh Quế là một trường hợp đặc biệt với vị trí đáng kể. Bài viết chỉ
ra một số đặc điểm của công trình Ba mươi năm văn học để thấy được đóng
góp của ông trong việc “tính sổ văn học”, thấy được phong cách phê bình cũng
như vai trò của công trình trong diện mạo văn học Nam Bộ đầu thế kỷ XX.
Từ khóa: Kiều Thanh Quế, Ba mươi năm văn học, văn học Nam Bộ
Nhận bài ngày: 9/10/2019; đưa vào biên tập: 13/10/2019; phản biện: 20/11/2019;
duyệt đăng: 12/2/2020
Kiều Thanh Quế (1914 - 1948), còn có trình của Kiều Thanh Quế có thể kể
các bút danh Mộc Khuê, Quế Lang,
đến: Hai mươi tuổi (tiểu thuyết, 1940),
Tô Kiều Phương, Nguyễn Văn Hai. Đứa con của tội ác (truyện ngắn,
Ông là một trong những nhà văn, dịch
giả, nhà phê bình có công đầu gây
dựng nền văn học hiện đại Việt Nam
giai đoạn nửa đầu thế kỷ XX với chủ
trương và phương pháp rõ ràng.
1941), Ba mươi năm văn học (phê
bình, 1941), Phê bình văn học (1942),
Cuộc tiến hóa văn học Việt Nam
(1943), Đàn bà và nhà văn (1943),
Học thuyết Frued (khảo luận, 1943),
Thi hào Tagore (khảo luận, 1943), Một
ngày của Tolstoi (khảo luận), Vũ
Trọng Phụng và chủ nghĩa tả thiệt xã
hội (1945)…
Kiều Thanh Quế được ghi nhận là
“Nhà phê bình văn học hiếm có của
Nam Bộ” (Hoài Anh, 2001: 923-939),
“Kiều Thanh Quế có thể coi như nhà
phê bình văn học chuyên nghiệp duy
nhất của văn học Nam Bộ” (Đoàn Lê
Giang, 2006: 3-15)... Với kiến văn
phong phú về văn học sử, bút lực dồi
dào, Kiều Thanh Quế đã để lại một
lượng tác phẩm đồ sộ và phong phú
các thể loại như tiểu thuyết, truyện
ngắn, truyện ký; viết nghiên cứu, phê
bình, biên khảo, trao đổi, đọc sách,
điểm sách, dịch thuật… Các công
Ba mươi năm văn học (1941) là cuốn
sách thể hiện được sự bao quát nhiều
thể loại văn học, kiểm kê tính sổ văn
học với lối phê bình hiện đại, đưa đến
một cái nhìn hệ thống về các vấn đề
văn học sử trong một khoảng thời
gian dài.
Qua Ba mươi năm văn học cho thấy
sự đóng góp to lớn của Kiều Thanh
Quế, trong việc “tính sổ văn học” -
thống kê văn học quốc ngữ trong vòng
ba mươi năm (1914 - 1941), qua đó
* Viện Văn học.
ĐỖ THỊ THU HUYỀN – KIỀU THANH QUẾ VỚI CHUYÊN KHẢO…
96
cho thấy diện mạo văn học Nam Bộ Mặc Tử... Và ông cũng không quên
đầu thế kỷ XX.
gọi tên nhiều thi sĩ tuy chưa có tác
phẩm ra đời, nhưng tài năng đã phát
huy rõ rệt trên báo chí: J-Leiba Thanh
Tùng Tử, Tchya, Thái Can, Thâm Tâm,
Trần Huyền Trân...
Công việc kiểm kê để tính sổ văn
học
Trong “Lời nói đầu”, Kiều Thanh Quế
định danh công việc được thực hiện
trong sách: “Công việc chúng tôi hôm
nay ở đây chỉ là công việc „tính sổ văn
học‟ – một công việc mà Trương Tửu
đã có lần thi hành trong Mùa gặt mới
số 2 ra năm 1941 và cũng là công việc
chúng tôi đã thử phác qua trên Đông
Dương tuần báo ở Sài Gòn hồi tháng
Avril 1940.
