Sinh kế của người dân bị ảnh hưởng bởi sự cố môi trường biển tại bốn tỉnh miền Trung (Nghiên cứu trường hợp sử dụng tiền bồi thường ở huyện Triệu Phong và Gio Linh tỉnh Quảng Trị)
1
CHUYÊN MỤC
TRIẾT HỌC - CHÍNH TRỊ HỌC - XÃ HỘI HỌC
SINH KẾ CỦA NGƢỜI DÂN BỊ ẢNH HƢỞNG BỞI SỰ
CỐ MÔI TRƢỜNG BIỂN TẠI BỐN TỈNH MIỀN TRUNG
(Nghiên cứu trƣờng hợp sử dụng tiền bồi thƣờng ở
huyện Triệu Phong và Gio Linh tỉnh Quảng Trị)
KHÚC THỊ THANH VÂN*
TRỊNH THỊ TUYẾT DUNG**
NGUYỄN THỊ HƢƠNG GIANG***
Sự cố môi trường biển Formosa năm 2016 đã gây thiệt hại nặng nề về kinh tế,
xã hội của bốn tỉnh miền Trung Việt Nam, trong đó có Quảng Trị. Qua kết quả
điều tra, khảo sát thực trạng sinh kế của người dân trước và sau khi xảy ra sự
cố môi trường biển này tại xã Triệu An, huyện Triệu Phong và tại thị trấn Cửa
Việt, huyện Gio Linh tỉnh Quảng Trị, bài viết tìm hiểu các vấn đề: (ii) đời sống
của người dân trước và sau sự cố môi trường biển; (ii) tác động của tiền bồi
thường, hỗ trợ cho sự cố môi trường biển đến đời sống của người dân. Trên cơ
sở đó đưa ra một số nhận xét và kiến nghị giúp nâng cao hiệu quả công tác hỗ
trợ và đền bù trong các sự cố môi trường tương tự.
Từ khóa: sinh kế, môi trường biển, Triệu Phong, Gio Linh
Nhận bài ngày: 25/9/2020; đưa vào biên tập: 30/9/2020; phản biện: 3/10/2020;
duyệt đăng: 30/11/2020
1. GIỚI THIỆU
bàn tỉnh Hà Tĩnh. Theo đường bờ biển,
điểm phía bắc tỉnh Quảng Trị cách điểm
xảy ra sự cố Formosa gần 100km.
Quảng Trị có đường bờ biển dài 75km
và ngư trường rộng trên 8.400km2,
cùng các cửa sông lớn: cửa Tùng của
sông Bến Hải, cửa Việt của sông
Thạch Hãn. Tỉnh có 16 xã, thị trấn ven
biển thuộc bốn huyện Vĩnh Linh, Gio
Quảng Trị là một trong bốn tỉnh miền
Trung chịu ảnh hưởng bởi sự cố môi
trường biển Formosa xảy ra trên địa
*, ** Viện Nghiên cứu Phát triển bền vững
Vùng.
*** Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật
Việt Nam
KHÚC THỊ THANH VÂN – SINH KẾ CỦA NGƯỜI DÂN BỊ ẢNH HƯỞNG…
2
Linh, Triệu Phong, Hải Lăng với tổng pháp chọn mẫu có chủ đích và quả
diện tích là 17.138ha. Đất sản xuất
nông nghiệp chiếm 27% diện tích.
Chính thì thế, sự cố môi trường biển
do Formosa gây ra, không chỉ tác động
đến vùng biển, hệ sinh thái biển, đảo
mà còn tác động đến sinh thái cửa
sông và hoạt động sinh kế vùng cửa
sông của tỉnh.
cầu tuyết.
Đối với mẫu định lượng, nghiên cứu
khảo sát bằng bảng hỏi những người
chịu nhiều ảnh hưởng của sự cố môi
trường biển. Kết quả khảo sát thu về
98 bảng hỏi, tuy nhiên chỉ có 95 bảng
hỏi đủ yêu cầu để đưa vào phân tích,
gồm 47 bảng hỏi tại xã Triệu An,
huyện Triệu Phong và 48 bảng hỏi tại
thị trấn Cửa Việt, huyện Gio Linh.
Nghiên cứu cũng tiến hành phỏng vấn
sâu, thảo luận nhóm người dân xã
Triệu An và thị trấn Cửa Việt, cũng
như tham vấn ý kiến đại diện Sở Nông
nghiệp và Phát triển Nông thôn, Sở
Lao động, Thương binh và Xã hội, đại
diện lãnh đạo cấp xã, huyện, thị trấn.
Nghiên cứu được tiến hành trong
tháng 1 năm 2020(1).
Hiện trạng sinh kế liên quan đến biển
ở Quảng Trị bao gồm hầu hết các loại
hình sinh kế biển như: khai thác hải
sản, nuôi trồng hải sản, dịch vụ vận
tải, dịch vụ du lịch. Sự cố môi trường
biển Formosa khiến cá chết hàng loạt
đã làm cho phần lớn hoạt động kinh tế
ở đây tạm ngưng, ngay cả các sản
phẩm đã qua chế biến và hải sản đánh
bắt được trữ trong kho đông cũng khó
tiêu thụ. Đây là vùng bị ảnh hưởng bởi
sự cố môi trường biển ở các mức độ
khác nhau. Theo báo cáo của tỉnh có
8.008 hộ bị ảnh hưởng gián tiếp bởi
sự cố môi trường biển (Ủy ban nhân
dân tỉnh Quảng Trị, Đề án 2285/ĐA-
UBND ngày 30/5/2017).
Một số đặc điểm của mẫu khảo sát
Quy mô hộ gia đình
Các hộ bị ảnh hưởng trong mẫu khảo
sát có quy mô hộ lớn, dao động từ 2
người đến 10 người trong mỗi hộ,
trung bình là 4,9 nhân khẩu trên hộ
lớn hơn 1,3 điểm so với trung bình
của cả nước (3,6 người/hộ) (Tổng cục
Thống kê, 2019b). Tỷ lệ hộ gia đình có
4 đến 5 nhân khẩu chiếm 55,8% tổng
số mẫu khảo sát. Hộ gia đình quy mô
nhỏ 2-3 nhân khẩu chỉ chiếm 21,1%
tổng số mẫu khảo sát, trong đó chỉ có
5 hộ có quy mô hộ 2 người.
