Những kiến thức cần thiết Dùng cho người lao động Việt Nam đi làm việc tại Malaysia

Bộ lao động thương binh và xã hội

Cục quản lý lao động ngoài nước

Những kiến thức cần thiết

Dùng cho người lao động việt nam

đi làm việc tại Malaysia

Hà nội - 2010

Lời giới thiệu

Malaysia là một Quốc gia ở Đông Nam á giàu bản

sắc văn hoá, một đất nước đang nỗ lực không ngừng để

phát triển phồn thịnh và bền vững.

Cùng là thành viên của Hiệp hội các quốc gia

Đông Nam á (ASEAN), Việt Nam và Malaysia đang có

những quan hệ hợp tác trên nhiều mặt, trong đó hợp tác

về lao động là một trong nhiều nội dung hợp tác mà

hai nước rất quan tâm.

Malaysia cách chúng ta không xa về địa lý, song

lại có sự khác nhau nhất định về phong tục tập quán và

ngôn ngữ giao tiếp. Đó chính là rào cản lớn nhất đối

với người lao động Việt Nam để hoà nhập vào môi

trường lao động và đời sống xã hội khi sang làm việc ở

Malaysia.

Để nâng cao chất lượng và hiệu quả của các khoá

bồi dưỡng kiến thức cần thiết cho lao động trước khi

sang làm việc tại Malaysia, Cục Quản lý lao động ngoài

nước (DOLAB) biên soạn và phát hành cuốn “Tài liệu

bồi dưỡng kiến thức cần thiết” này. Cuốn tài liệu sẽ

cung cấp những kiến thức cơ bản và rất cần thiết đối

với người lao động Việt Nam được tuyển chọn đi làm

việc ở Malaysia, nó cung cấp những thông tin đầy đủ

và chính xác về nghĩa vụ, quyền lợi của người lao động

Việt Nam khi đi làm việc ở Malaysia theo thoả thuận

giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Malaysia;

ngoài ra còn trang bị cho người lao động những hiểu

biết cần thiết về đất nước, con người, luật pháp và văn

1

hoá giao tiếp của Malaysia để giúp cho người lao động

Việt Nam có thể hoà nhập thuận lợi vào cuộc sống sinh

hoạt và làm việc ở Malaysia .

Chúng tôi tin tưởng rằng cuốn tài liệu này sẽ rất

hữu ích đối với người lao động khi tham gia khoá đào

tạo – giáo dục định hướng để có thể đáp ứng được chất

lượng theo quy định của phía Malaysia.

Các ý kiến đóng góp về cuốn tài liệu này xin gửi

về Cục Quản lý lao động ngoài nước - địa chỉ : 41B Lý

Thái Tổ, Quận Hoàn KIếm, Hà Nội ./.

Cục quản lý lao động ngoài nước

Phần một

2

Truyền thống, bản sắc văn hoá của dân tộc

Trên con đường đổi mới, đất nước đang từng

bước hội nhập với khu vực và thế giới, vượt qua lạc

hậu, đói nghèo, tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại

hoá, phấn đấu đạt mục tiêu dân giàu, nước mạnh,

xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Hoạt động

đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước

ngoài đã được Đảng và Nhà nước ta chú trọng và

coi đây là một giải pháp kinh tế – xã hội lâu dài

góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập, nâng cao

trình độ nghề nghiệp, tác phong làm việc tiên tiến

cho người lao động.

Ra nước ngoài làm việc, người lao động

không chỉ có điều kiện mở rộng tầm nhìn, mở rộng

giao lưu quốc tế, được hoà nhập và hiểu biết

nền văn hoá của các dân tộc khác mà còn là cơ hội

để giới thiệu và quảng bá bản sắc văn hoá dân tộc

3

Việt Nam. Khi sống và làm việc ở nước ngoài, mỗi

chúng ta còn có bổn phận thực hiện tốt vai trò

ngoại giao nhân dân. Vì vậy phải biết kế thừa và

phát huy truyền thống đạo đức, tập quán tốt đẹp và

lòng tự hào dân tộc; tiếp thu tinh hoa của các dân

tộc trên thế giới góp phần làm giàu đẹp thêm nền

văn hoá Việt Nam.