Với báo chí, ông cụ thể hóa bằng
cách phân chia khu vực: “Ở Bắc Hà,
sau khi hai tờ Ngày nay và Chủ Nhật
nối gót Phong Hóa từ trần, bên cạnh
Tiểu thuyết thứ Bảy, có lẽ Trung Bắc
Chủ nhật là tờ báo chạy nhứt. Người
ta đồn, Đào Trinh Nhất là nhà viết báo
đi đến đâu gây dựng đến đó, gẫm thật
không sai!; Ở Nam Kỳ, khi tờ Mai của
Đào Quân lịm rồi, tờ Văn Lang, cơ
quan của một nhóm bác sĩ cũng chết
theo...; Ở Trung Kỳ, ngoài tờ Tiếng
Dân danh tiếng, còn đếm được: Tràng
An, Sông Hương, Đất Việt, Bạn đường,
hiện chết hầu hết. Thật là buồn!” (Kiều
Thanh Quế, 2009: 177).
Tính sổ văn học, đó là công việc của
những bài báo, lẽ ra không nên cho in
thành sách. Nhưng thiển nghĩ: sẽ khó
khăn biết bao nhiêu sau này cho nhà
văn học sử, nếu ông ta muốn tìm mà
không ra một bản thống kê văn học
quốc ngữ trong vòng ba mươi năm
nay.
Khi cần thiết, Kiều Thanh Quế không
chỉ làm công việc kiểm kê, điểm danh
đội ngũ mà đưa ra những phân tích dù
gọn ghẽ nhưng cho thấy một cái nhìn
sắc sảo. Ở phóng sự, ông đánh giá
cao Vũ Trọng Phụng: “Vũ Trọng
Phụng khi hãy còn trẻ tuổi đã thành
danh. Bằng một giọng văn lõi đời, ông
cho ta biết, các ngón bạc bịp của nghề
cờ gian bạc lận ở Bắc Kỳ (Cạm bẫy
người), nghề lấy lính lê dương (Kỹ
nghệ lấy Tây), nghề làm đĩ (Lục sì ,
nghề ở mướn (Cơm thầy). Với thiên
phóng sự sau này, Vũ Trọng Phụng
đã phải để bộ óc triết nhân, „mặc bộ
đồ thằng quít‟, „trong khi đi hái tài liệu
trong cái thế giới con sen, thằng
Thế nên chúng tôi mạo muội trình bày
ra đây bản thống kê văn học quốc ngữ
từ năm 1914 đến 1941” (Kiều Thanh
Quế, 2009: 174)...
Và như lời thưa trước của tác giả, ông
đã “tính sổ” tất cả các thể loại chính
của ba mươi năm văn học với những
phân tích, luận bàn, dẫn dụ, điểm
danh... xác đáng.
Với thơ ca, Kiều Thanh Quế kiểm kê
32 tác giả gây chú ý với những tác
phẩm tiêu biểu, mà trong số đó, hầu
hết đều là những nhân vật lẫy lừng
trên văn đàn như Thế Lữ, Lưu Trọng
Lư, Xuân Diệu, Huy Cận, Anh Thơ, Vũ
Hoàng Chương, Chế Lan Viên, Hàn
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 1+2 (257+258)2020
97
quít‟... và rằng, „lối phóng sự‟ của tác thuyết cần nhứt là cái duyên kể
giả Hà Nội lầm than, Đêm sông chuyện: còn nhà soạn kịch lại phải có
Hương là lối „phóng sự ghi chép‟ khác cái khiếu về lối văn nói chuyện”(1).
hẳn lối „phóng sự làm vui độc giả‟ của
Ở thể loại phóng sự, ông dẫn lời một
Vũ Trọng Phụng” (Kiều Thanh Quế,
nhà viết báo Pháp trứ danh: “Nếu
2009: 192)…
chưa biết bút chiến, chưa phải là nhà
Cấu trúc phê bình trong Ba mươi
năm văn học
viết báo”. Bút chiến tuy có nhiều lối
nhưng có thể tóm tắt lại hai lối là: bút
chiến về người là một lối bút chiến dễ
dàng, còn bút chiến về việc là một lối
bút chiến mà đến những tay sành sỏi
về nghề viết báo cũng đều nhận là
khó” (Kiều Thanh Quế, 2009: 192).
Xuất phát từ tâm thế hướng tới đáp
ứng nhu cầu thị hiếu của bạn đọc
đương thời, tiếp cận những phong
cách hiện đại thông qua kinh nghiệm
của văn học phương Tây, những sáng
tác cũng như dịch, phê bình của Kiều
Thanh Quế có được vị trí riêng biệt.
Điểm nổi bật của những bài phê bình
trong Ba mươi năm văn học chính là ở
lối kết cấu.