2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Địa bàn nghiên cứu
Để đảm bảo mục tiêu nghiên cứu là
các loại hình sinh kế bị ảnh hưởng bởi
sự cố Formosa, tác giả đã chọn, huyện
Do Linh và xã Triệu An, huyện Triệu
Phong – địa bàn ven biển có loại hình
sinh kế cơ bản là đánh bắt cá và nuôi
trồng thủy hải sản bên cạnh hoạt động
chế biến hải sản, dịch vụ nghề cá.
Về cơ cấu nhân khẩu theo độ tuổi,
75,8% hộ gia đình có tỷ lệ người trong
độ tuổi lao động trên 50% tổng số
Phƣơng pháp nghiên cứu
Để đảm bảo chọn mẫu phù hợp, người trong hộ. Có 24,2% số hộ có tỷ
nghiên cứu kết hợp sử dụng phương
lệ người trong độ tuổi lao động và
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 12 (268) 2020
3
người ngoài độ tuổi lao động như Sinh kế chính của hộ gia đình bị ảnh
nhau, và có 45,3% số hộ có tỷ lệ người hưởng được xác định dựa vào cơ cấu
trong độ tuổi lao động lớn hơn số
người phụ thuộc. Đáng lưu ý có 18,9%
số hộ có 100% số người trong độ tuổi
lao động. Số người trong độ tuổi lao
động cao là nguồn lực tốt cho hộ phát
triển kinh tế, ổn định sinh kế của gia
đình. Tỷ lệ phụ thuộc trung bình của
mẫu nghiên cứu là 0,77 (Tổng cục
Thống kê, 2019a: 12-13)(2). Có một số
hộ cá biệt với quy mô hộ lớn, tỷ lệ phụ
thuộc ở mức cao trên 2.
nguồn thu nhập chủ yếu của hộ gia
đình năm 2015 và năm 2018 và cả tỷ
trọng đóng góp từ loại hình sinh kế
này vào cơ cấu nguồn thu nhập của
hộ gia đình.
Hầu hết sinh kế của người dân đều bị
ảnh hưởng ít nhiều bởi sự số môi
trường biển và có xu hướng chuyển
đổi sinh kế rất rõ ràng và đa dạng
trong giai đoạn sau sự cố môi trường
biển. Trong đó các hoạt động sinh kế
dựa vào biển bị tác động nặng nề và
có sự chuyển đổi mạnh nhất.
Trình độ học vấn
Phần lớn người trong trong mẫu khảo
sát chưa học hết cấp 3; có đến 50%
số hộ mà 100% số người trong hộ chỉ
tốt nghiệp cấp 1 và 2. Số hộ có người
trong độ tuổi lao động có trình độ cấp
3 và trung cấp là 25 hộ chiếm 26,6%,
còn lại có 23,4% số hộ có ít nhất một
người có trình độ cao đẳng, đại học.
Không có hộ nào có nhân khẩu có
trình độ sau đại học. Trong số các hộ
có nhân khẩu có trình độ cao đẳng,
đại học thì số hộ có 2 người trở lên
trong độ tuổi lao động có trình độ cao
đẳng, đại học cũng chỉ có 7 hộ, chiếm
31,8%, tương đương với 7,4% tổng số
Phân tích sự chuyển dịch trong nguồn
thu nhập lớn nhất(3) của hộ gia đình từ
năm 2015 đến năm 2018 cho thấy có
73 hộ gia đình (chiếm 76,8% hộ được
khảo sát) giữ vững được nguồn thu
nhập lớn nhất của gia đình. Bên cạnh
đó, có không ít hộ gia đình cơ cấu
nguồn thu nhập lớn nhất thay đổi rõ
rệt, số này chiếm 23,2% số hộ được
khảo sát.
Các hoạt động sinh kế dựa vào biển
Nghiên cứu hoạt động sinh kế dựa vào
biển ở địa bàn khảo sát là: đánh bắt xa
hộ trong mẫu khảo sát tại Quảng Trị. bờ, đánh bắt trung bờ, đánh bắt ven bờ,
Trong số các hộ có trình độ cao đẳng nuôi trồng hải sản, thu mua và chế biến
trở lên có 27 hộ gia đình có ít nhất 2
người có trình độ cao đẳng trở lên. Có
15 hộ có 1 người có trình độ cao đẳng
trở lên.
nghề cá, các hoạt động dịch vụ phục
vụ nghề cá (làm đá, kho lạnh), dịch vụ
du lịch, và phân tích sự thay đổi cơ cấu
nguồn thu nhập chính của các nhóm
này trong năm 2015 và 2018.
3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Kết quả khảo sát cho thấy, sau khi xảy
ra sự cố có 85,4% số hộ vẫn duy trì
công việc đánh bắt hải sản. Một số
3.1. Đời sống của ngƣời dân trƣớc
và sau sự cố môi trƣờng biển
3.1.1. Sinh kế
KHÚC THỊ THANH VÂN – SINH KẾ CỦA NGƯỜI DÂN BỊ ẢNH HƯỞNG…
4
trường hợp, tỷ trọng của nguồn thu từ khác (thợ xây, buôn bán).
đánh bắt hải sản trong tổng cơ cấu
Kết quả thảo luận nhóm và phỏng vấn
nguồn thu là giảm sút (6 hộ tương
đương với 14,6% số hộ duy trì được
đánh bắt là nguồn thu lớn nhất). Nhìn
chung, tỷ lệ thu nhập từ đánh bắt trong
tổng cơ cấu nguồn thu vẫn giữ được
con số như năm 2015. Tuy nhiên, đây
là con số tương đối, chỉ thể hiện được
cơ cấu nguồn thu, không thể hiện
được tổng giá trị nguồn thu của năm
2018 có tương đương (hoặc nhỏ hơn)
so với năm 2015 hay không.
sâu cũng cho thấy nhiều người dân
cho rằng nuôi tôm không hiệu quả nên
họ chuyển sang làm thời vụ và lao
động trẻ chuyển sang hướng xuất
khẩu lao động.