1. Truyền thống dân tộc

Là người Việt Nam chúng ta có quyền tự hào

với các truyền thống dựng nước và giữ nước đã

được hình thành, phát triển qua nhiều thế hệ, đó là:

a. Truyền thống yêu nước, tự hào, tự tôn dân

tộc: Dường như trong mỗi người Việt Nam đều

tiềm ẩn lòng yêu nước, lòng tự tôn, tự cường dân

tộc, lòng nhân ái bao dung, trọng nghĩa tình, đạo lý,

cần cù sáng tạo….Tất cả đã kết tinh thành sức

mạnh và in đậm dấu ấn độc đáo của cộng đồng

người Việt trên toàn thế giới.

4

b. Truyền thống uống nước nhớ nguồn, đoàn

kết tương thân, tương ái cưu mang, đùm bọc, giúp

đỡ lẫn nhau luôn là nét đẹp truyền thống trong đời

sống của nhân dân ta, giàu lòng nhân ái, thương

người như thể thương thân là bản chất tốt đẹp của

người Việt Nam ta, được thể hiện qua những câu ca

dao lưu truyền từ đời này sang đời khác:

Nhiễu điều phủ lấy giá gương

Người trong một nước phải thương nhau cùng

Hay:

Bầu ơi thương lấy bí cùng

Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn

Đây là truyền thống vô cùng quý báu của dân tộc

ta, chính nhờ đó mà chúng ta có sức mạnh để chiến

thắng mọi kẻ thù, chung tay xây dựng đất nước ta

ngày càng to đẹp , đàng hoàng hơn.

Ra nước ngoài làm việc, người lao động luôn

hướng về Tổ Quốc, có trách nhiệm với cộng đồng,

5

cùng vui với những niềm vui của Đất nước, cùng

san sẻ với những nỗi đau, mất mát của những người

dân kém may mắn hay do thiên tai gây ra. Sống

nhân nghĩa, thuỷ chung, vị tha, kính trên nhường

dưới, thân thiện với bạn bè đồng nghiệp, sẵn sàng

giúp đỡ hỗ trợ lẫn nhau trong cuộc sống và trong

công việc là nét đặc trưng của người dân Việt.

c. Truyền thống cần cù, sáng tạo thể hiện ở

sự chăm chỉ, thông minh trong lao động, làm việc

với năng suất cao, chất lượng tốt.

d. Truyền thống hiếu học thể hiện sự ham

học hỏi những cái mới, cái tốt trong cuộc sống và

trong lao động, tiếp thu được những công nghệ

mới, những kinh nghiệm tiên tiến để áp dụng vào

trong thực tiễn của mình.

2. Bản sắc văn hoá của dân tộc

Bản sắc văn hoá dân tộc thể hiện linh hồn,

đạo đức, lối sống của người Việt, nó sẽ tiếp nhận

6

những giá trị ưu tú của dân tộc khác và sàng lọc

những gì không phù hợp.

Bản sắc văn hoá dân tộc là những vấn đề

nòng cốt nhất, nền tảng nhất để làm nên những nét

riêng của cộng đồng dân tộc này so với cộng đồng

dân tộc khác. Nó có tính ổn định vì phải trải qua

quá trình đúc kết, tích luỹ, sàng lọc lâu dài. Bản sắc

văn hóa dân tộc thể hiện tâm thức con người Việt

Nam qua lẽ sống, lòng yêu nước, ý chí độc lập tự

cường… Bộc lộ được tính cách con người Việt

Nam qua cách sống tương thân tương ái. tính cần

cù sáng tạo trong lao động, yêu nghệ thuật, giản dị,

tế nhị trong ứng xử.

Trong quá trình phát triển, văn hoá Việt Nam

đã hội nhập tiếp thu tinh hoa văn hoá các dân tộc

khác trên toàn thế giới, làm giàu cho nền văn hoá

của dân tộc mình.