Kiều Thanh Quế lựa chọn những ý
kiến, bình luận để làm “đòn bẩy” cho
những lập luận và dẫn chứng của
mình khi triển khai bài phê bình. Khi
viết về thơ ca, ông dẫn ra ý kiến của
Lưu Trọng Lư trong báo Phụ nữ Tân
văn năm 1932, và cho đó là sự rụt rè
dưới một thư danh, viết cổ động cho
thơ mới: “Cái lối thơ mới của chúng ta
là đương ở vào cái thời kỳ phôi thai,
thời kỳ tập luyện và nghiên cứu.
Không biết rồi đây, nó có đến chỗ
thành công hay là nửa đường bị đánh
đổ. Đó là sự bí mật của lịch sử văn
học mai sau! Dẫu thế nào, nó cũng có
cái giá trị là giúp cho tự do phát triển
của thi ca, đưa thi ca đến một chỗ
cao xa, rộng lớn, nó như thúc giục,
như khêu gợi, như kêu gọi nhà thi
nhân ra làm một cuộc canh tân, dầu
có thất bại, thất bại vì lòng mong ước
quá cao, thì nó cũng đã hiến cho ta
một cái công lớn: nó chính là một
tiếng chuông cảnh tỉnh làng thơ giữa
lúc đương triền miên trong cõi chết…”
Nhiều bài viết trong Ba mươi năm văn
học có cùng một kiểu cấu trúc bài viết,
ông thường đưa khái niệm, sau đó
trích những ý kiến kinh điển rồi triển
khai bằng những minh chứng thuyết
phục, những tác phẩm có tính đại diện
và bao quát... Trong bài phê bình về
kịch bản, ông mở đầu bằng câu hỏi
“Thế nào gọi là kịch?”, rồi dẫn giải:
“Kịch, ta có thể coi như là tinh túy của
văn chương. Tôi thường ví tiểu thuyết
như một chiếc bánh mà người ta cứ
dọn nguyên để đãi khách, cả trong lẫn
ngoài, cả ruột lẫn vỏ. Trái lại, kịch chỉ
là một lát bánh thôi, nhưng phải chọn
lựa kỹ lưỡng, phải biết cắt thế nào cho
khéo léo, để người ta ăn ít mà thấy dư
vị đậm đà, rồi lại suy nghĩ ra mà hiểu
rõ sự ngon lành của cả chiếc bánh.
Đó là hai thể cách khác nhau như thế.
Đến như về văn chương, nhà tiểu (Kiều Thanh Quế, 2009: 183). Đặc
ĐỖ THỊ THU HUYỀN – KIỀU THANH QUẾ VỚI CHUYÊN KHẢO…
98
biệt, ông thường kết thúc bài viết không thế thì không đem được cả
bằng những gợi mở với lối diễn đạt tự toàn thần của nguyên văn do thứ tiếng
nhiên.
nọ sang thứ tiếng kia cho linh hoạt
như một được” (Kiều Thanh Quế,
2009: 205)… Đến phần cuối bài viết,
ông nhấn mạnh: “Trên kia, đã viết:
„nước ta sau này hay dở thế nào đều
nhờ ở sách dịch‟, ở đây, tưởng nên
chép lại và thêm cho đầy đủ như vầy:
„Nước ta sau này hay dở thế nào đều
nhờ ở sách dịch, và sự phiên dịch nó
là nòng cốt khả dĩ đưa văn học quốc
ngữ đến cõi hoàn mỹ‟.
Trong bài Lịch sử, địa chí sau khi ông
liệt kê: về sách địa chí, không kể các
sách chữ Hán(2), riêng về sách quốc
ngữ, chúng tôi được biết mấy bộ
Sadec nhân vật chí, Vĩnh Long nhân
vật chí ở Nam Kỳ, nhưng theo thiển ý,
chưa bộ nào làm đúng phương pháp
có địa đồ đàng hoàng như hai bộ
Hưng Yên địa chí, Bắc Giang địa chí
của ông Nhật Nham Trịnh Như Tấu”
và: “Nghe đâu hiện Nhật Nham tiên Sách dịch muôn năm!
sanh còn đang lo viết thêm cuốn Bắc Sự phiên dịch muôn năm!
Ninh địa chí nữa để làm giàu văn học Văn học quốc ngữ muôn năm” (Kiều
Thanh Quế, 2009: 207).
quốc ngữ về kho sách địa chí” (Kiều
Thanh Quế, 2009: 199)…
Không chỉ có đặc trưng về cấu trúc,
phong cách ngôn ngữ trong phê bình
của ông cũng gây chú ý bởi sự linh
hoạt, lối viết gọn ghẽ và mạch lạc.