“Nuôi tôm, cua nó cũng chết nên mình
ngưng không làm nữa. Người ở nhà,
người làm thợ nề. Hầu như chuyển
sang làm thợ nề, thợ hồ, thợ mộc
hết… Bây giờ nuôi tôm là chết luôn,
nên là không nuôi nữa, con cái đi làm
xa hết, đi xuất khẩu lao động hết”
Sau sự cố môi trường, 81,2% số hộ
nuôi trồng thủy hải sản vẫn lấy nuôi (TLN người dân, xã Triệu An).
trồng thủy hải sản làm nguồn thu
Sau sự cố môi trường, nhóm kinh doanh
chính như năm 2015 và năm 2018
buôn bán và chế biến hải sản phần
nhưng nguồn thu nhập giảm hẳn. Có 2
đông vẫn duy trì công việc, có trường
hộ chuyển đổi sang loại hình sinh kế
hợp cơ cấu nguồn thu nhập chính thay
Bảng 1. Sự chuyển dịch nguồn thu nhập lớn nhất của hộ năm 2018 so với năm 2015
Nguồn thu nhập lớn nhất năm 2015
Nguồn thu nhập lớn nhất năm 2018
Số hộ
(NT1_2015)
(NT1_2018)
Đánh bắt
41
3
Đánh bắt hải sản
Nghề khác
Trồng trọt và chăn nuôi
Nuôi trồng
4
10
1
Nghề khác
Trồng trọt, chăn nuôi và nghề khác
Trồng trọt và chăn nuôi
Dịch vụ nghề cá
Nghề khác
1
7
Dịch vụ nghề cá
Chế biến hải sản
3
Chế biến hải sản
Nghề khác
3
1
Kinh doanh, dịch vụ
Nghề khác
5
Kinh doanh, dịch vụ
Nghề khác
1
Nghề khác
9
Đánh bắt
2
Nuôi trồng
1
Trồng trọt và chăn nuôi
Nghề khác
1
Trồng trọt và chăn nuôi
2
Nguồn: Kết quả khảo sát của tác giả.
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 12 (268) 2020
5
đổi lớn do hộ gia đình có thêm lao nhập trung bình hộ là 72 triệu đồng/hộ
động xuất khẩu, cũng có trường hợp vào năm 2017. Theo kết quả phỏng
bỏ hẳn nghề chế biến hải sản chuyển
sang kinh doanh các dịch vụ khác.
vấn sâu và thảo luận nhóm thì tùy
thuộc vào đặc điểm của nhóm mà
người dân có đánh giá khác nhau về
thay đổi thu nhập. Ví vụ trường hợp
hộ gia đình nuôi tôm, cua cho rằng
năm 2016 có thu nhập thấp nhất: “…
Nói về nuôi tôm và cua thì nhìn chung
cả năm thì 2016 giảm 50% so với
2015. Đến 2017 vẫn bị ảnh hưởng.
Đến năm 2017, 2018 thì lên được 60%
đến 70% gì đó. Tổng thu nhập năm
2016 cỡ 30% so với 2015” (PVS, nữ,
45 tuổi, Quảng Trị).
Các hoạt động sinh kế dựa vào đất
(hộ có nguồn thu chủ yếu từ sản xuất
nông nghiệp)
Mẫu khảo sát có 6 hộ (chiếm 6,3%) có
nguồn thu nhập lớn nhất năm 2015 là
từ sản xuất nông nghiệp. Sau khi xảy
ra sự cố môi trường vài năm, đến năm
2018, chỉ 2 trong số đó vẫn duy trì
nguồn thu nhập chính là từ sản xuất
nông nghiệp, các hộ còn lại chuyển
sang có nguồn thu chính từ đánh bắt
và nuôi trồng hải sản. Có trường hợp
lại chuyển đổi từ đánh bắt gần bờ
sang làm công nhân và làm dịch vụ
nghề cá.
Những năm 2015-2018, nhiều hộ gia
đình có mức thu nhập âm (do tồn tiền
vốn trả nợ từ những năm trước).
Kết quả người dân tự cho điểm về
thay đổi thu nhập các năm 2016,
2017, 2018 theo thang điểm 10 (mốc
3.1.2. Thu nhập
Quan sát thu nhập của hộ gia đình từ
2015 đến năm 2018 cho thấy, thu
nhập năm 2015 cao nhất, sau đó giảm
sút đạt cực tiểu vào năm 2017, năm
2018 thì phục hồi. Thu nhập trung bình
hộ năm 2015 cao nhất đạt gần 116
triệu đồng/hộ cao hơn 13 triệu so với
thu nhập trung bình hộ năm 2018.
Năm 2016 và 2017, mức thu nhập
trung bình giảm mạnh. Cực tiểu thu
Hình 1. Điểm thu nhập giai đoạn 2015-
2018
Nguồn: Tác giả tổng hợp.
Bảng 2. Tổng thu nhập của hộ gia đình 2015-2018 (đvt: đồng)
Thấp nhất
Cao nhất
Tổng
Trung bình
Tổng thu nhập 2015
Tổng thu nhập 2016
Tổng thu nhập 2017
Tổng thu nhập 2018
-40.000.000
500.000.000 11.013.000.000 115.926.315,79
-130.000.000 2.000.000.000 9.460.500.000 99.584.210,53
-100.000.000
-100.000.000
500.000.000 6.850.500.000 72.110.526,32
600.000.000 9.856.550.000 103.753.157,89
Nguồn: Kết quả khảo sát của tác giả.
KHÚC THỊ THANH VÂN – SINH KẾ CỦA NGƯỜI DÂN BỊ ẢNH HƯỞNG…
6
Bảng 3. Thay đổi tỷ trọng nguồn thu nhập
chính 2015 và 2018 (Đơn vị tính: %)
2015) cho thấy, năm 2016, họ
đánh giá thu nhập giảm còn có 3
điểm, và các năm sau đó thì tăng
lên đến năm 2018 phục hồi được
lên 8 điểm.
Nguồn thu
Năm 2015 Năm 2018
Đánh bắt
50,5
12,6
10,5
4,2
45,3
11,6
7,4
Nuôi trồng
Năm 2015, có 22,1% số hộ có
nguồn thu nhập phụ thuộc vào
một nguồn thu nhập chính chủ
yếu. Trong đó có 55,4% là làm
nghề liên quan đến đánh bắt,
nuôi trồng và dịch vụ nghề cá.
Cho đến năm 2018 thì tỷ lệ số hộ
phụ thuộc vào một nguồn thu nhập
chính vẫn ở mức 23,7%. Theo đó,
nguồn thu từ đánh bắt hải sản giảm
5,2%, nguồn thu từ nuôi trồng thủy hải
sản giảm 1%, bù lại nguồn thu từ các
Kinh doanh
Chế biến
3,2
Dịch vụ
6,3
5,3
Trồng trọt và chăn nuôi
Nghề khác
6,3
7,4
9,5
20,0
Nguồn: Kết quả khảo sát.
ném (hành tăm)” (PVS, nam, cán bộ
Sở Lao động, Thương binh và Xã hội).