7

3. Vị trí và trách nhiệm của người lao

động khi làm việc ở nước ngoài

Người lao động Việt Nam sống và làm việc ở

nước ngoài là những sứ giả giới thiệu và quảng bá

nền văn hoá của dân tộc mình với các dân tộc khác,

đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hoá của các dân tộc

khác trên thế giới để làm giàu cho nền văn hoá của

dân tộc Việt Nam. Dù sống ở đâu và làm bất cứ

công việc nào chúng ta cũng phải nhận thức sâu sắc

được vinh dự và trách nhiệm này để luôn phấn đấu

hoàn thiện mình, trau dồi bản lĩnh tự tin, tự trọng

để góp phần tôn vinh dân tộc Việt Nam, kiên quyết

tránh những việc xấu làm tổn hại đến danh dự của

đất nước ta, dân tộc ta.

Là người làm công ăn lương được pháp luật

nước sở tại bảo hộ, mỗi chúng ta phải tuân thủ

Pháp luật nước sở tại, chấp hành nội quy, kỷ luật

8

lao động, tuân thủ quy định của người sử dụng lao

động;

Có ý thức học hỏi nâng cao trình độ tay

nghề, ngoại ngữ, rèn luyện tác phong làm việc công

nghiệp hiện đại, tiên tiến; tác phong sinh hoạt văn

minh, lịch sự; phấn đấu để tự bảo vệ quyền lợi

chính đáng của bản thân;

Quan hệ ứng xử đúng mực với chủ sử dụng,

với đồng nghiệp, với cộng đồng và người dân nước

sở tại.

9

Phần hai

Đất nước, con người, văn hoá

Phong tục, tập quán,

Malaysia

I. Đất nước và con người Malaysia

1. Vị trí địa lý của Malaysia

Malaysia nằm ở Trung tâm Đông Nam á,

giữa vĩ độ 1và 7 Bắc bán cầu; trong khoảng 100

đến 119 độ kinh tuyến đông, tạo thành hình lưỡi

liềm. Diện tích của Malaysia khoảng 329.733 km²

bao gồm hai vùng:

Bán đảo Mã Lai có diện tích 131,573 km2,

phía Bắc giáp Thái Lan, phía Nam giáp Singapo;

Malaysia hải đảo, gồm hai bang Sabah và

Sarawak có diện tích 73.711 km2 và 124.449 km2

nằm ở phía Bắc đảo Borneo, phía Nam giáp

Calimantan.

10

Hai vùng cách nhau 750 km qua biển Đông.

Malaysia có 4.675 km đường bờ biển trải từ biển

Đông sang ấn Độ Dương.

Thủ đô của Malaysia là Kuala Lumpur.

2. Khí hậu, thời tiết

Malaysia có khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng

và có độ ẩm cao 80%, lượng mưa trung bình trong

năm vào khoảng từ 2.032 mm đến 2.540 mm,

nhiệt độ trung bình trong ngày từ 21⁰C – 32⁰C;

vùng núi cao nhiệt độ cao nhất là 26⁰C, nhiệt độ

thấp nhất là 2⁰C; chịu ảnh hưởng qua lại của gió

mùa Tây Nam bắt nguồn từ ấn Độ Dương và gió

mùa Đông Bắc từ biển Đông (biển Nam Trung

Hoa). Khí hậu được chia thành hai mùa rõ rệt: gió

mùa Tây Nam từ giữa tháng 5 đến tháng 9, gió mùa

Đông Bắc từ tháng 10 đến tháng 2 năm sau.

Khí hậu nhiệt đới đã đem lại cho Malaysia

một hệ thống động, thực vật rất phong phú. 70%

diện tích lãnh thổ là rừng nhiệt đới với khoảng

15.000 loài, trong đó có 6.000 loài thân cây cứng.

Động vật có những loài tiêu biểu như gấu Mã Lai,

tê giác hai sừng, ngoài ra còn có nhiều loài khác

như voi, trăn, rắn... và gần 500 loại chim muông.

3. Dân số

11

Năm 2006, Malaysia có dân số khoảng 26

triệu người, trong đó người Malai chiếm 59%,

người Hoa chiếm 24%, người ấn Độ chiếm 8%,

khoảng 8,2% còn lại là các dân tộc khác như người

Orang Asli ở bán đảo Mã Lai, thổ dân vùng Sabah,

Sarawak và người Châu Âu. Dân cư tập trung đông

tại bờ Tây bán đảo Mã Lai, nơi có nhiều thành phố

lớn và khu công nghiệp. Khoảng 58,8% dân số

Malaysia sinh sống tại các khu đô thị. Dân cư

Malaysia phân bố không đều, vùng Sabah và

Sarawak chỉ chiếm khoảng 23% tổng số dân, trong

khi diện tích vùng này chiếm gần 60%.