Bên cạnh lối diễn đạt thẳng, gọn và
trực diện đề cập đến vấn đề như
“Làng thơ mới (mới lẫn cũ) của văn
học quốc ngữ trong vòng mười năm
nay đếm được...” là những lựa chọn
lời bình của những nhà nghiên cứu
phương Tây mà ông lĩnh hội được,
hầu hết đều rất dễ tiếp nhận. Trong
thơ ca, “Thơ cũng như mọi sự vật
khác trong vũ trụ cũng có sanh mạng,
cũng có lịch sử dinh hư tiêu trưởng
của nó, cũng phải hiện lịch trình biện
chứng (processus dialectique) thì có
lạ gì sự mới cũ phân tranh. Trái trở
lại, lại còn phải nhận rằng đến một cái
quá trình kia, thì thơ mới bây giờ sẽ
già cỗi mà bị mời vào trong viện cổ
vật học”(3). Trong tiểu thuyết: “Muốn
Vì là một nhà nghiên cứu tiếp cận
được với văn học phương Tây, ông
thể hiện rõ quan điểm về dịch thuật.
Mở đầu bài viết về dịch thuật là những
khẳng định về sức mạnh của một nền
văn học khi có sự tiếp sức của dịch
thuật: “Nhưng ngày nay, văn học quốc
ngữ đã phát thạnh, thiết tưởng cần
phải nói: „nước ta sau này hay dở thế
nào đều nhờ ở sách dịch‟. Dịch giả tuy
ý tưởng không bằng tác giả, nhưng
phải thẩm thấu được chỗ tinh thần
của nguyên văn, lại phải có văn tài
tương đương với tác giả mới không
sai lầm và không đổ mất nguyên văn.
Dịch sách cũng như vẽ truyền thần,
bức tranh truyền thần không phải là
bức ảnh chụp, nhưng hai cái vẫn là
một. Không những đúng nhau từng
từng nét mà lại phải đúng nhau cả tinh
thần dáng điệu nữa, dịch sách mà
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 1+2 (257+258)2020
99
làm mới dân một nước, cần phải văn học sử Việt Nam từ dân gian tới
hẵng làm mới tiểu thuyết nước ấy. trung đại và đặc biệt quan tâm giai
đoạn văn chương đầu thế kỷ XX; mở
rộng khảo sát văn học Việt Nam trong
mối liên hệ tiếp nhận, ảnh hưởng và
so sánh với một số hiện tượng văn
học tiêu biểu thuộc các nước Ấn Độ,
Nga Xô viết, Pháp, Trung Quốc...
Cho nên:
- Muốn mới đạo đức, trước phải mới
tiểu thuyết.
- Muốn mới tôn giáo, trước phải mới
tiểu thuyết.
- Muốn mới chánh trị, trước phải mới
tiểu thuyết.
Ở giai đoạn đó, Kiều Thanh Quế cộng
tác với báo Mai do Đào Trinh Nhất
làm chủ bút, đã có những bài phê bình
thẳng thắn, sắc sảo nhờ kiến văn
rộng, lối viết linh hoạt, súc tích. Những
công trình như Phê bình văn học
(1942), Ba mươi năm văn học (1942),
Cuộc tiến hóa văn học Việt Nam
(1943), Thi hào Tagore (1943)... đã
- Muốn mới học thuật, trước phải mới
tiểu thuyết.
- Cho đến muốn mới dân tâm, trước
phải mới tiểu thuyết.
- Muốn mới nhân cách, trước phải
mới tiểu thuyết.
Vì sao vậy?
Vì tiểu thuyết có một sức mạnh chi làm cho Kiều Thanh Quế xứng đáng
phối người ta”(4).
có được một vị trí quan trọng trong tư
cách một nhà phê bình. Ba mươi năm
Vai trò của Ba mươi năm văn học
văn học (ký tên Mộc Khuê, 128 trang)
trong sự nghiệp của Kiều Thanh
đã phác thảo một diện mạo khá đầy
đủ sự tiến hóa văn học của nước ta từ
1914 đến 1941, với 9 mục tương ứng
với thể loại, thể tài, đề tài: Báo chí -
Thơ ca - Tiểu thuyết - Phóng sự - Kịch
bản - Lịch sử, địa chí - Khảo cứu, nghị
luận - Phê bình - Dịch thuật - và cuối
cùng là phần Phụ lục (Chuyện buồn
cười ở làng báo Nam Kỳ ngày xưa).