3.2. Tác động của việc bồi thƣờng,
hỗ trợ cho ngƣời dân sau sự cố
môi trƣờng biển
nghề khác tăng 10,5%. Điều này phù 3.2.1. Chính sách bồi thường, hỗ trợ
hợp với kết quả phỏng vấn sâu cán bộ
các sở ban ngành và người dân. Một
cán bộ ở Sở Lao động, Thương binh
và Xã hội cho biết: “Có một số nghề
như may công nghiệp, lái xe. Nghề thì
có từ lâu nhưng sau sự cố người ta đi
học đông hơn và phần lớn học xong là
vẫn có đi làm. Có một số người học
Đối với người dân các xã ven biển bị
ảnh hưởng trực tiếp bởi sự cố môi
trường biển được hỗ trợ khẩn cấp
theo Quyết định số 772/QĐ-TTG ngày
09/5/2016 và Quyết định số 1138/QĐ-
TTG ngày 25/06/2016 của Thủ tướng
Chính phủ. Cụ thể, các trường hợp
quy định được hỗ trợ, bồi thường,
nhưng không làm. Ví dụ như học nghề nguồn chi trả, mức hưởng thụ được
may nhưng thực ra chế độ tiền lương quy định như sau:
thấp, họ làm đôi tháng mà có việc
khác làm hay hơn, lương cao hơn thì
họ nhảy sang việc khác là chuyện bình
thường. Xuất khẩu lao động cũng khá
nhiều ở đây, chủ yếu là Nhật, Hàn, Đài
Loan, mà Nhật là chủ yếu, đủ tất cả
các ngành, làm lao động phổ thông.
Một số lao động đi xuất khẩu, một số
vào Nam, một số chuyển sang chăn
- Hỗ trợ hộ nông dân, ngư dân, chủ
trang trại, tổ hợp tác, hợp tác xã sản
xuất trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản
(gọi chung là cơ sở nuôi trồng thủy
sản) bị ảnh hưởng do hiện tượng hải
sản chết bất thường theo quy định tại
31/12/2009 của Thủ tướng Chính phủ
về cơ chế, chính sách hỗ trợ giống
nuôi lợn, nhưng lại đúng thời điểm lợn cây trồng, vật nuôi, thủy sản để khôi
bị rớt giá nên cũng khó khăn, rồi trồng phục sản xuất vùng bị thiệt hại do
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 12 (268) 2020
7
thiên tai, dịch bệnh và Quyết định
Thừa Thiên Huế khi cơ quan có thẩm
toàn buộc phải tiêu hủy thì được hỗ
trợ không quá 70% giá trị (NSTW).
của Thủ tướng Chính phủ về việc sửa
đổi, bổ sung Điều 3 của Quyết định số
142/2009/QĐ-TTg (nguồn chi từ ngân
sách Trung ương (NSTW)).
- Hỗ trợ khắc phục hậu quả môi
trường (chi phí tiêu hủy hải sản chết
bất thường như: chi phí vận chuyển,
thu gom, vật tư, hóa chất khử trùng,
tiêu độc; hỗ trợ tiền công tiêu hủy, bảo
hộ lao động, trang thiết bị...) (Quỹ Bảo
vệ Môi trường Việt Nam).
- Hỗ trợ 15kg gạo/người/tháng trong
thời gian tối đa 6 tháng đối với các
nhân khẩu thuộc hộ gia đình chủ tàu
và hộ gia đình của lao động trên tàu
khai thác hải sản ở vùng ven bờ, vùng
lộng không lắp máy hoặc lắp máy có
công suất dưới 90CV, hộ gia đình làm
nghề muối và hộ gia đình làm dịch vụ
hậu cần nghề cá bị ảnh hưởng trực
tiếp.
Nguồn vốn khắc phục sự cố bao gồm
các nguồn chính: ngân sách Trung
ương, ngân sách tỉnh và nguồn huy
động tự do. Trong đó, vốn ngân sách
Trung ương đến từ các nguồn: kinh
phí đền bù của Formosa; Chương
trình Biển Đông - hải đảo; Chương
trình đầu tư công và các chương trình
mục tiêu khác. Trong đó phần lớn là
kinh phí đền bù thiệt hại do công ty
TNHH Gang thép Hưng Nghiệp
Formosa Hà Tĩnh bồi thường. Khoản
này đươc chia thành nhiều đầu mục
hỗ trợ khác nhau. Ngoài ra, các hỗ trợ
gạo khẩn cấp được lấy từ nguồn dự
trữ quốc gia.
- Hỗ trợ một lần tối đa 5 triệu đồng/tàu
không lắp máy hoặc lắp máy có công
suất dưới 90CV đánh bắt ven bờ và
vùng lộng do phải tạm ngừng ra khơi
khai thác hải sản. Ủy ban nhân dân
cấp tỉnh quy định mức hỗ trợ cụ thể
theo từng loại tàu, phù hợp với tình
hình thực tế của địa phương (NSTW).
- Các doanh nghiệp, chủ vựa, tàu dịch
vụ hậu cần nghề cá có hoạt động thu
mua, dịch vụ hậu cần nghề cá được
vay vốn tín dụng tại các tổ chức tín
dụng do Ngân hàng Nhà nước Việt
Nam chỉ định với lãi suất thấp nhất áp
dụng cho lĩnh vực ưu tiên, kỳ hạn
ngắn và được ngân sách nhà nước hỗ
trợ 100% lãi suất trong thời gian tạm
trữ tối đa 6 tháng để thu mua, tạm trữ
hải sản từ ngày 05/5/2016 đến ngày
05/7/ 2016 (NSTW).
Vốn ngân sách cấp tỉnh được lồng
ghép với các nguồn vốn cơ bản khác.
Ngoài ra, ngay sau khi xảy ra sự cố
Formosa, chính quyền cấp tỉnh đã tiến
hành hỗ trợ khẩn cấp 300 tấn gạo cho
người dân các xã ven biển bị ảnh
hưởng. Đây là đợt hỗ trợ đầu tiên đối
với các đối tượng bị ảnh hưởng với
mức 6 tháng/nhân khẩu. Các đợt hỗ
trợ, bồi thường khác được chia chi tiết
hơn vào các năm 2017 và 2018.