Người Mã Lai chủ yếu làm nghề nông, sống

quần tụ theo làng xóm nằm dọc theo các con sông

và vùng duyên hải.

Người Hoa sinh sống chủ yếu ở phía Tây,

phía Nam bán đảo Malaysia và ở các thành phố.

Cộng đồng người ấn Độ ở Malaysia sinh

sống cả ở vùng nông thôn lẫn thành thị, nhưng tập

trung chính là ở vùng bờ biển phía Tây bán đảo Mã

Lai, nơi có nhiều đồn điền cao su. Người ấn Độ hầu

như không có mặt ở bắc Calimantan, trong khi

người Hoa hiện diện ở khắp mọi nơi.

Malaysia là một dân tộc trẻ: 33,9% dân số

dưới 14 tuổi, 62,2% trong độ tuổi từ 15 đến 64;

3,9% còn lại trên 65 tuổi. Tỷ lệ tăng dân số là 2,4%

12

/năm. Tuổi thọ trung bình của nam là 69,8 tuổi, của

nữ là 74,8 tuổi.

Cùng với sự phồn vinh về kinh tế, Malaysia

là quốc gia đang thu hút hàng triệu lao động nước

ngoài đến đây tìm việc làm. Hiện nay có khoảng

hơn 2 triệu lao động nước ngoài (chủ yếu là người

Indonexia) đang làm việc tại Malaysia, trong đó có

500.000 là bất hợp pháp.

4 . Tôn giáo

Malaysia là một quốc gia đa dân tộc, có

nhiều tôn giáo khác nhau cùng tồn tại, sống hoà

thuận nhờ chính sách tôn giáo thống nhất. Tuy

nhiên, theo Hiến pháp liên bang thì Đạo Hồi là

quốc đạo. Toàn bộ người Mã Lai và một bộ phận

người ấn Độ, người Trung Quốc và thổ dân Orang

Asli theo đạo Hồi.

Cũng như các tín đồ Hồi giáo khác trên thế

giới, người Hồi giáo Malaysia tôn trọng 5 "trụ cột "

của Hồi giáo, đó là đức tin vào Thánh Allah duy

nhất và Muhamad là thiên sứ của Người; thứ hai là

cầu nguyện mỗi ngày 5 lần; thứ ba là trai giới trong

tháng Ramadan; thứ tư là nộp thuế và cuối cùng là

hành hương đến thánh địa Mecca. Hồi giáo là tôn

giáo có ảnh hưởng rất sâu sắc đến đời sống cá nhân

của mỗi tín đồ. Người Mã Lai từ khi ra đời cho đến

13

khi trở về với Thượng đế luôn luôn phải tuân theo

những chỉ giáo và yêu cầu ngặt nghèo của đạo Hồi.

Phần lớn người Trung Quốc ở Malaysia theo

đạo Phật và đạo Lão, cũng có người Trung Quốc và

người ấn Độ theo đạo Thiên chúa cùng với người

Châu âu. Thổ dân vùng Sabah và Sarawak thì tin

vào chúa trời và tin vào thuyết vạn vật hữu linh.

5. Ngôn ngữ

Là một quốc gia đa dân tộc nên người

Malaysia nói nhiều thứ tiếng khác nhau, nhưng

tiếng Bahasa Malaysia (tiếng của người thổ dân Mã

Lai) là ngôn ngữ chính thức. Trong cuộc sống hàng

ngày, mỗi dân tộc sử dụng ngôn ngữ, phương ngữ

riêng của dân tộc mình. Phương ngữ tiếng Trung

Quốc chủ yếu là tiếng Quảng Đông, Phúc Kiến và

Hải Nam. Tuy nhiên, tiếng Anh được sử dụng rộng

rãi trong các lĩnh vực kinh doanh, thương mại và

sản xuất.

6. Chế độ chính trị

Chế độ chính trị của Malaysia khác với Việt

Nam, đó là chế độ quân chủ lập hiến liên bang, mỗi

bang đều có Hiến pháp và Quốc hội riêng.