Quế và trong phê bình văn học đầu
thế kỷ XX ở Nam Bộ
Trong bài viết Kiều Thanh Quế - nhà
nghiên cứu, phê bình văn học (Kiều
Thanh Quế, 2009), các tác giả biên
soạn đã dành sự đánh giá ghi nhận
vai trò của Kiều Thanh Quế trong tiến
trình phát triển và hiện đại hóa văn
học Nam Bộ những năm đầu thế kỷ
XX. Theo đó: sự nghiệp văn học của
Kiều Thanh Quế khá phong phú, bao
gồm nhiều kiểu loại văn thể khác
nhau, như sáng tác tiểu thuyết, truyện
ngắn, truyện ký; viết nghiên cứu, phê
bình, biên khảo, trao đổi, đọc sách,
điểm sách, dịch thuật; nghiên cứu
theo đối tượng tác gia, tác phẩm, thể
loại, giai đoạn và trào lưu; khảo cứu
Diện mạo văn học trong suốt 30 năm
được khái quát sơ lược mà đủ đầy,
không thiếu những điểm nhấn đáng
kể. Tuy nhiên, ý nghĩa của cuốn sách
không dừng ở đó. Thực chất công
việc tính sổ văn học của ông đã “đi xa
hơn trong dự định muốn phác thảo
một lịch trình diễn tiến văn học dân
tộc. Ông không làm công việc như Lê
ĐỖ THỊ THU HUYỀN – KIỀU THANH QUẾ VỚI CHUYÊN KHẢO…
100
Thanh là phỏng vấn trực tiếp các nhà văn học (1914 - 1941) của Kiều Thanh
văn, mà ngược lại, đặt các nhà văn Quế như ngầm khẳng định một dấu
mốc có ý nghĩa bản lề trong tiến trình
hiện đại hóa văn học Nam Bộ. Bởi
nếu trước năm 1913, văn học Nam Bộ
gần như là một bộ phận độc lập, bởi
tính chất “đi trước” của mình, thì từ
1913 trở đi, bộ phận văn học này đã
liên thông hòa nhập vào đời sống
chung của văn học Việt Nam. Trong
hoàn cảnh ấy, có thể nảy sinh câu hỏi
hoài nghi “liệu có chăng cái gọi là
nghiên cứu, lý luận, phê bình văn học
ở Nam Bộ” (Nguyễn Thị Thanh Xuân,
vào từng khuynh hướng, từng thời kỳ
văn học và tìm hiểu nhà văn trong
mối quan hệ với toàn cảnh của đời
sống văn học” (Kiều Thanh Quế,
2009: 24).
Có thể thấy, nếu dòng văn học yêu
nước được tiến hành bởi các nhà nho
Nam Bộ, là sự kế thừa truyền thống
vốn có lâu đời trong văn học dân tộc,
thì dòng văn học hiện đại chữ quốc
ngữ latinh, được khai phá bởi các trí
thức Tây học, là sự bứt phá truyền
thống về cơ bản, vượt lên không gian
mang tính chất vùng Đông Nam Á để
bước dần vào đời sống văn hóa hiện
đại phương Tây (Nguyễn Thị Thanh
Xuân, 2018: 10), mà Kiều Thanh Quế
là một trong những nhân vật đã đánh
giá đúng, đề cao vai trò của văn học
dịch, bởi nó đóng vai trò quan trọng
đối với sự phát triển nền văn chương
tiếng Việt và thể loại văn học, và rằng,
trong đời sống văn học hiện thời cần
có thêm nhiều tác phẩm văn học dịch
hơn nữa... Chính bởi tâm thế tiếp cận
cái mới, đón gió bốn phương nên
trong phê bình của Kiều Thanh Quế
có được sự hiện đại, chắc chắn: “Trên
văn đàn văn học Nam Kỳ, ông đã
chiếm một địa vị kha khá nhờ hai tai
rất thính của ông. Chẳng những ông
đón tiếp phong trào mau lẹ, ông cũng
là một người khơi nguồn phong trào
ấy” (Dẫn theo Phan Mạnh Hùng,
2007: 62).
2018: 11).