- Hải sản khai thác trong vùng biển từ
20 hải lý trở vào bờ thuộc các tỉnh:
Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và
“Đầu tiên hỗ trợ gạo, sau đó mới phân
KHÚC THỊ THANH VÂN – SINH KẾ CỦA NGƯỜI DÂN BỊ ẢNH HƯỞNG…
8
ra 3-4 loại, xa bờ thì tiền dầu, trung bờ Phát triển Nông thôn tỉnh Quảng Trị,
thì hỗ trợ tiền đền bù tàu, thuyền cũng
có hỗ trợ. Trong đó đều có 6 tháng
gạo. Gần bờ nữa là u, thúng chèo
cũng được hỗ trợ 6 tháng gạo... Chính
sách đền bù còn nhiều thiệt thòi. Lao
động biển tính ra đầu người được 5-6
triệu. Ở trên bờ cũng đã được 17-18
triệu. Lao động trên biển xa bờ, trung
bờ được có 5-6 triệu. Thuyền dưới
30CV trở xuống họ cho được 120 triệu
thôi. Chủ thuyền chia theo số lượng
người trên thuyền. Tàu đông người có
khi chia ra chỉ được 4-5 triệu” (TLN
lãnh đạo, xã Triệu An).
các xã bị ảnh hưởng đã triển khai tổng
cộng 65 mô hình. Trong đó, thị trấn
Cửa Việt có mô hình nuôi cá lồng trên
sông, nuôi lợn nái- lợn thịt, nuôi chim
yến; xã Triệu An triển khai mô hình
nuôi bò, nuôi lợn nái, nuôi gà, nuôi cá
(Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông
thôn Quảng Trị, 2017).
3.2.2. Việc sử dụng tiền bồi thường
của các hộ gia đình bị ảnh hưởng
Mỗi hộ gia đình có cách sử dụng tiền
bồi thường khác nhau. Có 54,7% số
hộ sử dụng tiền bồi thường cho nhu
cầu của đời sống và nhà cửa. Trong
số đó thì phần lớn các hộ sử dụng cho
chi tiêu đời sống hiện tại, thậm chí có
44,2% (tương đương 23 hộ) trong số
các hộ dùng tiền cho chi tiêu sinh hoạt
và nhà cửa. Như vậy, có thể nói đối
với nhiều hộ gia đình, số tiền bồi
thường chỉ đủ chi tiêu cho nhu cầu cơ
bản trong đời sống hàng ngày.
Theo kết quả khảo sát của đề tài, việc
chi trả bồi thường thiệt hại, hộ gia đình
không có lao động bị ảnh hưởng trực
tiếp bởi sự cố môi trường biển
Formosa được trợ cấp 15kg gạo/nhân
khẩu/tháng/6 tháng lấy từ nguồn dự
trữ quốc gia(4). Các hỗ trợ khác chỉ có
50% số hộ (trong mẫu khảo sát) được
nhận, trung bình mỗi hộ nhận 31kg, và
có 3 hộ nhận được khoản trợ cấp từ
các tổ chức khác. Tiền bồi thường mỗi
hộ gia đình trong mẫu khảo
Trong mẫu khảo sát, không có hộ nào
dùng tiền cho việc mua đất ở, có 2 hộ
dùng tiền mua sắm phương tiện đi lại
Bảng 4. Cơ cấu sử dụng nguồn tiền bồi thường theo
sát nhận được dao động
trong khoảng từ 5.000.000
mục đích sử dụng (Đơn vị tính: đồng)
Nội dung chi
Đời sống nhà cửa
Sản xuất nông nghiệp
Nuôi trồng đánh bắt
Kinh doanh
Lớn nhất
Trung bình
đến
350.000.000
đồng,
100.000.000,00 13610736.84
150.000.000,00 4894736.84
200.000.000,00 20673684.21
trung bình là 74,1 triệu
đồng/hộ. Đề án Chuyển đổi
sinh kế, tạo việc làm, ổn
định đời sống và phát triển
sản xuất cho ngư dân vùng
biển tỉnh Quảng Trị hỗ trợ
mỗi xã ven biển bị ảnh
hưởng 300 triệu. Theo báo
70.000.000.00
65.000.000,00
25.000.000,00
2915789.47
2589052.63
263157.89
Giáo dục, y tế
Tín dụng
300.000.000,00 19493473.68
225.000.000.00 9694736.842
Tiêu dùng khác
Khác
cáo của Sở Nông nghiệp và Nguồn: Kết quả khảo sát của tác giả.
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 12 (268) 2020
9
Hình 2. Hiện trạng sử dụng tiền bồi thường của các hộ gia đình (Đơn vị tính: %)
Nguồn: Kết quả khảo sát của tác giả.
Trong số các hộ dùng
toàn bộ tiền cho đầu tư
sản xuất có 5 hộ đầu tư
vào thuyền đánh cá (có
2 hộ đầu tư toàn bộ tiền
bồi thường cho thuyền
đánh cá) với mức chi
phí dao động từ 40 triệu
đến 95 triệu đồng; 1 hộ
mua nguyên liệu đầu
vào cho nuôi trồng thủy
sản; 1 hộ mua ngư cụ;
2 hộ mở rộng diện tích
nuôi trồng thủy sản; 3
hộ cải tạo diện tích nuôi
trồng thủy sản và 1 hộ dùng tiền để
thuê lao động.
Bảng 5. Cơ cấu sử dụng nguồn tiền bồi thường theo mục
đích sử dụng
Nội dung chi
Lớn nhất
Trung bình
13610736.84
4894736.84
20673684.21
2915789.47
2589052.63
263157.89
Đời sống nhà cửa
100000000.00
Sản xuất nông nghiệp 150000000.00
Nuôi trồng đánh bắt
Kinh doanh
Giáo dục, y tế
Tín dụng
200000000.00
70000000.00
65000000.00
25000000.00
300000000.00
225000000.00
350000000.00
Tiêu dùng khác
Khác
19493473.68
9694736.842
74135368.42
Tổng đền bù
Nguồn: Kết quả khảo sát của Đề tài 2019-2020.
và 3 hộ dùng tiền mua sắm đồ dùng
gia đình và 7 hộ có dùng tiền vào việc
sửa chữa và xây nhà. Có 2 hộ dùng
toàn bộ số tiền nhận được để sửa
chữa nhà cửa.
“Một thời gian dài bà con không lao
động được thì thu nhập của họ cũng
khó khăn, nên nhiều khi họ cũng phải
a) Đầu tư vào các hoạt động sinh kế đi vay mượn. Khi có tiền bồi thường về
dựa vào biển (hộ nuôi trồng, đánh bắt
thủy hải sản)
thì họ lại phải trả nợ, chi trả cho những
ngày tháng đó nữa... Ví dụ đối với
những hộ mà làm ở ven bờ thì họ phải
mua lưới này nọ, rồi họ chi trả chi tiêu
cho những ngày tháng đó nữa” (TLN
lãnh đạo, xã Triệu An).