Liên bang gồm 13 bang: Johor Darul Takzim,

14

Kedah Darul Aman, Kelantan Darul Naim,

Melacca, Negeri Sembilan, Pahang Darul Makmur,

Perak, Perlis, Pulau Pinang, Sabah, Sarawak,

Selangor và Trengganu và 3 lãnh thổ thuộc Liên

bang là các thành phố Kuala lampur, Putrajaya và

thành phố cảng Labuan.

Hiến pháp Liên bang quy định một trong số

chín Quốc vương (Sultan) của chín bang thuộc bán

đảo Mã lai được bầu làm Yang Di Petuan Agong

(người đứng đầu tối cao của Liên bang) theo nhiệm

kỳ 5 năm. Quốc hội gồm hai Nghị viện: Thượng

nghị viện gồm 70 thành viên và Hạ nghị viện gồm 192

thành viên.

Vua là người đứng đầu Nhà nước, nhưng quyền

điều hành đất nước lại là Thủ tướng và Nội các. Vào

cuối năm 2003, tình hình chính trị của Malaysia có

những biến động do Thủ tướng Mahathia sau 22 năm

cầm quyền đã nghỉ hưu, ông Badawi nguyên phó Thủ

tướng đảm nhiệm chức Thủ tướng Chính phủ. Đầu

tháng 1 năm 2004, ông Badawi đã chính thức bổ nhiệm

Bộ trưởng Quốc phòng, ông Najib Tun Razak giữ chức

Phó Thủ tướng.

7. Sự phát triển kinh tế

Nền kinh tế của Malaysia phát triển mạnh dựa

chủ yếu vào các ngành sản xuất: Cao su, dầu cọ, điện

tử, công nghiệp chế tạo, dầu mỏ. Malaysia nằm trong

15

số các nước đứng đầu thế giới về sản xuất gỗ và xuất

khẩu dầu cọ, cao su.

Năm 2004, do chịu tác động mạnh của việc giá

dầu lửa tăng, nền kinh tế thế giới đi xuống, Malaysia đã

đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế là 6,5% và năm 2006 chỉ

đạt 5,8%.

8 . Đối ngoại

Malaysia coi trọng quan hệ với các đối tác và

các nước lớn. Việt Nam và Malaysia cùng là thành viên

của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam á, nên Việt Nam

là nước có nhiều thuận lợi trong quan hệ với Malaysia.

Riêng năm 2003, có rất nhiều đoàn của Việt Nam sang

thăm và làm việc tại Malaysia để nghiên cứu mô hình

kinh tế Malaysia. Cuối năm 2003, Việt Nam và

Malaysia đã ký “Bản ghi nhớ về tuyển dụng lao động

Việt Nam”. Đặc biệt đầu năm 2004 hai bên đã trao đổi

các chuyến thăm cấp cao của Thủ tướng hai nước,

nhằm đưa ra các biện pháp để đẩy mạnh sự hợp tác.

Hiện nay, hai nước đang trao đổi để ký lại Hiệp định về

hàng không, ký Bản ghi nhớ về hợp tác giáo dục. Việt

Nam cũng đề nghị hai bên ký Hiệp định về phòng

chống tội phạm.

9 . Xã hội

Đời sống xã hội Malaysia có những nét tương

đồng với các nước Đông Nam á như: thường có 2 đến 3

16

thế hệ cùng sống chung một gia đình, thực phẩm chính

là gạo và cá... Người Mã Lai theo đạo Hồi nên nét văn

hoá có những đặc trưng riêng như: Không ăn thịt lợn và

uống rượu, thường mặc lễ phục, phụ nữ không mặc hở

hang.

a . Giáo dục

Ngay từ khi giành được độc lập, Chính phủ

Malaysia luôn chú trọng nâng cao dân trí và mức sống

cho nhân dân. Nhiều năm qua nhờ sự quan tâm và đầu

tư đúng mức, nền giáo dục Malaysia đã gặt hái được

những thành quả nhất định. Giáo dục đã tạo được cơ sở

và nền tảng quan trọng cho sự phát triển vượt bậc của

Malaysia, với 93% người biết chữ, hiện nay Malaysia

là một trong những nước có tỷ lệ người biết chữ cao

nhất thế giới. Chính phủ Malaysia đang tập trung xây

dựng Malaysia thành trung tâm tri thức và công nghệ

của khu vực.