*
Đến nay, Kiều Thanh Quế cũng như
những công trình của ông vẫn cần
được tiếp tục nghiên cứu, đào sâu. Ba
mươi năm văn học không chỉ có ý
nghĩa trong sự nghiệp của Kiều Thanh
Quế mà còn trong phê bình văn học
đầu thế kỷ XX ở Nam Bộ. Những
trường hợp như Kiều Thanh Quế rất
cần thiết được nghiên cứu nhiều hơn
nữa, như trong tổng kết của công trình
Nghiên cứu, lí luận, phê bình văn học
ở Nam Bộ thời kỳ 1865 - 1954 cho
rằng: Một đời sống học thuật thành
công phải có những tác giả thành
danh. 27 tác giả có công trình nghiên
cứu (trong đó có Kiều Thanh Quế), tuy
chưa phải là tất cả, bởi người cầm bút
xuất hiện hàng ngày trên trang báo
trong 90 năm có đến con số hàng
trăm, nhưng đây là những khuôn mặt
tiêu biểu. Tính tiêu biểu được xác định
qua số lượng và chất lượng tác phẩm,
qua vai trò tác động vào đời sống văn
học, qua sự thừa nhận của công
Lựa chọn mốc 1914 là điểm xuất phát
để “tính sổ”, khảo sát, Ba mươi năm
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 1+2 (257+258)2020
101
chúng. Công trình nghiên cứu này góp của họ, mong mỏi nhìn thấy họ sớm
phần làm sáng tỏ hơn những khuôn được bổ sung vào văn học sử nước
mặt còn bị chìm khuất trong lớp bụi nhà (Nguyễn Thị Thanh Xuân, 2018:
thời gian, ghi nhận công lao văn hóa
813).
CHÚ THÍCH
(1)
Lời Vi Huyền Đắc nói với Bùi Thế Mỹ trong khi Bùi quân về chơi đất Bắc, ghé lại Hải
Phòng thăm Vi quân (Xem Dân báo ngày 11/3/1941).
(2) Năm Thiệu Bình thứ hai (1435) Nguyễn Trãi viết quyển Dư địa chí, biên tập về quốc biện,
kinh đô nước nhà, cả đến những nghi lễ ấn định việc cống phú ở triều Lê. Trịnh Hoài Đức
làm sách Gia Định thống chí chia làm 6 mục: Tinh dã chí, Sơn xuyên chí, Cương vực chí,
Phong tục chí, Sản vật chí, Thành trì chí.
Dưới triều Tự Đức, Quốc sử quán có soạn bộ Đại Nam nhứt thống chí, biên tập về nhiều
tỉnh trong xứ như: Bắc Ninh tỉnh, Hưng Yên tỉnh…
(3) Phan Văn Hùm: Bài tựa quyển Nói chuyện về thi mới thi cũ của Nguyễn Văn Hanh, 1935.
(4) Của Lương Khải Siêu, do Trúc Khê diễn quốc âm.
TÀI LIỆU TRÍCH DẪN
1. Dân báo. 1941, số ra ngày 11 tháng 3.
2. Đoàn Lê Giang. 2006. “Văn học Quốc ngữ Nam Bộ từ cuối thế kỷ XIX đến 1945 -
thành tựu và triển vọng nghiên cứu”. Nghiên cứu Văn học, số 7, tr.3-15.
3. Hoài Anh. 2001. “Kiều Thanh Quế - nhà phê bình văn học hiếm có của Nam Bộ”,
trong Chân dung văn học. Hà Nội: Nxb. Hội Nhà văn, tr. 923-939.
4. Kiều Thanh Quế. 2009. Cuộc tiến hóa văn học Việt Nam (Nguyễn Hữu Sơn - Phan
Mạnh Hùng biên soạn, giới thiệu). Hà Nội: Nxb. Thanh niên.
5. Nguyễn Thị Thanh Xuân (chủ biên). 2018. Nghiên cứu, lí luận, phê bình văn học ở
Nam Bộ thời kỳ 1865 - 1954. Hà Nội: Nxb. Giáo dục Việt Nam.
6. Nguyễn Trãi. 1435. Dư địa chí. Phan Duy Tiếp dịch, Hà Văn Tấn hiệu đính và chú
thích. TPHCM. Nxb. Đại học Quốc gia TPHCM. 2019.
7. Phan Mạnh Hùng. 2007. “Kiều Thanh Quế - Nhà nghiên cứu văn học”. Nghiên cứu
Văn học, số 3.
7 trang
09/01/2024
13820
Free
Bạn đang xem tài liệu "Kiều Thanh Quế vớ ba mươi năm Văn học", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- kieu_thanh_que_vo_ba_muoi_nam_van_hoc.pdf