Trong số 34 hộ có sử dụng tiền cho
việc nuôi trồng, đánh bắt thủy hải sản
thì có 11 hộ dùng toàn bộ tiền bồi
thường cho việc đầu tư để phục hồi
sản xuất, 23 hộ sử dụng 1 phần kinh
phí cho tái đầu tư sản xuất.
b) Đầu tư vào các hoạt động sinh kế
dựa vào đất (hộ có sản xuất nông nghiệp)
KHÚC THỊ THANH VÂN – SINH KẾ CỦA NGƯỜI DÂN BỊ ẢNH HƯỞNG…
10
Có 11 hộ gia đình dùng tiền bồi
c) Đầu tư vào các hoạt động sinh kế
thường đầu tư vào sản xuất nông khác
nghiệp nói chung, đây chủ yếu là các
Trong địa bàn nghiên cứu có xu
hộ gia đình có trồng cây và nuôi con
giống trên đất liền. Cụ thể, có 2 hộ
mua công cụ sản xuất, 1 hộ cải tạo
ruộng đất, 9 hộ mua nguyên liệu đầu
vào cho sản xuất nông nghiệp. Trong
đó có 4 hộ dùng toàn bộ số tiền bồi
thường chi cho sản xuất nông nghiệp.
Tuy nhiên, có trường hợp hộ đầu tư
nhưng thiếu kinh nghiệm nên không
hiệu quả.
hướng chuyển lao động xuất khẩu.
Đây là hướng chuyển dịch sinh kế
được hỗ trợ bởi chính quyền địa
phương. Tuy nhiên, phần lớn người
dân tự vay tiền cho người trong gia
đình đi xuất khẩu lao động. Chính
sách hỗ trợ sau đó còn nhiều phức tạp
khiến cho nhiều hộ gia đình không làm
đủ hồ sơ nhận tiền hỗ trợ.
“Bên Sở Lao động, Thương binh và Xã
hội chỉ góp phần hỗ trợ tạo việc làm và
xuất khẩu lao động. Hỗ trợ việc làm thì
chủ yếu tư vấn miễn phí, đối thoại, mời
các doanh nghiệp xuất khẩu lao động
vào. Ngày 14/7/2016 tổ chức cuộc đối
thoại lớn mời 10 doanh nghiệp với 120
lao động: họ cần cái gì, doanh nghiệp
vướng mắc cái gì để Sở tháo gỡ. Đối
thoại được tổ chức 2 năm một lần, đặc
biệt chú trọng đến lao động vùng biển”
(PVS, cán bộ Sở Lao động, Thương
binh và Xã hội).
“Thời gian nuôi heo có nuôi gà nhưng
hiệu quả thấp vì giống gà chọi lợi
nhuận cao. Gia đình có chăn nuôi gà
quy mô 300-500 con. Chi cục thú y hỗ
trợ thuốc, khảo sát và giúp đỡ về y tế.
Nhưng giống gà khó tính nên thành ra
lúc bị dịch là cứ lây lan chết hết. Mình
cũng thiếu kinh nghiệm, kỹ thuật.
Chuồng trại cũng không đảm bảo và
khá xa với y tế (thú y). Nên cũng có
khắc phục được nhưng lợi nhuận
không cao… Giờ chăn nuôi heo cũng
thất bại. Không phải là không có kinh
nghiệm nhưng dịch bệch nó cứ lăn ra
chết” (PVS, nữ, 45 tuổi, thị trấn Cửa
Việt).
“Gia đình vay khoảng 200-250 triệu,
và còn tiền đi học, đi khám sức khỏe
cho con đi Hàn. Con mới đi được 2
tháng, trước kia thì vào Sài Gòn lao
động” (PVS, nữ, 44 tuổi, xã Triệu An).
Trong khi đó, mô hình nuôi gà gia tăng
với quy mô nhỏ có hiệu quả và ít rủi ro
hơn. Thảo luận nhóm người dân cho
biết: “Có lớp học chuyển đổi nghề
nghiệp nuôi gà và trồng rau với 17 hội
viên. Mỗi khu phố 1 lớp. Có nhiều gia
đình về nuôi gà, xây chuồng trại có
hiệu quả. Chủ yếu là các mô hình thí
điểm” (TLN người dân, thị trấn Cửa
Việt).
Mặc dù lao động xuất khẩu đem lại
một khoản thu nhập tốt cho gia đình
nhưng có những trường hợp không đủ
trang trải cho những nợ nần của hộ
gia đình.
“Gia đình có con đi xuất khẩu. Năm
đầu thì thấp, giờ được 20 triệu. Năm
đầu là 10 triệu. Hiện trả hết tiền vay để
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 12 (268) 2020
11
đi thôi. Còn nợ khác của gia đình thì hàng ngày. Ngoài ra, đối với các hộ có
không trả được” (PVS, nam, 45 tuổi, tàu cá, số tiền lượng bồi thường cũng
thị trấn Cửa Việt).
giúp họ một phần chi phí để cải thiện
tư liệu sản xuất.
Qua khảo sát cho thấy tiền bồi thường
không cải thiện được nhiều đời sống
và sản xuất. Số hộ đánh giá tiền bồi
thường có hiệu quả đối với các
chuyển đối của gia đình họ chỉ chiếm
dưới 10% tổng số hộ khảo sát. Ý
nghĩa lớn nhất của tiền bồi thường là
giúp đỡ cải thiện dinh dưỡng gia đình
(38,9% đồng tình); điều này phù hợp
với việc phần lớn số hộ trả lời họ có
sử dụng tiền bồi thường cho sinh hoạt
Như vậy, khoản tiền bồi thường đã hỗ
trợ người dân vượt qua giai đoạn khó
khăn nên chỉ giúp cải thiện đời sống
của người dân trong một thời gian
nhất định.
4. MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KHUYẾN
NGHỊ
4.1. Nhận xét
Từ năm 2017 đến năm 2018 sinh kế
của người dân bị ảnh hưởng từ sự cố
môi trường biển Formosa
có sự thay đổi theo một số
hướng sau:
Bảng 6. Nhận định về tác động của việc sử dụng tiền
bồi thường của người trả lời
Ảnh hưởng của việc sử dụng tiền bồi thường Ý kiến
(1) Chuyển dịch sinh kế
biển sang các loại hình
khác mạnh mẽ nhất ở năm
2016 cho đến giữa năm
2017, từ năm 2017 diễn
biến xu hướng quay trở lại
nguồn sinh kế như trước
kia. Ngay sau sự cố môi
trường biển, mọi hoạt
động sinh kế liên quan đến
biển gần như tạm dừng,
các tàu đánh bắt xa bờ
vẫn hoạt động khai thác
nhưng tiêu thụ gặp khó
khăn; thậm chí hải sản đã
qua chế biến trong các kho
đông lạnh, cơ sở nước
mắm, lò hấp đều không
tiêu thụ được. Ảnh hưởng
nặng nề, nghiêm trọng này
khiến nhiều người dân có
sinh kế liên quan trực tiếp
Nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ thuật
Nâng cao kiến thức, kỹ năng làm việc
Cải thiện dinh dưỡng gia đình
5
3
37
4
Cải thiện tình trạng sức khỏe
Tạo điều kiện thuận lợi trong chuyển đổi nghề
Mở rộng cơ hội tìm việc làm
10
3
Không cải thiện gì
47
1
Mở rộng diện tích đất canh tác
Mở rộng diện tích đất nuôi trồng thủy sản
Mở rộng diện tích đất làm muối
Không giúp gì
7
0
85
13
9
Nâng cao chất lượng tàu, thuyền đánh bắt
Nâng cao chất lượng các dụng cụ đánh bắt
Tăng số lượng tàu thuyền đánh bắt
Tăng số lượng dụng cụ đánh bắt
Mở rộng diện tích nuôi trồng thủy sản
Không giúp gì
1
7
5
66
1
Tăng thu nhập từ lãi suất tiền gửi ngân hàng
Tăng thu nhập từ lãi suất cho vay tiền
Tăng khả năng tiếp cận các dịch vụ tín dụng
Không giúp gì
0
1
86
KHÚC THỊ THANH VÂN – SINH KẾ CỦA NGƯỜI DÂN BỊ ẢNH HƯỞNG…
12
và gián tiếp đến biển chuyển hướng ích cho người dân bị ảnh hưởng trong
sang làm nghề khác như phụ hồ, lái xe
và di cư sang địa phương khác trong
địa bàn tỉnh để lao động.
việc chuyển đổi sinh kế tạm thời. Các
chính sách chi trả bồi thường còn
những điểm hạn chế, người dân
không hài lòng với mức chi trả cho lao
động thuyền xa bờ thấp so với thuyền
gần bờ, khó khăn trong thủ tục và giấy
tờ nhận tiền hỗ trợ cho lao động đi
xuất khẩu lao động... Do đó cần bổ
sung, củng cố khung pháp lý trong
việc lượng giá các thiệt hại về mặt
sinh kế khi xảy ra sự cố môi trường
biển. Làm rõ hơn một số vấn đề liên
quan đến tác động gián tiếp của tàu xa
bờ, phương thức chi trả cho người lao
động trên tàu xa bờ.
(2) Lao động trong nghề biển có xu
hướng chuyển dịch từ đánh bắt xa bờ
sang đánh bắt gần bờ và trung bờ do
lao động trên tàu xa bờ không thỏa
mãn với chính sách bồi thường và còn
tâm lý lo sợ vào những sự cố bất
thường nên chuyển hướng khai thác
ven bờ, với tâm lý nếu còn sự cố cũng
nhận được khoản đền bù lớn hơn.
(3) Chuyển dịch lao động trẻ sang
hướng đi xuất khẩu lao động, xu
hướng này diễn ra mạnh mẽ cho đến
cuối năm 2019 do những hộ có lao
động xuất khẩu có kinh tế khá giả hơn
hẳn so với người lao động tại địa
phương. Xu hướng lao động chuyển
hướng đi lao động ở nước ngoài gia
tăng hơn khi xảy ra sự cố môi trường
biển. Điều này cũng là một phần của
chính sách hỗ trợ chuyển đổi sinh kế
của chính quyền.
Hai là, các định hướng xây dựng các
hoạt động sinh kế cho cộng đồng bị
ảnh hưởng trong thời gian tới. Tiền bồi
thường trực tiếp tại các hộ gia đình
không hỗ trợ nhiều cho việc hộ chuyển
đổi sinh kế, trong khi đó các đề án
Chuyển đổi sinh kế và việc làm và hỗ
trợ xuất khẩu có nhiều giá trị hơn đối
với người dân bị ảnh hưởng. Tuy
nhiên, các sự cố môi trường không
phải là hiện tượng xảy ra với tần xuất
thường xuyên. Hơn nữa việc khai thác
biển là một loại hình sinh kế tất yếu
của đời sống ven biển. Do đó, các hỗ
trợ cho các hoạt động sinh kế của
cộng đồng bị ảnh hưởng cũng nên là
các chuyển hướng tạm thời trong thời
gian có tác động của sự cố. Đi kèm
với đó và các hỗ trợ phục hồi sinh kế
địa phương sau sự cố môi trường.
Thiếu các hỗ trợ phục hồi sinh kế
khiến người lao động chuyển dịch
sang ngành khác dẫn đến thiếu lao
(4) Một số các chuyển dịch khác cũng
có xảy ra nhưng không phải là diễn
biến điển hình. Các chuyển dịch này
theo hướng chuyển sang một số nghề
thời vụ khác (phụ hồ, lái xe...) hoặc
chuyển đổi sang mô hình xây nhà nuôi
yến, nuôi heo.
4.2. Khuyến nghị
Trên cơ sở phân tích và đánh giá,
chúng tôi đề xuất một số khuyến nghị
sau:
Một là, các chính sách hỗ trợ chuyển
đổi sinh kế và đào tạo nghề khác giúp
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 12 (268) 2020
13
động cho nghề đánh bắt hải sản là chỉ thị của Chính phủ cần tập trung
vào một số hướng như:
một thực tế rất đáng lưu tâm tại các
địa bàn nghiên cứu. Trong khi đó, khai
thác xa bờ không chỉ có ý nghĩa về
mặt kinh tế, mà còn có ý nghĩa lớn về
mặt chính trị trên vùng biển Việt Nam.
- Tăng cường hiệu quả của công tác
thanh tra, giám sát về tiêu chuẩn chất
lượng nước thải của các doanh
nghiệp. Tăng cường cơ chế xử lý theo
pháp luật đối với cơ quan quản lý nhà
nước khi để xảy ra sự cố mà không
phát hiện kịp thời. Tăng hình thức phạt
đối với cá nhân/tổ chức có hành vi xả
thải gây tác động nghiêm trọng đến
môi trường.