Hệ thống đào tạo, giáo dục ở Malaysia gồm 6

năm tiểu học, 3 năm Trung học cơ sở, 3 năm Trung học

phổ thông và 2 năm trước khi vào đại học. Chính phủ

Malaysia cung cấp miễn phí 11 năm học cho mọi

người. Bên cạnh việc giáo dục ở các nhà trường, Chính

phủ còn tổ chức dịch vụ giáo dục qua hệ thống thông

tin đại chúng. Ngoài ra, Bộ Giáo dục hỗ trợ các lớp học

trên toàn quốc cho những người không thể tham gia các

chương trình đào tạo Trung học phổ thông và Trung

học cơ sở.

17

b . Dịch vụ y tế và phúc lợi xã hội

Cùng với tốc độ tăng trưởng kinh tế, các dịch vụ

y tế-chăm sóc sức khoẻ cộng đồng, mạng lưới các cơ sở

y tế đã được mở rộng trên toàn quốc. Hiện nay cứ 1.500

người dân có một bác sĩ.

Chính phủ cũng rất quan tâm đến phúc lợi xã hội

như: chăm sóc trẻ em, trường giáo dưỡng cho thanh

thiếu niên chưa tiến bộ, người tàn tật, người già, những

người lang thang cơ nhỡ… Các dịch vụ phúc lợi của

Malaysia được sự hỗ trợ của các tổ chức tình nguyện.

c . Phát thanh và truyền hình

Malaysia phát hình đen trắng từ tháng 12 năm

1963, truyền hình phát hình màu hệ PAL bắt đầu từ

năm 1978. Hiện nay, Chính phủ Malaysia có hai kênh

truyền hình chính là TV1 và TV2: Kênh TV1 phát bằng

tiếng Bahasa Malaysia, kênh TV2 là chương trình phát

bằng các thứ tiếng như tiếng Anh, tiếng Mandarin,

tiếng Quảng Đông, tiếng Tamil và Hindu. Ngoài ra

Malaysia còn có hai đài truyền hình tư nhân là TV3 và

NTV7. TV3 là Đài truyền hình tư nhân đầu tiên của

Malaysia bắt đầu phát hình từ tháng 6 năm 1984, còn

đài NTV7 phát hình từ tháng 4 năm 1998.

10. Bưu chính - viễn thông

a. Viễn thông

Malaysia có hệ thống viễn thông hiện đại vào

bậc nhất Đông Nam á. Hệ thống viễn thông này không

18

chỉ cung cấp các dịch vụ liên quan đến điện thoại, điện

tín, Telex, Fax và Internet mà còn cung cấp cả thiết bị

thông tin liên lạc cho các ngành phát thanh, truyền

hình, hàng không nội địa, cảnh sát, hải quan và đánh

bắt cá.

Việc thông tin liên lạc giữa bán đảo Mã Lai và

vùng Sabah và Sarawak được thực hiện qua hệ thống

vệ tinh, cáp ngầm qua biển...

b. Bưu điện

Ngành bưu điện Malaysia cung cấp đầy đủ và

chu đáo các dịch vụ liên quan đến bưu điện qua hệ

thống bưu cục được đặt khắp cả nước. Bưu điện có thể

thay mặt cơ quan chính phủ và các cá nhân hợp pháp

tiến hành các việc như: làm việc với Ngân hàng tiết

kiệm quốc gia, trả tiền lương, trợ cấp, trả tiền điện nước

và tiền điện thoại.

11. Giao thông vận tải

Malaysia có hệ thống giao thông đường bộ,

đường sắt, đường thuỷ và đường hàng không phát triển

rộng khắp, nối các vùng, miền đất nước.

a. Đường bộ

Malaysia có 68.499 km đường bộ vươn tới khắp

các tỉnh, thành phố. Hệ thống đường này đảm bảo cho

việc đi lại, vận chuyển bằng đường bộ luôn thông suốt

và tiện lợi. Đặc biệt là hệ thống đường cao tốc quốc gia

chạy dọc đất nước với 4 làn xe mỗi bên. Malaysia có

19