Ba là, chính sách bồi thường phù hợp
với phát triển sinh kế cho các hộ bị
ảnh hưởng. Cần tăng giá trị tiền đền
bù để ít nhất đáp ứng được nhu cầu
dinh dưỡng của hộ gia đình, sau đó
mới có thể tính đến việc tạo ra sinh kế
mới phù hợp với người dân.
- Sử dụng cơ chế giám sát của cộng
đồng và các tổ chức chính trị xã hội
ngoài các cơ quan nhà nước có trách
nhiệm chính trong giám sát. Có thể
dùng cơ chế thưởng đối với cá nhân,
cộng đồng tố cáo các hành vi xả thải
gây hại cho môi trường xung quanh.
Ứng dụng công nghệ thông tin và
cổng thông tin, số điện thoại đường
dây nóng tố cáo vi phạm về môi trường.
Bốn là, thực hiện tốt Chỉ thị số 25/CT-
CP ngày 31/8/2016 về một số nhiệm
vụ, giải pháp cấp bách về bảo vệ môi
trường. Sự cố môi trường Formosa
cho thấy sự yếu kém của các cấp
chính quyền trong việc thực hiện Chỉ
thị số 25/CT-CP ngày 31/8/2016 về
một số nhiệm vụ, giải pháp cấp bách
bảo vệ môi trường. Nguyên nhân
chính là sự yếu kém trong việc quản
lý, thanh tra, giám sát việc thực hiện
trách nhiệm xử lý chất thải của doanh
nghiệp. Do đó, để thực hiện tốt hơn
- Khi diễn ra sự cố cần nhanh chóng
có sự phối hợp kịp thời giữa các bên,
đánh giá tác động môi trường có biện
pháp xử lý vi phạm nhanh chóng.
CHÚ THÍCH
Bài viết là sản phẩm của đề tài “Đánh giá ảnh hưởng sử dụng tiền bồi thường đối với sinh
kế của người dân bị ảnh hưởng bởi sự cố môi trường biển tỉnh miền Trung” do tác giả làm
chủ nhiệm, Viện Nghiên cứu Phát triển bền vững Vùng, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt
Nam chủ trì.
(1)
Đề tài khảo sát 4 tỉnh, trong đó Hà Tĩnh và Quảng Bình đã khảo sát tháng 9/2019, tỉnh
Quảng Trị và Thừa Thiên Huế khảo sát vào tháng 1/2020.
(2) Tỷ lệ phụ thuộc (được tính bằng số người ngoài độ tuổi lao động chia cho số người trong
độ tuổi lao động: 15-55 tuổi đối với nữ và 15-60 tuổi đối với nam) của năm 2018 là 0,69, cao
hơn năm 2016 là 0,64, một phần là do tuổi thọ của người dân ngày càng tăng lên (theo
KSMS cơ cấu nhân khẩu theo nhóm tuổi từ 60 trở lên năm 2016 là 13,3%, đến năm 2018
tăng lên 14,8%). Tỷ lệ phụ thuộc của nhóm hộ nghèo nhất cao hơn 1,8 lần so với nhóm hộ
KHÚC THỊ THANH VÂN – SINH KẾ CỦA NGƯỜI DÂN BỊ ẢNH HƯỞNG…
14
giàu nhất. Tỷ lệ phụ thuộc cũng cao hơn ở các hộ dân cư thuộc khu vực nông thôn so với
thành thị (Tổng cục Thống kê, 2019a: 12-13).
(3) Nguồn thu nhập lớn nhất = nguồn thu nhập chiếm tỷ trọng cao nhất trong cơ cấu nguồn
thu. Không phải là nguồn thu nhập chính số 1, 2, hay 3 mà đã được mã hóa thành biến mới
dựa trên các biến trên.
(4) Khoản 2 Điều 1, khoản 1 Điều 2 của Quyết định 772/QĐ-TTg ngày 9/5/2016 của Thủ
tướng Chỉnh phủ về việc hỗ trợ khẩn cấp cho người dân tại các tỉnh: Hà Tĩnh, Quảng Bình,
Quảng Trị và Thừa Thiên Huế bị ảnh hưởng do hiện tượng hải sản chết bất thường.
TÀI LIỆU TRÍCH DẪN
1. Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Quảng Trị. 2017. Báo cáo số 85/BC-
SNN ngày 12/5/2017.
2. Tổng cục Thống kê. 2019a. Kết quả khảo sát mức sống dân cư Việt Nam năm 2018.
Hà Nội: Nxb. Thống kê.
3. Tổng cục Thống kê. 2019b. Thông cáo báo chí kết quả tổng Điều tra dân số và nhà ở
hỗ trợ giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản để khôi phục sản xuất vùng bị thiệt hại do
thiên tai, dịch bệnh. Hà Nội.
sung Điều 3 của Quyết định số 142/2009/QĐ-TTg. Hà Nội.
6. Thủ tướng Chính phủ. 2016. Quyết định số 772/QĐ-TTG về hỗ trợ khẩn cấp cho
người dân tại các tỉnh: Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế bị ảnh
hưởng do hiện tượng hải sản chết bất thường. Hà Nội.
7. Thủ tướng Chính phủ. 2016. Quyết định số 1138/QĐ-TTG ngày 25/06/2016 về sửa
đổi, bổ sung Điều 1 của Quyết định số 772/QĐ-TTg ngày 9/5/2016 của Thủ tướng
Chính phủ hỗ trợ khẩn cấp cho người dân tại các tỉnh: Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị
và Thừa Thiên Huế bị ảnh hưởng do hiện tượng hải sản chết bất thường. Hà Nội.
8. Thủ tướng Chính phủ. 2016. Chỉ thị về một số nhiệm vụ, giải pháp cấp bách về bảo
vệ môi trường. Hà Nội.
9. Ủy ban nhân dân tỉnh tỉnh Quảng Trị. 2017. Đề án 2285/ĐA-UBND ngày 30/5/2017.
14 trang
23060
Free
Bạn đang xem tài liệu "Sinh kế của người dân bị ảnh hưởng bởi sự cố môi trường biển tại bốn tỉnh miền Trung (Nghiên cứu trường hợp sử dụng tiền bồi thường ở huyện Triệu Phong và Gio Linh tỉnh Quảng Trị)", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- sinh_ke_cua_nguoi_dan_bi_anh_huong_boi_su_co_moi_truong_bien.pdf
